Loteranisma

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Raozin'i Lotera

Ny Loteranisma na Loterianisma dia iray amin'ny sampana lehiben'ny protestantisma izay sampan'ny kristianisma no sady ilazana ny teolojia nipoitra avy amin'ny fandinihana sy soratr'ilay teolojiana sy monka (na moanina) aogostiniana alemàna atao hoe Martin Lotera (alemàna: Martin Luther), nanomboka tamin'ny taona 1517. Izany fandinihana izany dia niteraka ny teolojia protestanta sy ireo fiangonana protestanta tamin'ny taonjato faha-16, sady nipetraka ho loharano amin'ny tenim-pianoana (na dogma) ao amin'ny teolojin'ny fiangonana loterana maro, indrindra any Alemaina sy any Skandinavia (Danemarka, Norvezy, sns.).

Martin Lotera, nataon'i Lucas Cranach der Ältere, taona 1529.

Ahitana fiangonana loterana koa ny any amin'ny faritra na firenena hafa toa an'i Alzasa, i Lorena, i Madagasikara, i Namibia, i Polonia ary ireo firenena balta. Mahakasika ny finoan'ny Kristiana loterana sy ireo Fiangonana loterana ary ny antontan-tsoratra momba ny teolojia sy ny anjara asanan'ny fiangonana ny loteranisma. Harena iombonan'ny Fanavaozam-piangonana protestanta ny teolojian'i Lotera.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny anarana hoe loterana dia teny fanaratsiana an'i Lotera nataon'ilay teolojiana skolastika alemàna atao hoe Johann Maier von Eck nandritra ny adihevitra tao Leipzig tamin'ny volana Jolay 1519[1]. I Eck sy ny mpino katolilka hafa koa dia nanaraka ny fomba fanomezana anarana ireo mpanao fampianaran-diso (heretika) izay mifototra amin'ny anaran'ny mpitarika azy, ka ny hoe loterana dia napetaka hilazana ny teolojian'i Martin Lotera[2].

I Martin Lotera dia tsy nankasitraka ny teny hoe loterana, fa nisafidy ny hoe Evangelisch (evanjelika na evanjelikaly, ara-pilazantsara) izay avy amin'ny teny grika hoe εὐαγγέλιον / euangelion izay midika hoe "vaovao mahafaly", izany hoe "filazantsara"[1]. Ny mpanaraka an'i Jean Calvin, i Ulrich Zwingli sy ny teolojiana maro hafa mifandray amin'ny Reformasiona dia nampiasa koa io teny hoe evangelisch (alemàna) na evangelical (anglisy) na evangélique (frantsay) io. Mba hanavahana ireo vondrona evanjelika na ara-pilazantsara roa ireo dia nisy ny nanondro ireo vondrona roa ireo ho Loterana evanjelika (na Loterana ara-pilazantsara) sy Nohavaozina evanjelika (na Nohavaozina ara-pilazantsara). Rehefa ela ny ela dia tsy nampiasaina intsony ny hoe evanjelika (ara-pilazantsara). Ny mpino loterana dia nampiasa ny hoe loterana hanondroany ny tenany nanomboka tamin'ny tenantenan'ny taonjato faha-16, mba hiavahany amin'ireo vondrona evanjelika hafa toy ny Anabatista sy ny Kalvinista.

Tamin'ny taona 1597 dia namaritra ny hoe loterana ny teolojiana tao Wittenberg hanodroana ny fiangonana marina[2].

Ny foto-pampianarana loterana[hanova | hanova ny fango]

Ny fahasoavana, ny finoana, ny Soratra Masina ary i Jesosy Kristy[hanova | hanova ny fango]

Sola Gratia[hanova | hanova ny fango]

Ny Sola gratia dia fanambaràna midika fa ny olombelona dia tsy voavonjy amin'ny alalan'ny asany, na ara-pitondrantena izany na amin'ny fitiavam-bavaka. I Lotera dia naniry ny hanorina fifandraisana misy fitokisana amin'Andriamanitra fa tsy fifandraisana miorina amin'ny fatahorana sy ny fahamelohana intsony. Ny fanasan'ny Tompo (eokaristia) izay ankalazaina isaky ny fanompoam-pivavahana ahitana toriteny dia mampahatsiahy ny mpivavaka fa Andriamanitra dia fitiavana amin'izao fotoana izao sady azo tsapain-tanana ao amin'ny asa azo tsapain-tanana nataon'ny Zanany izay nanolo-tena hamonjena ny olombelona.

Sola Fide[hanova | hanova ny fango]

Ny asa tsara ataon'ny olona dia tsy mandray anjara amin'ny fanavotana azy fa ny finoana irery ihany (latina: Sola fide). Izany finoana izany dia ny finoana ny fahafatesan'i Jesosy Kristy mitondra fanavotana teo amin'ny hazofijaliana noho ny fahotan'ny olombelona izay miaiky azy ho mpamonjy. Ny finoana irery ihany fa tsy ny foto-pampianaram-pinoana na ny asa tsara ataon'ny olombelona.

Sola Scriptura[hanova | hanova ny fango]

Ny Baiboly no fahefana fara tampony sady tokana tsy maintsy ankatoavin'ny Kristiana sy ny Fiangonana amin'ny finoany sy ny fiainana maha Kristiana azy. Ny Baiboly no mirakitra ny tenin'Andriamanitra ka izy irery ihany no mpanoro lalana ho an'ny finoana sy ny fiainana. Izany no hevitra fonosin'ny teny latina hoe Sola scriptura ("Soratra (Masina) irery").

Solus Christus[hanova | hanova ny fango]

Ny famonjena ny fanahin'ny olombelona dia tsy maitsy mandalo amin'i Kristy mivantana sy amin'ny alalany irery ihany (latina: Solus Christus, "Kristy irery ihany"). I Jesosy Kristy no hany mpanelanelana fa tsy ny mpitondra fivavahana na ny olo-masina na ny anjely. Ny Solus Christus dia manambara koa fa ny famonjena ny fanahin'ny olombelona dia tsy amin'ny alalan'ny fanelanelanan'ny andrim-pivavahana (latina: institutio) na ny sisan-javatra navelan'ny maty (latina: reliquiae).

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Loharano[hanova | hanova ny fango]

  1. 1,0 et 1,1 Espín, Orlando O. and Nickoloff, James B. An introductory dictionary of theology and religious studies. Collegeville, Minnesota: Liturgical Press, p. 796.
  2. 2,0 et 2,1 Fahlbusch, Erwin, and Bromiley, Geoffrey William, The Encyclopedia of Christianity, Volume 3. Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 2003. p. 362.