Bokin'ny Genesisy

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Voaroaka avy ao amin'ny Paradisa i Adama sy i Eva, nataon'i James Jacques Joseph Tissot (1836-1902)

Bokin'ny Genesisy na Bokin'ny Jenezy na Bokin'ny Genesý (izay hafohezina amin'ny hoe Genesisy na Jenezy na Genesý) no iantsoana ny boky voalohany ao amin'ny Baiboly. Mitantara ny famoronan'Andriamanitra izao rehetra izao sy i Adama sy i Eva, olombelona voalohany, io boky io. Mitantara ny amin'ny safodrano tamin'ny andron'i Noa izay vokatry ny fahotana mihoa-pampana nataon'ny taranak'ireo olombelona ireo ilay boky. Tantarainy koa ny amin'ny nampanjarian'Andriamanitra ny fitenin'ny olombelona ho maro tamin'ny nanamboaran'izy ireo ny Tilikambon'i Babela. Miresaka momba ireo Razamben'ny Israely toa an'i Abrahama sy i Isaka sy i Jakoba ary i Josefa koa io boky io.

Ny lovan-tsofina hatramin'izay dia milaza fa i Mosesy na Moizy no nanoratra ny Bokin'ny Genesisy izay isan'ny Pentateoka na ny Torah ao amin'ny Baiboly jiosy (na Tanakh).

Famoronana ny biby, nataon'i  Grão Vasco (1506–11)

Ny anaran'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny andian-teny hoe Bokin'ny Genesisy (ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy) na Bokin'ny Jenezy (ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy) dia fandikana ny andian-teny latina hoe Liber Genesis (ao amin'ny Volgata) izay nenti-nandika ny teny grika hoe βιβλίον της Γενέσεως / Biblíon tês Genéseôs (ao amin'ny Septoajinta) izay hafohezina amin'ny hoe γένεσις / génesis ("fiadohana").

Tsy izany anefa no dikan'ny anaran'io boky io amin'ny teny hebreo izay manao azy hoe ספר בראשית / Sefer Berêshît (ao amin'ny Tanakh) izany hoe «Boky "Tany am-piandohana"» na «Boky "Tamin'ny voalohany"». Ny teny voalohany ao amin'io boky io no nataon'ny Jiosy anarany, dia ny teny hoe Berêshît izay midika hoe "tamin'ny voalohany" na "tany am-piandohana". Hita ao amin'ny fehezanteny hoe / io teny io.

Firafitry ny boky[hanova | hanova ny fango]

Mizara roa lehibe ny tantara ao amin'ny Genesisy, dia ny Tantaran'ny Fiandohana sy ny Tantaran'ireo Razamben'i Israely.

Ny tantaran'ny Fiandohana[hanova | hanova ny fango]

Ny Tantaran'ny Fiandohana dia ny tantara voalaza amin'ny toko iraika ambin'ny folo voalohany ao amin'ny Genesisy. Izany dia mahakasika ireo fotoana voalohany nisian'izao tontolo izao.

Mizara dimy izany tantara izany, ka ny fanombohan'ny tsirairay amin'ny fizarany ao aimn'ny Tanakh dia ahitana ny teny hoe Toledot

Ny famoronana ny lanitra sy ny tany (Gen. 1.1 - 4.26)[hanova | hanova ny fango]

- ny namoronan'Andriamanitra izao tontolo izao sy izay rehetra eo aminy;

- ny nametrahany ny olombelona voalohany (i Adama sy i Eva) tao amin'ny Saha Edena sy ny nandroahana azy ireo tsy ho eo anatrehan'Andriamanitra noho ny fahotany;

- ny vonoana olona voalohany : novonoin'i Kaina zanak'i Adama sy i Eva ny rahalahiny atao hoe Abela.

Ny Safodrano, nataon'i Gustave Doré, 1866

Ny taranak'i Adama (Gen. 5.1 - 6.8)[hanova | hanova ny fango]

- ny taranak'i Kaina sy ny zava-bitan'izy ireo teo amin'ny fampandrosoana ny tananany;

- ny taranak'i Seta izay nipoiran'i Noa sy i Abrahama

- ireo zanak'Andriamanitra nanambady ny zanakavavin'ny olombelona sy ireo Nefilima izay niteraka fahotana maro.

I Noa sy ny safodrano (Gen. 6 - 9.28)[hanova | hanova ny fango]

- ny antony niteraka ny safodrano, ny fampiomanana an'i Noa hanamboatra sambofiara;

- ny tantaran'ny fandripahana tamin'ny alalan'ny safodrano;

- ny fanekena teo amin'Andriamanitra sy i Noa ny amin'ny tsy handringanana intsony ny olona amin'ny safodrano;

- ny amin'i Noa sy ny ankohonany, ny nahitana voalohay ny divay, ny ozona nahazo an'i Kanana.

Ny Tilikambon'i Babela, nataon'i Pieter Bruegel the Elder, 1563

Ny taranak'i Noa (Gen. 10.1 - 11.9)[hanova | hanova ny fango]

- ireo firenena taranak'i Noa, ny nanaparitahan'Andriamanitra azy ireo eran'izao tontolo izao taorian'ny nanamboaran'izy ireo ny Tilikambon'i Babela.

Ny taranak'i Sema (11.10 - 26)[hanova | hanova ny fango]

- ny taranak'i Noa avy eo amin'i Sema hatramin'i Tera rain'i Abrahama.

Ny Tantaran'ireo Razamben'i Israely (Gen. 12-50)[hanova | hanova ny fango]

Ny Tantaran'ireo Razamben'i Israely dia ny tantaran'ny fotoana niainan'ireo Razambe (na Patriarka) telo dia i Abrahama, i Isaka ary i Jakoba. Izany tantara izany dia hita ao amin'ny Genesisy toko faha-12 ka hatramin'ny faha-50.

Ny tantaran'i Tera sy i Abrahama (Gen. 11.27 - 25.11)[hanova | hanova ny fango]

Zanak'i Nahora taranak'i Sema i Tera. Izy no rain'i Abrahama sy i Nahora II sy i Haràna ary i Saraha (izay ho lasa vadin'i Abrahama). I Ora any Kaldea no tanàna fiaviany. Nanompo andriamanitra maro izy. Noho ny haben'ny finoan'i Abraham no nilazan'Andriamanitra aminy fa ianan-taranaka maro sady nampanantenainy tany mahavokatra ho an'ireo taranany ireo, izy dia ny tany Kanaana. Nanambady an'i Saraha sy i Ketora izy sady niteraka amin'i Hagara, araka ny Baiboly.

Testamenta Taloha

Ny tantaran'i Ismaela (Gen. 25.12 - 18)[hanova | hanova ny fango]

I Ismaela no zanak'i Abrahama voalohany raha mbola tsy niteraka an'i Isaka i Saraha. I Hagara, vehivavy Egiptiana mpanompovavin'i Saraha, no reniny. Taty aoriana dia teraka i Isaka. Tamin'ny farany i Abrahama dia nandroaka an'i Hagara sy ny zanany hiala avy eo aminy araka ny sitrapon'i Saraha izay sy te-hizara ny lovan-janany amin'i Ismaela.

Ny tantaran'i Isaka (Gen. 25.19 - 35.29)[hanova | hanova ny fango]

Zanak'i Abrahama sy i Saraha sady rahalahy tsy iray reny amin'i Ismaela i Isaka. Nanambady an'i Rebeka izy ka niteraka an'i Esao sy i Jakoba. Nanohy ny fivavahan-drainy amin'Andriamanitra tokana izy sady nampita izany tamin'ireo zanany koa, indrindra tamin'i Jakoba. Niampita taminy ny tsodrano azon'i Abrahama sy ny fampanantenan'Andriamanitra ny tany Kanaana ho an'ny taranany

Ny tantaran'i Esao (Gen. 36.1 - 43)[hanova | hanova ny fango]

Zanak'i Isaka sy i Rebeka i Esao (na Edoma) sady kambana tamin'i Jakoba. Tian-drainy kokoa izy nefa tsy azony ny tsodranon-drainy tokony ho azy noho ny hafetsen'i Jakoba rahalahiny. Tamin'ny fahalehibeazany dia nifindra fonenana izy sy ny ankohonany mbamin'ny bibifiompiny. Namela heloka an'i Jakoba ihany i Esao tamin'ny farany. Araka ny Baiboly dia izy no razamben'ny Edomita.

Ny tantaran'i Jakoba sy ny zananilahy Josefa (Gen. 37.1- 50)[hanova | hanova ny fango]

Zanak'i Isaka sy i Rebeka i Jakoba. Antsoina hoe Israely izy taorian'ny fitolomany tamin'ny anjelin'Andriamanitra ka ny taranany dia atao hoe Israelita na Zanak'i Israely. Nanompo an'Andriamanitra tokana izy ka nandova ny fampanantenana natao tamin'ireo razany dia ny hanana taranaka maro izay homena tany mahavokatra, dia ny Tany Kanaana. Nanambady efatra izy ka niteraka an'ireo zanilahy nipoiran'ny foko roa ambin'ny folo. I Jakoba sy i Rahely niteraka an'i Josefa sy i Benjamina. Namidin'ireo rahalahiny izay nialona azy ho andevo izy nefa lasa manam-pahefana tany Egipta taty aoriana. Nantsoiny honina any Egipta ireo fianakaviany tamin'ny fotoana nahamosarena ny tany. Taorian'ny nahafatesan'i Jesefa sy ilay Farao natoky azy dia niharan'ny fanandevozana ireo taranak'i Jakoba alohan'ny hiverenan'izy ireo any Kanaana.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Boky hafa isan'ny Pentateoka: