Wikipedia:Fandraisana

Avy amin'i Wikipedia
Tonga soa eto amin’i Wikipedia
ny raki-pahalalana malalaka azon’ny tsirairay ovaina
Lahatsoratra 96 845 amin’ny teny malagasy

Takelak’ity volana ity

Fenisia na Foinikia (miloko maitso)

Ny Fenisiana na Foinikiana dia vahoaka tamin' ny Andro Taloha niainga tao amin' ireo tanànan' i Fenisia na Foinikia, faritra mifanitsy amin' i Libàna ankehitriny. Io anarana io dia avy amin' ny mpanoratra grika nanoratra momba azy ireo. Nizarazara foana tamin' ny tanàna maromaro i Fenisia, ny lehibe indrindra dia i Biblôsy, i Sidôna (Sayda), i Tirôsy na Tiro (Sour) ary i Arvada, ary tsy fantatra raha nahatsapa ho firaisana ireo tanàna ireo. Nampiasa ny teny hoe "Fenisiana" ny mpahay tantara mba hilazana ny sivilizasiôna izay niroborobo tao amin’ ilay faritra teo anelanelan' ny taona 1200 sy 300 tal. J.K.

Ny fototry ny sivilizasiôna fenisiana dia ao amin' ny kolontsaina samihafa any amin' ny morontsirak' i Mediteranea any Atsinanana Akaiky, nanomboka tamin' ny taonarivo faha-2 tal. J.K. Ny tanàna rehetra tany amin' ny faritra hantsoina hoe Fenisia aty aoriana dia efa nisy. Renivohitry ny fanjakana kely maromaro mahaleo tena, nefa mifandray amin’ ny alalan' ny fiteny sy finoana iraisana sasany, ireo tanàna ireo, izay tanàna lehibe momba ny varotra, ary manana kolontsaina iray izay nolovain' ny Fenisiana mivantana. Taorian' ny korontana nihatra tamin' ny Atsinanana Afovoany tamin' ny taona 1200 tal. J.K., dia nisy vanim-potoana vaovao nisokatra ho azy ireo. Afaka tamin' ny fiahian' ny firenena matanjaka taloha izay nifehy azy ireo tanàna ireo (ny Empira Egiptiana Vaovao, ny Empira Hitita), nisy fotoana nahazoan' izy ireo fizakan-tena izay nahafahan' izy ireo nanitatra be ny tambajotra ara-barotra, avy eo nahafahan' izy ireo nanomboka nanao fanitaran-tany tao amin' ny morontsiraky ny Ranomasina Mediteranea. Ny Fenisiana mpifindra monina dia nanorina tanàna tamin' ny toerana samihafa tany Kiprôsy (na Sipra), tany Sicilia, tany Sardinia, tany Kôrsa, tany amin' ny Saikanosy Iberika, tany Grisia (Torkia ankehitriny) ary tao Afrika Avaratra.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-8 tal. J.K., ireo tanàna fenisianina ireo dia very fahaleovan-tena, ka nifandimby nofehezin’ ny Asiriana, ny Babilôniana, ny Persiana, ny Makedôniana (Lagida sy Seleokida), avy eo ny Rômana. Na izany aza dia nitazona ny lanjany amin' ny lafiny varotra izy ireo ary nanohy ny fanitarana azy. Nandritra izany fotoana izany, ny tanàna fenisianina any amin' ny tapany andrefan' ny Ranomasina Mediteranea dia lasa teo ambany fifehezan' ny mahery indrindra tamin' izy ireo, dia i Kartago (na Kartazy), tranga iray izay nitarika ny famoronana sivilizasiôna manokana, antsoina hoe "kartaziniana" na "ponika". Nandray singa avy amin' ny kolontsaina berbera teratany sy niaina ny fivoarany manokana i Kartago, izay karazana tandrefana amin' ny sivilizasiôna fenisiana. Nirodana anefa izany teo anatrehan’ ny fanitaran-tany nataon' ny Rômana tamin’ ny taonjato faha-2 tal. J.K., taorian’ ny Ady Ponika maro. Na tany Fenisia na tany Afrika Avaratra, ny kolontsaina isan-toerana dia nitazona endrika manokana hatramin' ny taonjato voalohany taor. J.K.

(tohiny...)


 Lahatsoratra tsara vakiana

Sarin-tanin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô

Ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô dia firenena ao Afrika Afovoany. Izy no firenena ao Afrika ngeza indrindra eo aorian' i Sodàna sy i Aljeria; izy koa no firenena ngeza indrindra sy be mponina indrindra ao Afrika Afovoany. Iantsoana azy koa ny hoe Kôngô-Kinshasa mba tsy hifangaroany amin' i Kôngô-Brazzaville. I Kinshasa no renivohiny, avy eo no niavian' ilay anarana hoe Kôngô-Kinshasa. I Zaira koa no anaran' io firenena io tamin' ny 1971 hatramin' i 1997, teo izy niova Repoblika Demôkratikan' i Kôngô. Ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô no firenena be mponina indrindra ao amin' ny fikambanan' ny firenena miteny frantsay eo alohan' i Frantsa.


Ny tantaran' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô dia voamariky ny fisian' ny fisian' ny fanjakana maro madinidinika tany aloha, ny fahatongavan' ny Eorôpeana, ny fivarotana andevo, ny fanjanahan-tany belza, ny fahaleovan-tena, ny ady an-trano, ny fanonganam-panjakana, ny fitsabahan' ny firenena mpifanolo-bodirindrina, ary ny fizorana mankany amin' ny demôkrasia.


Efa nisy olona ity faritra ity tamin' ny 200 000 taona tal. J.K. Ny lemaka midadasika kôngôley tamin’ izany fotoana izany dia rakotry ny ala tsy nisy nanimba. Tany amin’ ny taonarivo faharoa dia nisy mpamboly banto, avy any amin' ny faritra eo anelanelan' ny tapany atsinanan' i Nizeria sy ny Grassfields any Kamerona, hatramin' ny 2600 tal. J.K., niditra tao amin’ io faritra io ka niorim-ponenana amin’ ny morontsiraka sy teny amin’ ny lembalemba atsinanana sy atsimo, ka teny izy ireo no nanangana fiarahamonina tarihin’ ny lehibem-poko.

Nisy ny fanjakà-mpanjaka niorina koa teo anelanelan' ireo taonjato voalohany taor. J.K. sy ny taonjato faha-15, ka ny lehibe indrindra amin' ireo dia ny Fanjakan' i Loba (Luba) sy ny Fanjakan' i Londa (Lunda) ary ny fanjakan' i Kôngô (Kongo). Tamin’ ny taona 1482 dia nifandray voalohany tamin’ ny fanjakà-mpanjaka banto tao Kôngô (Kongo) ny Pôrtogey. (tohiny...)

 Sarin’ny anio


 Ny vaovao

Mitranga amin'izao fotoana izao : Ny valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara ary eran'izao tontolo izao[ovaina]


 Efemerida

Pejy rehetra 

Sokajy 

Tetikasa wiki 

 

 

 

Filozofia 

Matematika 

Kolontsaina malagasy 

Ekolojia 

Teknolojia 

Simia