Epistily

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny hoe Epistily na Taratasy na Epistola dia sokajin-dahatsoratra izay miendrika taratasy ifandefasana ka ilazana indrindra ireo boky ao amin'ny Baiboly izay manana izany endrika izany mba hifampiresahan'ny mpanoratra amin'ny olona na fiangonana iray na ny olona rehetra tsy an-kanavaka.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe epistily na epistola dia avy amin'ny teny grika hoe επιστολη /epistolê izay midika hoe "taratasy ifandefasana". Ny hoe επιστολη /epistolê dia anarana avy amin'ny matoanteny hoe επιστολλειv / epistellein izay midika hoe "mandefa", izany hoe "mandefa taratasy". Tsy fanagasiana mivantana ny teny grika ny hoe epistily ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy sy ny literatiora protestanta amin'ny teny malagasy fa nandalo tamin'ny teny anglisy hoe epistle. Tsy fanagasiana mivantana ny teny grika koa ny hoe epistola ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy sy ny litaratiora katolika amin'ny teny malagasy fa nandalo tamin'ny teny latina hoe epistula. Ny Baiboly katolika vaovao amin'ny teny malagasy dia mampiasa ny teny hoe taratasy hanoloany ny hoe epistola tao amin'ny Baiboly katolika tranainy amin'ny teny malagasy.

Epistily tsy mahakasika ny fivavahana[hanova | hanova ny fango]

Tsy ny literatiora kristiana ihany no ahitana epistily fa ireo literatiora hafa koa tany alohan'i Jesoa Kristy izay tsy voatery ho soratra masina. Ohatra amin'izany ireo Epistilin'i Horace. Mety ho resaka fanasana, filôzôfika, môraly (fitondran-tena) na momba ny fanaovan-tononkalo sy haisoratra no ho hita ao amin'ny epistily iray.

Epistily kristiana[hanova | hanova ny fango]

Epistily ao amin'ny Baiboly[hanova | hanova ny fango]

Manoratra an'ireo epistiliny i Paoly, nataon'i Valentin de Boulogne na i Nicolas Tournier (taonjato faha-16) 

Ahitana epistily iraika amby roapolo (21) ao amin'ny Baiboly ka ny 14 dia heverina ho nosoratan'ny apostoly Paoly fa ny 7 sisa kosa nosoratan'ny apostoly hafa. Marihina fa misy fisalasalana ny ilazana fa i Paoly no nanoratra ny Epistily ho an'ny Hebreo, nefa izany no nandraisan'ny Kristiana azy tany am-boalohany.

Ireo epistilin'i Paoly[hanova | hanova ny fango]

Mitondra ny anaran'ny mponina kristiana na an'olon-tokana nanoratany azy ny epistilin'i Paoly.

Ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy

Ny anaran'ny boky sasany ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy[1] dia nanaraka ny fomba fampisampanan-teny na ny fanononana anglisy: ireto avy ny tena miavaka: Efesiana (fa tsy Efezianina), Tesaloniana (fa tsy Tesalônisianina), Timoty (fa tsy Timôte), Titosy (fa tsy Tito). Ao koa ny hoe Hebreo (fa tsy Hebrio).

Ireto avy izany ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy:

Ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy

Ny anaran'ny boky sasany ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy dia nanaraka ny fomba fampisampanan-teny na ny fanononana frantsay: ireto avy ny tena miavaka: Efezianina (fa tsy Efesiana), Tesalônisianina (fa tsy Tesaloniana), Timôte (fa tsy Timoty), Tito (fa tsy Titosy). Ao koa ny hoe Hebrio (fa tsy Hebreo). Ny anaran'ireo mponina dia miafara amin'ny hoe -anina (fa tsy -ana) ao amin'ny Baiboly katoika vaovao. Ohatra: Rômanina, Kôrintianina, Galatianina, Filipianina fa tsy Romana, Korintiana, Galatiana, Filipiana intsony.

Epistily tsy nosoratan'i Paoly[hanova | hanova ny fango]

Miisa fito ny epistily eken'ny mpikaroka maro fa tsy nosoratan'i Paoly izay mitondra ny anaran'ny mpanoratra azy. Isan'ny atao hoe Epistily katolika ireo epistily ireo noho izy tsy natokana ho an'olona na fiangonana voatondro fa ho an'ny olon-drehetra tsy an-kanavaka. Araka ny lovantsofija dia i Paoly ihany no nanoratra ny Epistily ho an'ny Hebreo nefa ny mpikarika ankehitriny dia manohitra an'izany ka manao azy ho nosoratan'olon-tsy fantatra.

Ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy

Ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy ny anaran'ny mpanoratra dia tsy ialohavan'ny teny hoe Masindahy. Manaraka ny fomba fampisampanan-teny na ny fanononana anglisy ny fanoratana: Petera (fa tsy Piera), Joda (fa tsy Jodà). Ao koa ny hoe Jaona (fa tsy Joany).

Ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy

Ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy ny anaran'ny mpanoratra dia ialohavan'ny teny hoe Masindahy. Manaraka ny fomba fampisampanan-teny na ny fanononana frantsay ny fanoratana: Piera (fa tsy Petera), Jodà (fa tsy Joda). Ao koa ny hoe Joany (fa tsy Jaona).

Ireo epistily very sy tsy kanonika[hanova | hanova ny fango]

Misy ireo epistily tsy eken'ny Fiangonana Kristiana ho isan'ny boky kanonika ao amin'ny Baiboly. Heverin'ireo nanapakevitra tamin'ny fisafidianana ny boky kanonikan'ny Baiboly fa tsy ireo apostoly no nanoratra azy. Atao hoe apokrifa izy ireo, izany hoe "miafina". Isan'izany ny Epistily nosoratan'i Barnabà izay misy mihevitra fa nosoratan'ilay Rain'ny Fiangonana tompon'io anarana io. Ao koa ny Epistilin'ireo Apostoly izay soratra apokaliptika raha ny tena marina.

Ireo epistily very[hanova | hanova ny fango]

Misy koa ireo epistily voaresaka ao amin'ny Baiboly nefa heverina fa very ka isan'izany:

  • ny Epistily taloha ho an'ny Korintiana (izay tsahivina ao amin'ny 1Kor. 5.9);
  • ny Epistily fahatelo ho an'ny Korintiana atao hoe Epistilin-dranomaso (resahina ao amin'ny 2Kor. 2.4 sy 2Kor. 7.8-9);
  • ny Epistilin'ny Korintiana ho an'i Paoly (izay resahina ao amin'ny 1Kor. 7.1);
  • ny Epistily taloha ho an'ny Efesiana (ampahatsiahivina ao amin'ny Efes. 3.3-4);
  • ny Epistily ho an'ny Laodikeana (izay resahina ao amin'ny Kol. 4.16);
  • ny Epistily taloha nosoratan'i Joda (izay ampahatsiahivina ao amin'ny Joda 1.3);
  • ny Epistily taloha nosoratan'i Joany (izay tsahivina ao amin'ny 3Joa. 1.9).

Na dia misy voatahiry amin'ny ampahany aza izy ireo dia tsy heverin'ny Fiangonana kristiana ho kanonika, dia ny Epistilin'ny Korintiana ho an'i Paoly sy ny Epistily ho an'ny Laodikeana ary ny Epistily fahatelo ho an'ny Korintiana. Ity farany ity dia nekena ho kanonika tao amin'ny Fiangonana ortodoksa armeniana sasany tany aloha.

Epistily nosoratan'ny Rain'ny Fiangonana[hanova | hanova ny fango]

  • Epistily nosoratan'i Barnabà;
  • Epistily voalohany nosoratan'i Klemento;
  • Epistily faharoa nosoratan'i Klemento;
  • Epistilin'i Ignatio ho an'ny Smirniana;
  • Epistilin'i Ignatio no an'ny Traliana;
  • Epistilin'i Polikarpa ho an'ny Filipiana;
  • Epistily ho an'i Diogneto.

Epistily apokrifa hafa[hanova | hanova ny fango]

  • Epistilin'ireo Apostoly
  • Epistily ho an'i Seneka Zandriny
  • Epistily nosoratan'i Petera ho an'i Filipo.
  • Epistily ho an'i Lentolo
  • Taratasin'i Jesoa-Kristy ny amin'ny Alahady

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Tsiahy:[hanova | hanova ny fango]

  1. Ny Baiboly, La Société Biblique Malgache,B.P.922, Antananarivo, 2008, ISBN 978-9966-84-338-8 0439