Filazantsara

Avy amin'i Wikipedia
Hanketo: Fikarohana, karohy

Ny Filazantsara na Evanjely na Vaovao Mahafaly dia fitambaran'ny boky efatra (Matio, Marka, Lioka, Jaona (na Joany)) hita ao amin'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly, natokana hizaràna amin'ny olona rehetra ny momba ny Fanjakan'Andriamanitra sy i Jesoa Kristy. Ny Kristiana dia mamaky sy mihaino ny Filazantsara satria mino fa hahazo fanampiana amin'ny fiainany manontolo ary hifandray amin'ny Mpahary sy ny voary. Atao hoe Evanjelista na Evanjelistra ny mpanoratra ny Filazantsara. Amin'ny heviny mivelatra dia ilazana ny Testamenta Vaovao ihany koa ny teny hoe filazantsara na vaovao mahafaly.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe filazantsara na vaovao mahafaly dia teny enti-mandika ny teny grika hoe εὐαγγέλιον / euangélion izay midika hoe "vaovao tsara", "vaovao mahafaly". Ny hoe evanjely, izay fampiasan'ny Eglizy Katolika Romana eto Madagasikara matetika, dia fanagasiana avy hatrany io teny grika io. Vaovao mahafaly ho an'ny Kristiana satria "Tenin'Andriamanitra", manambara ny fanavotana an'izay mibebaka amin'ny fahotany sy mino an'i Jesoa Kristy ho zanak'Andriamanitra.

Ireo filazantsara na evanjely kanonika[hanova | hanova ny fango]

Maro ny filazantsara na evanjely, nefa ny efatra amin'ireo ihany no noraisin'ny Kristiana ho boky mendrika ny ho hita ao amin'ny Baiboly, ny hafa rehetra izay tsy voaray dia atao hoe apokrifa. Ny Filazantsara efatra dia tsy afangaro amin'ireo boky ao amin'ny Testamenta Vaovao toy ny Asan'ny Apostoly, ireo Epistily ary ny Apokalypsin'i Jaona (na Apokalipsan'i Masindahy Joany).

Fanasokajiana ny evanjely kanonika[hanova | hanova ny fango]

Misokajy roa ny Filazantsara, dia ireo Filazantsara synoptika (na Vaovao Mahafaly sinoptika) sy ny Filazantsara araka an'i Jaona (na Vaovao Mahafaly nosoratan'i Masindahy Joany).

Telo ireo Filazantsara synoptika, dia ny Filazantsara araka an'i Matio (na Filazantsaran'i Matio) sy ny Filazantsara araka an'i Marka (na Filazantsaran'i Marka) ary ny Filazantsara araka an'i Lioka (na Filazantsaran'i Lioka).

Vontoatiny[hanova | hanova ny fango]

Mitantara ny fiainan'i Jesoa Kristy, mampita ny asa sy ny fampianarana nataony, mitatitra ny fahafatesany sy ny fitsanganany indray, ary milaza ny mbola hiverenany handray ireo mino Azy, ary manambara ny amin'ny Fanjakan'Adriamanitra ny Filazantsara efatra.

Famintiana ny filazantsara efatra[hanova | hanova ny fango]

Filazantsara araka an'i Matio[hanova | hanova ny fango]

Fifandimbiasana fitantarana sy fifanjohian-toriteny no mamorona ny Filazantsaran'i Matio. Betsaka ireo toriteny nataon'i Jesoa taterin'ity evanjely ity ka isanireny ireo manambara ny vaovao mahafalin'ny famonjena sy ny fanjakan'Andriamanitra, ireo fanoharana isankarazany, ny torohevitra ho an'ny Fiangonana ary ny amin'ny Andro farany. Ny Evanjelin'i Matio dia mitantara ny fahaterahan'i Jesoa sy ny fahazazany, ny fihaonany tamin'i Joany mpanao batisa, ny fiantsoany ireo mpianany, ireo fahagagana sy fanasitranana nataony, ny fijaliany, ny fitsanganany ho velona ary ny fanirahany ireo mpianany hitory ny vaovao Mahafaly eran'izao tontolo izao.

Filazantsara araka an'i Marka[hanova | hanova ny fango]

Mitantara ny Evanjely araka an'i Marka fa tao Galilia i Jesoa no niseho voalohany, nisedra ny fanoheran'ireo tsy tia azy, nanao fanoharana sy fahagagana ary niady hevitra tamin'ireo mpanohitra azy koa. Niasa tany ivelan'i Galilia koa i Jesoa ka tany izy dia mbola nanao fahagagana, niady hevitra tamin’ireo Fariseo, niresaka ny amin'ny fanjakan’Andriamanitra sy ny hamafin'ny fanarahana azy. Ny Filazantsaran'i Marka dia mitantara fa tao Jerosalema i Jesoa dia no nanadio ny Tempoly, nitsikera ireo Fariseo, nilaza ny amin’ny zavatra hiseho amin’ny andro farany. Tao izy no nosamborina sy notsaraina. mitantara ny nampijaliana an'i Jesoa sy ny nahafatesany ary ny nitsanganany ho velona koa ny Filazantsara araka an'i Marka.

Filazantsara araka an'i Lioka[hanova | hanova ny fango]

Miresaka ny amin'ny fitiavan'Andriamanitra ny olombelona rehetra ny Filazantsaran'i Lioka. Izany no nahatonga an'i Jesosy ho tonga eto amin'izao tontolo izao mba hamonjy ny olona rehetra. Maro ny ohatra nataon'i Jesosy momba izany fitiavana izany: ilay Samaritana tsara fanahy, ilay ondry very, ilay zanaka mpandany. I Lioka ihany no mintantara ny amin'ny namangian'i Jesosy ny tokantranon'ilay mpamory hetra sy ny nilazany koa fa na ny mpanao heloka be vava aza dia afaka ny hanantena hiditra any am-paradisa. Miresaka misimisy kokoa ny amin'ny Fanahin'Andriamanitra noho ny boky hafa ao amin'ny Testamenta Vaovao ny Filazantsaran'i Lioka: ny herin'ny Fanahy Masina tao amin'i Jaona mpanao batisa, ny resaky ny anjely tamin'i Maria izay nilaza fa ho tonga aminy ny Fanahy Masina, ny nilazan'i Jesosy fa ny Fanahy Masina no fanomezana lahibe indrindra. Ao no tena ahitana fa nivavaka mandrakariva i Jesosy amin'izay rehetra ataony sy nampianatra mivavaka koa. Ao koa no ahitana ny fitiavan'i Jesosy ireo mahantra. Asehon'i Lioka amin'ny alalan'ny fitantarany ny nihinanan'i Jesosy trondro fa olombelona mitafy nofo i Jesosy izay nitsangana tamin'ny maty fa tsy matoatoa.

Filazantsara araka an'i Jaona[hanova | hanova ny fango]

Ny Filazantsara araka an'i Jaona dia mamaly ny fanontaniana hoe : "Iza moa i Jesosy?" Ataon'i Jaona hoe "ny Teny" izay namoronana'Andriamanitra an'izao tontolo izao sy nanomezany aina ny olona rehetra i Jesosy. I Jesosy no ilay zanak'ondrin'Andriamanitra izay manafaka ny fahotan'izao tontolo izao. Izy ilay efa voasoratr'i Mosesy sy ny mpaminany. Izy no Zanak'Andriamanitra sady mpanjakan'i Israely. Ao amin'io filazantsara io no ahitana ilay vehivavy Samaritana izay homen'i Jesosy rano velona, ny nananganany an'i Lazarosy tamin'ny maty, ny tsy fatokian'i Tomasy ny amin'ny fitsanganan'i Jesosy tamin'ny maty. Manao ny tenany ho mofo velona sy fahazavan'izao tontolo izao sy mpiandry tsara ary divay tsara koa i Jesosy. Ny Filazantsaran'i Jaona dia mitantara ny fahagagana fito nataon'i Jesosy izay ataony hoe "famantarana". Ny handresy lahatra ny mpamaky ny amin'ny maha Mesia sy Zanak'Andriamanitra an'i Jesosy no tanjon'ny Filazantsaran'i Jaona.

Ireo filazantsara apokrifa[hanova | hanova ny fango]

Ireo soratra atao hoe filazantsara apokrifa na evanjely apokrifa dia tsy tafiditra ao amin'ny Baiboly, tsy boky kanonika izy ireo. Ny teny hoe apokrifa dia teny grika nogasina (ἀπόκρυφος / apókryphos) izay midika hoe "miafina" na "nafenina". Ny sasany amin'ireo dia nosoratan'olona ao amin'ny fivavahana gnostika (fivavahana manankina ny famonjena amin'ny fahalalana) tsy isan'ny Apostolin'i Jesoa Kristy. Ireto ny ohatra amin'izany: Filazantsaran'i Fahamarinana, Filazantsaran'i Nikodemosy, Filazantsaran'i Filipo, Filazantsaran'i Tomasy, Filazantsaran'i Barnabà, Filazantsaran'i Gamaliela, Filazantsaran'i Jodasy, Filazantsaran'i Maria, Filazantsaran'i Petera, Filazantsara miafin'i Marka, Filazantsara Arabo momba ny Fahazazana, Filazantsara Armeniana momba ny Fahazazana, Filazantsaran'ny Fahazazana araka an'i Tomasy, sns.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]