Mosesy

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

I Mosesy na Môizy dia ilay lehilahy nitondra ny Zanak'i Israely avy tany Egypta ho any amin'ny tany Kanana izay nampanantenain'Andriamanitra. Nitondra azy ireo namakivaky tany efitra izy ka tamin'izany no nivoahan'ny Didy Folo sy ny fototry ny Lalàna nifehy ny Zanak'i Israely. Niampita ny Ranomasina Mena koa izy sy ny vahoaka notarihiny. Tsy tafita tany amin'ny tany Kanana anefa i Mosesy.

Mosesy sy ny Didy Folo nataon'i Philippe de Champaigne

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Fanoratana ilay anarana[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe Mosesy, izay hita ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy, dia fanagasiana ny teny latina Moses izay avy amin'ny teny grika hoe Μωσῆς / Môsês. Ny hoe Môizy, izay hita ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy, dia fanagasiana ny teny frantsay hoe Moïse izay avy amin'ny teny latina hoe Moyses, izay avy amin'ny teny grika hoe Mωϋσῆς / Mousês. Na ny hoe Μωσῆς / Môsês na ny hoe Mωϋσῆς dia avy amin'ny teny hebreo hoe מֹשֶׁה / MShH izay vakina hoe Mosheh.

Dikan'ilay anarana araka ny Baiboly[hanova | hanova ny fango]

Araka ny voalazan'ny Baiboly ao amin'ny Eksodosy (Eks. 2.10) dia nataon'ny reniny nanangana azy hoe Mosheh ny anaran'ilay zaza vao teraka satria novonjeny avy tao anaty rano (MeShTiHoW). Ny dikan'ny hoe Mosesy araka ny Baiboly dia "nalaina tamin'ny rano". Avy amin'ny matoanteny hoe mashah izay midika hoe "maka", "misintona aty ivelany" na "mamoaka".

Ny Hebreo dia manao azy hoe מֹשֶׁה בן עמרם / Mosheh ben Amram izay midika hoe "Mosesy zanak'i Amrama" na מֹשֶׁה רַבֵּנוּ / Mosheh Rabbenu "Mosesy Mpampianatray".

Fiforonan-teny araka ny fikarohana ankehitriny[hanova | hanova ny fango]

Misy amin'ny mpikaroka ankehitriny ny mihevitra fa anarana egyptiana fa tsy hebreo ny hoe Mosheh. Ny hoe Mosheh dia mety ho fanononana hebreo ny tapa-teny egyptiana hoe mss izay midika hoe "zanaka", "miteraka" sns. arakaraka ny fiovaovan'ny zanapeo (zanatsoratra) ampiarahina aminy. Izany dia hita amin'ireo anarana egyptiana maro mitohy amin'ny anaran'ireo andriamanitra egyptiana toy ny hoe Dhwty-ms vakina hoe Djehwtymes (izany hoe i Toutmosès) ("zanak'i Djehwty" "zanak'i Thot" na "naterak'i Thot"), Ra-mssw (Ramsès) ("zanak'i Râ" na "naterak'i Râ"). Mety midika hoe "zanaka" fotsiny izany ny anaran'i Mosesy. Tsy mipetaka eo ny anaran'ilay andriamanitra manjanaka azy.

Tantaran'i Mosesy araka ny Baiboly[hanova | hanova ny fango]

I Mosesy araka ny Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ny fahaterahany[hanova | hanova ny fango]

Teraka tao Gosena i Mosesy. Zanak'i Amrana sy Iokebeda. Isan'ny fokon'i Levy izy. Tamin'ny fotoana nahaterahany dia nisy fandripahana ny zazalahy hebreo vao teraka. Natsipin-dreniny tany amoron'ny renirano Neily (na Nily) ny lakan-kely zozoro nisy azy mba tsy ho fantatra ny maha zanaka hebreo azy (Eks. 2.4 ; Nom. 26.59). Rehefa tonga handro ny zanakavavin'i Farao dia nahita ilay zaza ka nampaka azy mba hatsangany ho zanany. Nataony hoe Mosesy ny anarany satria nalainy tamin'ny rano. Ny anabavin'i Mosesy izay nanara-maso azy teny ambony rano ihany no nalain'ilay zanakavavin'i Farao hitady vehivavy hebreo ho mpitaiza ilay zazakely. Nobeazina toy ny zanaka mpanjaka i Mosesy.

Ny fahalehibeazany[hanova | hanova ny fango]

Rehefa lehibe i Mosesy dia nahafantatra ny tena firazanany. Nitsidika ny toerana niasan'ny iray firenena aminy izy ka tamin'izany no nahitany ny fanandevozana sy ny fampahoriana nahazo azy ireo. Namono egyptiana nampijaly hebreo teo am-panompoana izy ka izany no nahatonga azy nandositra tany amin'ny tanin'ny Madianita. Tany amin'ny tany efitr'i Madiana i Mosesy no nifankahita tamin'ny mpisorona atao hoe Jetro (hebreo: Yiṯrō) izay nanome azy ny zananivavy mba ho vadiny.

Indray andro raha nankeny amin'ny tendrombohitra Horeba (atao hoe koa Sinay) izy hiandry ny biby fiompin-drafozany dia nahita ny anjelin'Andriamanitra tao anaty lelafon'ny roimemy mirehitra. Avy amin'io roimemy tsy mety may io no nivoahan'ny feon'Andriamanitra izay nanambara taminy ny asa tsy maintsy hataony. Naniraka azy Andriamanitra mba ho any amin'i Farao hanafaka ny vahoakany avy ao Egypta. Tamin'izany koa no nanambaràn'Andriamanitra ny anarany dia i YHWH (Yahweh).

Ny fanafahana ny Hebreo avy ao Egypta[hanova | hanova ny fango]

Nandeha tany amin'i Farao i Mosesy hanafahana ny Zanak'i Israely avy ao Egypta sy hitondra azy ireo any amin'ny tany nampanantenaina azy dia ny tany Kanana. Nanampy azy ny rahalahiny Arona (hebreo: Aharone) sady nanao fahagagana maro izy hihain'i Farao azy izay nangatahany mba hamela ny Zanak'i Israely hankalaza ny Paska any an'efitra. Tsy nanaiky i Farao (Eks. 7. 8-13) sady vao mainka nanamafy ny fampahoriany ny Hebreo. Izany fandavana izany no niteraka ireo loza folo tao Egypta dia

  1. ny niovan'ny ranon'i Nily ho ra (Eks. 7.14-23);
  2. ny sahona maro izay nameno ny tany (Eks. 7.26-29; 8.1-11);
  3. ny niovan'ny vovoka tamin'ny tany ho moka marobe (Eks. 6.12-15);
  4. ny nidiran'ny lalitra tsy hita isa tao an-tanàna (Eks. 8.16-28);
  5. ny nisian'ny aretina nandringana ny biby fiompy (Eks. 9.1-7);
  6. ny vay izay nahazo ny olona sy ny biby fiompy (Eks. 9.8-12);
  7. ny havadra izay nandrava sy namono (Eks. 9.13-35);
  8. ny valala izay nandrakotra ny tany (Eks. 10.1-20);
  9. ny aizimpito naharitra telo andro (Eks. 10.21-28);
  10. ny nahafatesan'ny voalohan-teraky ny biby sy ny olona (Eks. 11.1-10; 12.29-32).

Maty ny zanak'i Farao vao izay namela ny Hebreo hivoaka an'i Egypta. Noho ny hamehana dia nitondra mofo tsy nisy masirasira izy ireo ka izany no haniny isaky ny andro Paska ho fahatsiarovana io fivoahana an'i Egypta io.

Ny fiampitana ny Ranomasina Mena sy ny efitr'i Sinay[hanova | hanova ny fango]

Rehefa tonga teo akaikin'ny Ranomasina Mena ny Hebreo dia nahatazana ny miarailan'i Farao nanenjika azy ireo. Io ranomasina io dia atao hoe Yayam-Souf "Ranomasin'ny Bararata. Tamin'izany no nanandratan'i Mosesy ny tanany hampisaraka ny ranomasina ho roa hahafahan'ny Hebreo miampita. Nanenjika avy ao aoriana ireo miaramila ireo nefa maty tao anaty ranomasina izay nikombona indray (Eks. 16.15-31).

Rehefa tonga tao an'efitra ny Hebreo izay notarihin'i Mosesy dia nisedra ny olan'ny tsy fisian-kanina sy ny tsy fisian-drano ary ny fahafatesana vokatry ny kaikitry ny bibilava. Namaha izany olana izany Adriamanitra amin'ny fanomezana azy ireo ny mana sy ny papelika sy ny menarana varahina ary ny rano avy amin'ny vatolampy nokapohin'i Mosesy amin'ny tehiny.

Ny Fanekempihavanana tao amin'ny tendrobohitra Sinay[hanova | hanova ny fango]

Telo volana taorian'ny nivoahana an'i Egypta dia tonga tao amin'ny efitr'i Sinay ny Hebreo. Navelan'i Mosesy tamin'i Arona rahalahiny ny vahoaka mba hiakarany any an-tendrombohitra Sinay. Afaka efapolo andro vao niverina i Mosesy nitondra ny vato mirakitra ny Didy Folo nomen'Andriamanitra azy izay fototry ny Fanekem-pihavanana eo amin'Andriamanitra sy ny Hebreo. (Eks. 20.1-17 ; Deo. 5.6-21). Hitan'i Mosesy fa tsy nino an'Andriamanitra ny vahoaka satria nanamboatra sarin'ombilahy kely volamena hivavahany. (Eks. 32.1-6). Tezitra noho izany i Mosesy ka nazerany ho vaky ireo vato fisaka nisy ny Didy Folo sady nodorany ilay sarin'ombilahy. Nangataka amin'Andriamanitra i Mosesy mba tsy hamela ny vahoakany ka nohavaozina tany an-tendrombohitra indray ilay Fanekem-pihavanana. Nidina avy any i Mosesy rehefa afaka efapolo andro nitondra vato fisaka hafa misy ny Didy Folo (Eks. 34.1-28).

Tsy tafita tany Kanana i Mosesy[hanova | hanova ny fango]

Nandeha tao amin'ny tany efitra mandritra ny efapolo taona ny Zanak'Israely vao izay tonga teo akaikin'i Jeriko. Napetrak'i Mosesy tamin'i Josoa ny fitarihana ny Hebreo sady natolony ny loholona ireo vatofisaka mba hahafahan'izy ireo manohy ny fampianarana sy ny fampanarahana ny Lalàna. Maty teo an-tampon'ny tendrombohitra Nebo i Mosesy rehefa feno 120 taona.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]