Anjely

Avy amin'i Wikipedia
Hanketo: Fikarohana, karohy

Ny anjely dia zava-manan'aina avy any an-danitra, izay irahin'Andriamanitra ho mpanelanelana azy sy ny olona ety ambonin'ny tany sady ho mpampita ny hafatra sy ny sitrapon'Andriamanitra amin'ny olona.

Mety hampianatra, hanome vaovao, na hanome baiko avy amin’Andriamanitra ny anjely. Mety ho tsara na ratsy ny anjely, ka ny ratsy dia atao hoe devoly na demony fa ny tsara kosa dia atao hoe anjely fotsiny. Ny boky masina ampiasain’ny Jiosy (Tanakh) sy ny Kristiana (Baiboly) ary ny Silamo (Korana) dia miresaka momba ny anjely. Ny taranja teolojika ianarana ny amin’ny anjely dia ny anjelolojia.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe anjely dia fanagasiana ny teny anglisy hoe angel, izay avy amin’ny teny latina hoe agelus, izay avy amin’ny teny grika hoe ἄγγελος / ággelos (vakina hoe ángelos), izay midika hoe « iraka ».

Ny anjely ao amin’ny fivavahana jiosy[hanova | hanova ny fango]

Ny fivavahana jiosy (jodaisma) dia mifototra amin’ny Tanakh (Baiboly jiosy) izay mitovy amin’ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly protestanta. Nefa misy koa ny lovantsofina ivelan’ny Tanakh. Ao amin’io boky io, ny teny hoe mal’akh na mal’ekh dia midika hoe « iraka » (irak’Andriamanitra) na « mpitondra hafatra » ka mety manondro tokoa ny anjely nefa koa mety manondro ny mpaminany (Isa. 14.32) na ny mpisorona (Mal. 2.7).

Ny anjely araka ny Tanakh na ny Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ny teny ilazana ihany koa ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Taloha dia miantso ny anjely hoe « zanak’Andriamanitra » (Joba 1.6), « tafik’i Jehovah » (Jos.5. 14), « tafiky ny lanitra » (1 Mpanj. 22.19) na « masina » (Job. 5.1 ; Dan.7.13).

Ny hoe « anjelin’i Jehovah » na « anjelin’ny Tompo » dia heverin’ny mpandinika ny Baiboly fa manambara ny fisehoan’Andriamanitra tenany mihitsy (Gen. 16.7-11 ; Gen. 22.11-15 ; Mpits.13). Telo ny anjely fantatra anarana ao amin’ny Testamenta Taloha, dia i Gabriela na Gabriely (Dan. 8.16-26) sy Mikaela na Misely (Dan.12.1) ary i Rafaela na Rafaely.

Ny Bokin’i Tobia (boky deoterôkanonika katolika na apokrifa protestanta) dia miresaka momba ny anjely Rafaela (Rafaely) niaraka tamin’i Tobia. (Tobia 12.15).

Ny fisehoan’ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Nisy anjely niteny tamin’i Hagara, mpanompon’i Abrahama nandositra ny tompovaviny, izay nanambara taminy ny hahaterahan’i Ismaela sady nampanantena azy taranaka maro (Gen. 16.7-11). Nisy koa anjelin’i Jehovah niseho tamin’i Abrahama tao Mamre (na Mambre) nanambara taminy ny hahaterahan’i Isaka sy ny handravana an’i Sodoma (Gen. 18-19). Tamin’ny saika hanaovan’i Abrahama sorona an’i Isaka zanany dia nisy anjelin’i Jehovah (na anjelin’i Yahweh) nisakana izany ka nanome azy ondry ho solony (Gen. 22.11-15). Nisy anjely niseho tamin’i Jakoba tamin’ny alalan’ny nofy raha natory izy (Gen. 28.11-19). Nitolona tamin’anjely i Jakoba sady nisehoan’Andriamanitra, ka nahazoany ny anarana hoe Israely, izay midika hoe « mpitolona amin’Andriamanitra ». (Gen. 32.28). Nanambara mialoha ny hahaterahan’i Samsona tamin-drainy ny anjely iray (Mpits. 13).

Ny toetra sy ny fahefan’ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Mahery ny anjely, ka anjely iray fotsiny dia nandripaka ny olo-mahery tao amin’ny tafik’i Asyria izay hiady amin’i Hezekia (Ezekiasy) mpanjaka (2 Tant. 32.21). Nisy anjely nanidy ny vavan’ny liona tao amin’ny lavaka nisy an’i Daniela (Dan.6.22).

Araka ny lovantsofina jiosy sy ny literatiora apokalyptika[hanova | hanova ny fango]

Ny literatiora apokalyptika sy ny lovantsofina jiosy ivelan'ny Tanakh taorian’ny fahababoana avy any Babylona dia miresaka betsaka ny amin’ny anjely sy ny devoly.

Mpanalalana ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Voizin’ireo literatiora ireo fa tsy takatry ny olombelona Andriamanitra ka ny anjely no hanalalana azy amin’Andriamanitra sy hitondra ny fivavahany eo aminy.

Ny fanjakan’i Satana sy ny fanjakan’Andriamanitra[hanova | hanova ny fango]

Misy ny fanjakan’i Satana sy ny fanjakan’Andriamanitra. Ao amin’ny fanjakan’i Satana no misy ireo anjely nikomy tamin’Andriamanitra, ka nahatonga ny ratsy rehetra eto an-tany: ireo no atao hoe devoly. Ity tontolo ankehitriny ity dia eo ambany fahefan’ireo anjely ratsy tarihin’i Satana. Ny fanjakan’Andriamanitra kosa dia misy ireo anjely tsara izay manoa mandrakariva an’Andriamanitra. Ho resy ihany anefa i Satana sy ny anjely miaraka aminy amin’ny farany ka ny fanjakan’Andriamanitra kosa hiverina eto amin’izao tontolo izao.

Izany no ivon’ny literatiora apokalyptika jiosy.

Ny anjely ao amin’ny fivavahana kristiana[hanova | hanova ny fango]

Ny voalaza momba ny anjely ao amin’ny Testamenta Taloha dia noraisin’ny Kristiana ka nampifamenoiny amin’izay voasoratra ao amin’ny Testamenta Vaovao. Misy koa anefa ireo lovantsofina kristiana ivelan'ny Baiboly mikasika ny anjely.

Araka ny Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Fisehoan’ny anjely sy asany[hanova | hanova ny fango]

Nisehoan’ny anjely Gabriela i Zakaria talohan’ny hahaterahan’i Jaona (Joany) mpanao batisa zanany (Lio. 1.7). Nanambara ny hahaterahan’i Jesoa koa ny anjely Gabriela (Lio. 1.21 ; Lio.2.9). Nisy anjely marobe niseho tamin’ny mpiandry ondry tany an-tsaha nilaza ny fahaterahan’i Jesoa (Lio. 2.9). Nampandositra an’i Josefa sy i Maria ho any Egypta mba tsy hamonoan’i Heroda mpanjaka an’i Jesoa zazakely ny anjely iray ary nampiverina azy ireo indray hody any Nazareta rehefa maty ny mpanjaka (Mat. 1-2).

Nisy anjely anakodia ilay vato nandridrina ny fasan’i Jesoa. (Mat. 28.2). Nisy anjely koa hitan’ireo mpamangy fasana tao amin’ny fasana nilevenan’i Jesoa tamin’ny nitsanganany ho velona (Mat. 28.3).

Novohan’ny anjely ny tranomaizina nisy ireo Apostoly (Asa 5.19). Nisy anjelin’ny Tompo niteny tamin’i Filipo ho any Gaza mba hitoriteny amin’ny tandapa Etiopiana iray (Asa 8.26). Nafahan’ny anjelin’ny Tompo avy tao amin’ny tranomaizina i Petera (Asa 12.7) ; Nisy anjelin’Andriamanitra namely an’i Heroda izay nolazain’ny olona ho manana ny feon’Andriamanitra tamin'ny izy nikabary (Asa 12.23).

Resak’i Jesoa momba ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Niresaka ny amin’ny anjely izay hiaraka aminy miverina avy any an-danitra i Jesoa (Mat. 25.31). Niresaka ny amin’ny anjely mifaly noho ny fahitany mpanota mibebaka izy (Lio. 15.10). Niresaka momba ny anjely mpiambina ny ankizy koa izy (Mat. 18.10).

Ny toetran’ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Fanahy ny anjely (Heb. 1.13-14). Tsy manambady sady tsy mety maty ny anjely (Mat.22.30 ; Mar. 12.25 ; Lio. 20.34-36). Mahery ny anjely hiaraka amin’i Jesosy avy any an-danitra (2 Th.1.7). Mahery noho ny olona ny anjely (2Pet. 2.11). Manasitrana koa ny anjely tao amin’ny farihy Siloama (Jao. 5.4).

Anjely fantatra anarana ao amin’ny Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Mikaela :

I Mikaela nifanditra ny amin’ny fatin’i Mosesy tamin’i Devoly (Joda 9). Hiady amin’ny dragona any an-danitra i Mikaela sy ny anjely maro miaraka aminy (Apok 12.7).

Gabriela :

Nilaza tamin’i Zakaria ny hahaterahan’i Jaona mpanao batisa ny anjely Gabriela (Lio 1.19). Nankany amin’i Maria i Gabriela hanambara ny hahaterahan’i Jesoa (Lio 1.26).

Araka ireo boky pseodepigrafika sy ny lovantsofina kristiana[hanova | hanova ny fango]

Ireo boky apokrifa na pseodepigrafa no tena miresaka be momba ny anjely.

Ny toetran’ny anjely sy ny asany[hanova | hanova ny fango]

Bokin’i Enoka

Ao amin’ny bokin’i Enoka Etiopiana (LXXXIX.59 ; XC. 14) (89.59 ; 90.14) dia voalaza fa nandefa mpiandry ondry na anjely 70 Andriamanitra mba hiandry ny Israely taorian’ny fahababoana, ka ny arkanjely Mikaela no ho lohan’i Israely. Samy manana ny anjely mpiaro azy ny zava-drehetra eto an-tany hatramin’ny fizaran-taona aza.

Mitondra ny fivavahan’ny olona eo amin’Andriamanitra ny anjely (Enoka Etiopiana IC.3) (90.3), mitari-dalana ny olombelona koa izy ireo (Enoka Etiopiana, LX.11) (60.11).

Bokin’ny Jobily

Voalaza ao amin’ny Bokin’ny Jobily (2.2) fa noforonina tamin’ny andro voalohan’ny Famoronana ny anjely sy ny andraikiny. Ny isam-batan’olona dia samy manana ny anjely mpiaro azy. Misy fandaminam-boninahitra sahala amin’ny an’ny miaramila ny anjely ka manana anarana izay manambara ny andraikitra nankinin’Andriamanitra aminy avy.

Anaran’anjely sy sokajiny[hanova | hanova ny fango]

Misy ny anjely tsara ary misy koa ny anjely ratsy izay atao hoe devoly na demony (Losifera ; Samaela).

Arkanjely

Ny anjely mpitarika ny anjely (arkanjely) dia indraindray miisa efatra (i Mikaela, i Rafaela, i Gabriela ary i Oriela na Fanoela), indraindray fito (i Mikaela, i Rafaela, i Gabriela, i Oriela, i Ragoela, i Sarakaela ary i Remiela).

Anjely tsotra

Anjely ratsy

Ny anjely araka ny finoana silamo[hanova | hanova ny fango]

Ao amin’ny finoana silamo, ny anjely dia tsy afaka handà ny asa ampanaovin’Andriamanitra azy (tsy mitovy amin’ny olombelona sy ny jiny izay manan-tsafidy). Tsy hotsaraina izy ireo amin’izany. Tsy lahy tsy vavy ny anjely. Tsy miteraka izy. Tsy misy ny atao hoe anjely ratsy.

Araka ny boky Korana[hanova | hanova ny fango]

Ny teny arabo dia manao ny anjely hoe malāk (raha tokana) na malā’ika (raha maro). Irak’Andriamanitra ny anjely. Namboarin’Andriamanitra tamin’ny hazavana na ny rivotra mafana izy ireo.

Anjely niresaka amin’ny olona[hanova | hanova ny fango]

Voaresaka ao amin’ny boky Korana ny anjely Jibril (Gabriela) izay nampita ny fanambaràna ny zava-miafina tamin'ireo mpaminany. Miresaka momba an’i Mikaela koa io boky io.

Niteny tamin’ny olona ny anjely : ohatra tamin’i Ibrahim (Abrahama) sy tamin’i Zakariyyā (Zakaria) ary tamin’i Maryam (Maria).

Ny asa sy ny toetran’ireo anjely[hanova | hanova ny fango]

Tsy afaka manota ka tsy hanaraka ny sitrapon’Andriamanitra ny anjely. Sady tsy lahy no tsy vavy izy. Ambony noho ny olona rehetra, afa-tsy ny mpaminany Mohamady, ny anjely. Manohana sy miaro ny mpino amin’ny fahavalony ny anjely. Misy ny anjely mpanelanelana ny olona sy Andriamanitra, ny anjely mpiambina, ny anjely mpitana an-tsoratra ny ratsy sy ny tsara ataon’ny olombelona, ny anjely mpitondra ny fanambaràna ny miafina.

Ny anaran’anjely hita ao amin’ny Korana[hanova | hanova ny fango]

Ireto ny anaran’anjely hita ao amin’ny Korana :

I Jibril, Jibrail na Jabril (Gabriela) : Anjely nirahin’Andriamanitra nanambara tamin’ny mpaminany Mohamady ny teny rehetra ao amin’ny Korana tao amin’ny lavabaton’i Hirā.

I Mikael (Mikaela) : Anjely amin’ny Fitsarana farany misahana ny fandanjana ny asa tsara sy ratsy nataon’ny olombelona.

I Malik na Malek: Anjely mpiambina ny helo.

Araka ny lovantsofina[hanova | hanova ny fango]

Misy anaran’anjely tsy voasoratra ao amin’ny Korana nefa fantatra amin’ny alalan’ny lovantsofina :

- I Izrā’il (Azraela) : Anjelin’ny fahafatesana (Malak-Al-Mawt) izay hanaisotra ny fanahin’ny olona maty. Nofaiziny ireo Egyptiana tsy nanaraka ny tenin’Andriamanitra nampitondrainy an’i Arona sy i Mosesy.

- I Isrāfil (Rafaela na Rafaely) : Anjely mpitsoka trompetra amin’ny andro hitsanganan’ny maty ho velona.

- Ridwan : Anjely mpiambina ny paradisa.

Jereo koa :[hanova | hanova ny fango]