Abrahama (patriarka)

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Abrahama)
Aller à la navigation Aller à la recherche
Abrahama
Hortus Deliciarum, Der Schoß Abrahams.JPG
Momba ny olona
Anarana: Abrahama
Anarana hafa:
Teraka:
Maty:
Toeram-piaviana sy ny andraikitra
Firenena:
Karazana:
Asa :
Asa hafa:
Taona niasana:
Momba fiainana manokana
Seha-pitiavana:
Tranokala:
Momba ny olona

I Abrahama, araka ny lovantsofina jiosy sy silamo, dia razamben' ny Hebreo (na Israelita) sy ny Ismaelita. Mety teo anelanelan' ny taona 2000 sy 1500 tal. J.K. no nianinany. Abrama no anarany tamin' ny voalohany, taty aoriana no vao niantsoana azy hoe Abrahama. Isan' ireo taranak' i Sema izy. Teraka tao amin' ny tanànan' i Ora, any KaldeaTerà (na Teraha) no anaran-drainy ary i Nahora sy i Haràna no rahalahiny. Nanambady ny anabaviny tsy iray ray/reny aminy atao hoe Saraha izy. I Ismaela sy i Isaaka no zanany tamin’ i Hagara mpanompony sy tamin’ i Saraha vadiny. Mbola nanambady an’ i Ketora sy nanana anaka taminy izy taorian' ny nahafatesan' i Saraha. I Anrahama no heverina fa nipoiran' ny fivavahana telo mino Andriamanitra tokana (mônôteista) dia ny fivavahana jiosy sy ny fivavahana kristiana ary ny fivavahana silamo.

Atao hoe אַבְרָהָם / Avra'ham izy amin' ny teny hebreo, fa إبراهيم / Ibrahim amin' ny teny arabo ary አብርሃም / Abraham amin' ny teny gezy. Ao amin' ny Bokin' ny Genesisy dia Abrama (izay midika hoe "Rain' ny mino") no anarany fa taty aoriana no nanaovana azy hoe Abrahama izay midika hoe "Rain' ny firenena maro")[1]. Atao hoe Ibrahima (arabo: Ibrahim) izy ao amin' ny boky Kor'any.

Ny fotoana niainan' i Abrahama[hanova | hanova ny fango]

Araka ny filazana ao amin' ny Baiboly dia valopolo sy efajato taona ny manasaraka ny fotoana nivoahan' ny Zanak' i Israely an' i Egipta sy ny najakan' i Sôlômôna na Salômôna (taona 960 tal. J.K.). Ny vanimppotoana niainan' i Abrahama (430 taona talohan' ny fivoahana avy tany Egipta) dia tokony haroso any amin' ny taonjato faha-20 tal. J.K. Ny mpikaroka sasany dia mametraka ny fotoana niainan' ireo patriarka any amin' ny taonjato faha-15 tal. J.K. raha tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-13 ny fivoahana avy any Egipta. Misy ny manampahaizana mihevitra fa ny fametrahana ny fotoana nianinan' i Abrahama hifanandrify amin' ny vanimpotoana nahatongavan' ny Hiksôsy tao Egipta (taonjato faha-18 hatramin' ny faha-17 tal. J.K.) dia tokony ho raisina ihany.

Araka ny Baiboly, noho ny haben' ny finoany no nilazan' Andriamanitra aminy fa izy dia hanan-taranaka maro sady nampanantenainy tany mahavokatra ho an' ireo taranany ireo, dia ny tany Kanaana. Taranak' i Sema zanak' i Nôa (na Nôe) izy. I Tera no anaran-drainy ary i Ismaela sy i Isaaka, izay niteraka an' i Esao sy i Jakoba, sy ny hafa koa no zananilahy. Izy no razamben' ny Ismaelita (taranak' i Ismaela) sy ny Edômita (taranak' i Esao) ary ny Israelita (taranak' i Jakoba). Samy miresaka ny momba azy na ny Baiboly na ny Kor'any na ny boky masina hafan' ireo fivavahana abrahamika. Nanambady an' i Saraha sy i Ketora izy sady niteraka amin' i Hagara, araka ny Baiboly.

Izy no olona resahina be indrindra ao amin'ny Bokin' ny Genesisy. Isan' ireo patriarka voalohany ao amin' ny Baiboly izy. Izy no niandohan' ny fivavahana amin' andriamanitra tokana amin' izao fotoana izao, razamben' ny jodaisma sy ny kristianisma ary ny finoana silamo.

Misy andalana roa ao amin' ny Baiboly izay milaza an' i Abrahama ho nalevina ao Hebrôna (Gen 23.16-18[2]; Gen 25. 9-10)[3] .

I Abrahama araka ny lovantsofina jiosy[hanova | hanova ny fango]

Ny Bokin' ny Bereshit, izay boky ao amin' ny soratra masina jiosy, ao amin' ny Tanàka, sy ny Bokin’ ny Genesisy na Jenezy ao amin' ny Baiboly kristiana, no mitantara sy miresaka ny amin' ny fiainan' i Abrahama.

Ny fialan' i Abrama an' i Ora sy ny fiainany tany Kanaana[hanova | hanova ny fango]

Ny rain' i Abrama, atao hoe Terà, (taranaky ny zanakalahin’ i Nôa, Sema, ka avy amin' io ny anarana hoe Semita) izay avy any Ora any Kaldea, tanàna any amin' ny fatitra Mesôpôtamia Atsimo.

Taorian’ ny nahafatesan-drainy dia namporisihin’ Andriamanitra (Iahveh) i Abrama (75 taona) mba handao ny tannin-drazany. Niainga izy mbamin’ i Saray vadiny sy i Lôta zana-drahalahiny, ka nankany Haràna, any Mesôpôtamia Avaratra.

Nankany amin’ ny faritra Kanaana i Abrama. Nandray baiko avy amin’ Andriamanirta i Abrama fa tokony handao an’ i Haràna mba hankany amin’ ny tany Kanaana, izay novakivakiny hatrany atsimo ka hatrany avaratra. Niovaova toerana ilasiana izy ireo hatrany Sikema (Sekema), ka tao no nanambarànAndriamanitra fa io tany io dia hatolotra ho azy, dia izy sy ny taranany. Avy eo nandeha tao Betela, avy eo tao Hebrôna. Avy eo nankao Beerseba na Beerseva. Isak’ireo tanàna ireo dia nanamboarany alitara ho voninanahitr’Andriamanitra .

Ny nandehanany tany Egipta sy ny niverenany tao Kanaana indray[hanova | hanova ny fango]

Nisy mosary anefa ny tany ka niala tao izy i Abrama sy Saray vadiny sy ny mpanompony hankany Egipta; I Lôta kosa nitoetra tao Sôdôma, ao atsimo-andrefana akaiky ny Ranomasina Maty. Voaroaka avy tany Egipta ry Abrama noho izy nanao an’ i Saraha ho anabaviny fa tsy vadiny tamin’ ny mpanjakan’ i Egipta. Niverina nankany Kanaana i Abrahama . Ny mpanjakan’ i Elama atao hoe Kedôrlaômera (Kôdôrlahômôra) nanafika an’ i Sôdôma sy namabo ny fananana sy ny mponina tao Sôdôma, ka isan’ izany i Lôta. Naheno izany i Abrama ka nanenjika sy niady tamin’ ny fahavalo sady nandresy azy. Afaka ny vahoaka babo sy i Lôta mbamin’ny fananana rehetra. Nitondra mofo sy divay ho an’ i Abrama avy niady ny mpanjaka sady mpisorona tao Salema (Jerosalema) atao hoe Melkizedeka (anarana midika hoe “Marina ny mpanjakako”). Nitahy an’ i Abrama i Melkizedeka. Nankasitraka an’ i Abrama ny mpanjakan’ i Sôdôma nefa tsy naka na kely tamin’ ny fananan’ i Sôdôma i Abrama.

Izao ny fampanantenana nataon’ Andriamanitra tamin’ i Abrama: “Jereo ange ny lanitra, ka isao ny kintana, raha mahisa azy ianao. Dia hoy Izy taminy: Ho tahaka izany ny taranakao.” (Gen. 15.5). “Ary homeko anao sy ny taranakao any aorianao ny tany fivahinianao, dia ny tany Kanaana rehetra, ho fananana mandrakizay; ary ho Andriamaniny Aho.” (Gen. 17.8).

Ny nahaterahan' i Ismaela[hanova | hanova ny fango]

I Ismaela sy i Hagara reniny tany an' efitra, nataon' i Navez (1820)

I Saraha vadiny, izay ela tsy niteraka, dia nanome azy ny mpanompo vaviny Hagara mba ho vadiny faharoa. Tamin’ izany fanambadiana izany no nahaterahan’ i Ismaela (na Ismaely). Enina amby valompolo taona i Abrahama tamin’ izany fotoana izany.

Ny nanorenana ny famorana[hanova | hanova ny fango]

Nahazo baiko avy amin’ Andriamanitra i Abrahama mba hoforana izy sy ny lehilahy rehetra tao amin’ny ankohonany, na taranay na mpanompony, mba hanamafisana ny fanekena. Ny anaran’i Abrama, izay midika hoe “ray mahery” dia novana ho Abrahama izay midika hoe “rain’ ny firenena maro”. Sivy amby sivifolo taona i Abrahama tamin’ izay.

Nampanantenain’ Andriamanitra i Abrama, tamin’ny famangian’ny lehilahy telo azy, fa hanana zanakalahy amin’ i Saraha, sady namerina ireo teny fikasana efa nambarany tany aloha no nanamafy izany tamin’ ny fanekem-pihavanana (na dinam-pihavanana).

Ny handravana an' i Sôdôma sy i Gômôra[hanova | hanova ny fango]

Taorian’ izany fanambaràna izany dia nisy fanambaràna iray hafa, dia ny amin’ i Sôdôma sy i Gômôra izay nanao heloka mihoa-pampana. Teo no nisehoan’ ny fifamalian-dresaka teo amin’ Andriamanitra sy i Abrahama: Niady varotra tamin’ Andriamanitra i Abrahama mba hanavotra ireo olo-meloka mafy hatoka ireo, tamin’ ny alalan’ ny fisian’ ny olo-marina vitsivitsy monina ao. Tsy nisy anefa ny olona folo tao Sôdôma izay tokony hahafaha-manavotra ny tanàna tsy haringana. Taty aoriana dia nilatsahan’ ny afo sy solifara tokoa i Sôdôma sy i Gômôra. I Lôta mianakavy no afa-nandositra avy ao, nefa ny vadiny, izay tafaraka talminy koa, dia lazaina fa lasa vongan-tsira.

Ny nahaterahan' i Isaaka sy ny saika nanaovana sorona azy[hanova | hanova ny fango]

Ny fanaovan-tsorona an' i Isaaka, nataon' i Domenichino (1627-1628)

Teraka tamin’ ny faha zato taonan’ i Abrahama i Isaaka zanany tamin’ i Saraha vadiny. Izy no anaka ara-dalàna voalohan’ i Abrahama.

Maro ny sedra nahazo an’ i Abrahama izany afany avokoa, ka ny farany sady mafy indrindra dia ny nandidian’ Andriamanitra azy hankany amin’ ny tendrombohitra Môrià hanao sorona an’ i Isaaka zanany. Tamin’ ny fotoana hamonoany ny zanany indrindra, satria nanaraka an-tsakany sy an-davany ny didin’ Andriamanitra izy, no nisy Anjelin’ i Iahveh avy any an-danitra niteny aminy hoe: “Ry Abrahama, ry Abrahama ô! Aza maninjitra ny tananao amin' ny zazalahy, ary aza maninona azy akory ianao; fa hitako izao fa matahotra an'Andriamanitra ianao, ka tsy narovanao tamiko ny zanakao, dia ny lahitokanao. ” (Gen. 22.11-12). I Isaaka no nomen’i Ambarama handova ny fananany rehetra (Gen. 24.5), rehefa avy naome an’i Ismaela sy ny zanany hafa an’i Ketorà (Gen. 25.6).

Ireo fotoana farany niainan' i Abrahama[hanova | hanova ny fango]

Taorian’ ny fahafatesan’ i Saraha dia nanambady an’i Ketorà i Abrahama ka niteraka zaa enina taminy. Maty i Abrahama tamin’ ny faha 175 taonany, dia nalevina teo kaikin’ i Saraha tao amin’ ny zohy tao Makpelà (izay atao ankehitriny hoe Hebrôna).

Ny fiainany manokana[hanova | hanova ny fango]

I Tera no rainy. Ny vadiny dia i Saraha sy i Hagara. Ny zanany dia i Ismaela sy i Isaka. Ny rahalahiny dia Nahora.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

Nuvola apps ksig.png
Mbola ambangovangony ity lahatsoratra ity ary tokony hofenoina.

Azonao atao ny mandray anjara eto amin'ny Wikipedia amin'ny alàlan'ny fanitarana azy.
Jereo koa ny pejy Ahoana ny manao takelaka rehefa te-hijery hoe ahoana no fanaovana azy.

  1. Ary ny anaranao tsy hatao hoe Abrama intsony, fa hatao hoe Abrahama, satria efa nataoko ho rain'ny firenena maro ianao. (Gen. 17.5, Ny Baiboly)
  2. 16 Dia neken'i Abrahama ny tenin'i Efrona, ka nolanjainy ho azy ny vola izay efa voalazany teo anatrehan'ny taranak'i Heta, dia sekely volafotsy efa-jato lanin'ny mpivarotra. 17 Ary ny sahan'i Efrona, ilay teo Makpela, izay tandrifin'i Mamre, dia ny saha sy ny zohy izay teo anatiny mbamin'ny hazo rehetra izay teo anatiny, izay teo amin'ny sisiny rehetra manodidina, dia natao varo-maty 18 tamini'i Abrahama ho fananana, teo imason'ny taranak'i Heta, dia izay rehetra niditra teo am­bavahadin'ny tanànany. (Gen. 23.16-18, Ny Baiboly)
  3. 9 Ary nalevin'Isaka sy Isimaela zanany izy tao amin'ny zohy ao Makpela, tao amin'ny sahan'i Efrona, zanak'i Zohara Hetita, izay tandrifin'i Mamre, 10 dia ilay saha izay novinidin'i Abrahama tamin'ny taranak'i Heta; tao no nandevenana an'i Abrahama sy Saraha vadiny. (Gen. 25.9-19, Ny Baiboly)