Testamenta Taloha

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Ny famoronana ny mazava - Gustave Doré

Atao hoe Testamenta taloha ny fitambaran'ny boky ao amin'ny Baiboly voasoratra talohan'i Jesoa Kristy. Ny Kristiana dia mampiasa an'io teny io hanondroany ny tapany voalohany amin'ny Baiboly, izay voasoratra talohan'i Jesoa Kristy sady antsoin'ny Jiosy hoe Tanakh. Ny Vavolombelon'i Jehovah dia miantso ny Testamenta Taloha hoe "Soratra Hebreo sy Aramianina".

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny andian-teny hoe Testamenta Taloha dia fanagasiana ny teny latina hoe Vetus Testamentum. Io andian-teny io indray dia fandikàna ny teny grika hoe Παλαιὰ Διαθήκη / Palaià Diathêkê. Ny hoe palaià (grika) sy ny hoe vetus (latina) dia samy azo adika hoe "antitra", "taloha" na "tranainy" ary ny hoe testamentum (latina) na diathêkê (grika) dia midika hoe "fanekena", "fifanarahana", "fanekem-pihavanana". Ny Testamenta Taloha izany dia ny Baibolin'ny Jiosy na Jody, izay antsoina hoe Tanakh.

Ho an'ny Kristiana, ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao no mitambatra ho Baiboly.

Boky ao amin'ny Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Misokajy efatra ny boky ao anatin'ny Testamenta Taloha, dia ny Pentateoka (atao hoe koa Boky dimin'i Mosesy), ny bokin-tantara (na boky ara-tantara), ny bokim-pahendrena (na bokin'ny Olon-kendry), ary ny bokin'ireo Mpaminany. Manampy azy ireo ireo boky sokajina hoe Deoterôkanônika izay tsy tafiditra ao amin'ny Tanakh sy ao amin'ny Baiboly protestanta. Marihina fa telo fotsiny ny fizaràna ny Baiboly hebreo fa tsy efatra.

Ny Pentateoka[hanova | hanova ny fango]

Ireo atao hoe Pentateoka (avy amin'ny teny grika pente: "dimy" sy teukhos: "horonana") na Boky dimin'i Mosesy (na Boky dimin'i Môizy ), izay antsoin'ny Jiosy koa hoe Lalàna (Lalàn'i Mosesy), ataon'ny Jiosy hoe Torah, dia ny Genesisy (na Jenezy), ny Eksodosy (na Eksaody), ny Levitikosy, (na Levitika), ny Nomery (na Fanisana), ary ny Deoteronomia (na Deoterônômy).

Ny boky ara-tantara[hanova | hanova ny fango]

Ny bokin-tantara na boky ara-tantara dia ny Josoa (na Jôsoe), ny Mpitsara, ny Rota, ny Samoela voalohany, ny Samoela faharoa, ny Mpanjaka voalohany, ny Mpanjaka faharoa, ny Tantara voalohany, ny Tantara faharoa, ny Ezra (na Esdrasa) ny Nehemia ary ny Estera. Ny Baiboly katolika dia ahitana boky fanampiny: ny Tobià, ny Jodita ary ny Makabeo voalohany sy faharoa izay atao hoe deoterôkanônika (izany hoe "boky kanônika faharoa") nefa ataon'ny Protestanta hoe apokrifa ("miafina").

Ny bokim-pahendrena[hanova | hanova ny fango]

Ny bokim-pahendrena na bokim-pahamasinana, atao hoe koa Hagiografa, dia ny Joba (na Jôba), ny Salamo, ny Ohabolana, ny Mpitoriteny (na Kôhelety), ary Tononkiran'i Solomona (Tononkira dia Tononkira na Tononkira Fanaperana). Ny Baiboly Katolika dia mbola ahitana ny Fahendren'i Salômôna (na Fahendrena) sy ny Ekleziastika (na Siràka) izay boky deoterôkanônika na apôkrifa.

Ny bokin'ny mpaminany[hanova | hanova ny fango]

Ny bokin'ny mpaminany dia misy sokajy roa, dia ireo bokin'ny mpaminany lehibe sy ny bokin'ny mpaminany madinika.

Mpaminany lehibe[hanova | hanova ny fango]

Efatra ny mpaminany lehibe, dia ny Isaia (na Izaia), ny Jeremia, ny Ezekiela, ny Daniela, manampy azy ireo ny Bokin'ny Fitomaniana. Atao hoe "mpaminany lehibe" izy noho izy nanoratra lava miohatra amin'ny sasany izay atao hoe "mpaminany madinika". Ny Baiboly katolika dia ahitana koa ny Baroka izay boky deoterôkanônika na apokrifa.

Mpaminany madinika[hanova | hanova ny fango]

Roa ambin'ny folo ny mpaminany madinika, dia : ny Hosea (na Ôsea), ny Joela (na Jôela), ny Amosa (na Amosy na Amôsa), ny Obadia (na Abdiasa), ny Jona (na Jônasa), ny Mika (na Mikea), ny Nahoma, ny Habakoka (na Habakòka), ny Zefania (na Sôfônia na Tsefania), ny Hagay (na Akjea), ny Zakaria ary ny Malakia (na Malaký). Atao hoe "mpaminany kely" izy ireo noho izy nanoratra kely.

Ireo boky fanampiny ao amin'ny Baiboly katolika no ataon'ny Katolika hoe deoterôkanônika ("kanôna faharoa") na ataon'ny Protestanta hoe apokrifa ("miafina"). Ireo boky ireo dia tsy hita ao amin'ny Baiboly hebreo (Tanakh) sy ny Baiboly Protestanta. Manampy azy ireo ny toko fanampiny amin'ny Estera sy ny Daniela.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]