Demony

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny demony na demonia dia zavaboary tsy hita maso manana hery ratsy izay inoana ao amin'ny fivavahana maro fa nahatonga ny fahaverezan'ny olombelona izay entiny hanao ny ratsy. Ao amin'ireo fivavahana abrahamika dia iantsoana ireo fanahy na anjely nanaraka an'i Satana na Devoly nikomy tamin'Andriamanitra ny demony. Ao amin'ireo fivavahana ireo sy ny fivavahana maro hafa koa dia heverina fa afaka lipetraka amin'olona ny demony ka ilana ny famoahana. Ny anarana hoe Demony koa dia matetika asolo ny hoe Satana na Devoly, indrindra rehefa ampiasaina hilazana zavatra tokana sy ialohavan'ny mpanoritra "ny" na "ilay" ("ny demony", "ilay demony"). Ny sampan'ny teolojia andalinana ny fomba sy ny fahefana ary ny ambaratonga misy eo amin'ny samy demony dia ilay taranja atao hoe demonolojia, izay zana-taranjan'ny anjelolojia, amin'ny maha anjely potraka azy ireo. Tsy ao amin'ny fivavahana jiosy sy kristiana ary silamo ihany no iresahana ny demony fa amin'ny okoltisma sy ny literatiora ary ny fedrà koa.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe demony dia avy amin'ny teny grika hoe δαίμων / daimôn izay anondroana ny anjara na ny vintana, ny andriamanitra azo tononina anarana, ary ireo zavatra tsy hita maso miaro ny olona sy ny tanàna. Ny teny hoe daimôn dia avy amin'ny matoanteny grika hoe daiesthai izay midika hoe "mizara, mampizara", ka azo ampifanakaikezina amin'ny anarana hoe devoly (avy amin'ny teny grika hoe διάβολος / diabolos, izay midika hoe "ilay mpampizara".

Ny demony tao amin'ireo fivavahana tamin'ny Andro Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ny demony, tany Egipta tamin'ny Andro Taloha[hanova | hanova ny fango]

Demony egiptiana

Ny andriamaitra sy ny demony tao amin'ny fivavanan'ny Egiptiana tamin'ny Andro Taloha dia afaka atao ho mpanelanelana mba hampita ny hafatry ny olombelona[1]. Araka izany dia mitovitovy amin'ny daimonion tao amin'ny fivavanana grika taloha. Amin'ny soratra momba ny fanaovana hatsarana (na majika) dia milaza fa ny Egitptiana taloha dia nanaiky ny fisian'ny demony izay mikatsaka ny hanao ratsy ka manoritra ny anaran-demony amin'ny loko mena[2]. Ny demony araka io kolontsaina io dia eo ambany fahefan'ny andriamanitra manokna, nefa afaka miasa mahaleo tena koa izy ireo fa tsy voatery hiankina amin'ny sitrapon'ilay andriamanitra. Ny fisian'ny demony dia azo ampifandraisina amin'ny fanjakan'ny fikorontanana (khaos), izay any ivelan'ny tontolo voaforona[3]. Ny anjara asan'ny demony eo amin'ny fiainan'ny olombelona dia tsy tsara tsy ratsy fa miankina amin'ny zava-misy manodidina.

Demony mpiambina[hanova | hanova ny fango]

Ny demony egiptiana taloha dia azo zaraina sokajy roa, dia ny "mpiambina" sy ny "mpirenireny"[1] [4]. Ny "mpiambina" dia tsy afa-miala amin'ny toerana iray voatokana; ny asany amin'ny maha demony azy dia voafaritry ny tioerana ary ny anjara asany dia mety tsara na ratsy ho an'ireo izay manam-pahalalana miafina ka afaka mifanandrina aminy[5]. Ny demony mpiaro ny tontolo ambanin'ny tany dia afaka misakana ny fanahin'olombelona tsy hiditra am-paradisa. Amin'ny fahafantarana ny teny manan-kasina tandrify no ahafahan'ny olona maty miditra ao amin'ny efitranon'i Osirisy[6]. Ny toetra mahery setran'ny demony mpiambina dia entanin'ny filana hiaro ny toeram-ponenany fa tsy noho izy ireo ratsy toetra. Noho izany dia miambina ny toerana masina na ny vavahadin'ny tontolo ambanin'ny tany ny demony. Tamin'ny vanimpotoana nanjakan'i Ptolemeo sy tamin'ny vanimpotoana romana dia nanjary nanao ny anjara asan'ny Genius loci ny demony mpiambina ka lasa ivon'ny fivavahana isan-toerana sy tsy an'ny daholobe fa manokana.

Demony mpanjenjena[hanova | hanova ny fango]

Ny demony mpirenireny na mpanjenjena dia mifandray amin'ny fisian'ny fanahy ratsy mipetraka amin'ny olona sy amin'ny fahafatesana ary amin'ny vay. Maro amin'ireo demony mpirenireny ireo no misahana ny asan'ny mpampijaly irahin'ireo andriamani-dehibe toa an'i Râ na i Osirisy, rehefa irahin'izy ireo mba hanafay ny olombelona ety an-teny na any amin'ny tontolo ambaninny tany[5]. Ny demony mpirenireny dia mety ho iraky ny fikorontanana (khaos), izay mivoaka avy amin'ny tontolo ivelan'ny voary mba hamorona ny loza syny fijaliana tsy miankina amin'ny fanirahan'ireo andriamanitra, fa entin'ny fikendrena ratsiny. Ny vokatry ny fanaovana hatsarana (namajika) dia ahafahana miaro amin'ny asan'ny demony mpirenireny sady afaka mitazona azy ireo ho eny amin'ny sisin'ny tontolon'ny olombelona, nefa tsy azo potehina izy ireo. Misy zana-tsokajin'ny mpirenireny izay demony mahatonga ny olona hanonofy ratsy amin'y fidirany ao amin'ny vatan'ny olona[3].

Ny demony, tany Mesopotamia[hanova | hanova ny fango]

Lamassu mpiandry varavarana

Araka ny voasoratra ao amin'ny Jewish Encyclopedia, "ao amin'ny fedrà kaldeana, ireo andriamanitra fito mpanao ratsy dia atao hoe shedu na lamassu, izay demonin'ny rivomahery, aseho amin'ny endrik'omby[7]. Aseho amin'ny alalan'ny sarin'ombilahy manana elatra izy ireo, izay isan'ireo ombilahy gezabe ampiasaina ho jiny mpiaro ao amin'ny lapan'ny mpanjaka[8] .

Nipoitra avy tany Kaldea ny teny hoe shedu ka tonga tao amin'ny fitenin'ny Israelita. Ny mpanoratra ny Tanakh dia nampiasa io teny io mba hifampiresahana momba ny andriamanitry ny Kananita.

Ny mpikaroka sasany dia milaza fa naorina amin'ny demonin'ny tontolo ambany, araka ny finoan'ny Mesopotamiana, ny fedràm-bahoaka habreo[9]. Maro ireo aretina inoana fa avy amlin'ireo demony ireo, indrindra ireo aretina mahazo ny atidoha sy ny ao anatin'ny olona. Isan'izany aretina izany ny katalepsia (tsy fahafehezana ny fihetsiky ny vatana sy ny fihenjanan'ny ozatra), ny aretina an-doha, ny androbe ary ny nofy ratsy. Misy koa ny demonin'ny fahajambana, atao hoe Shabriri (azo adika hoe "fahajambenana") izay miala sasatra ao amin'ny rano tsy misarona ka manajamba ny olona misotro amin'izany[10].

Misy demony izay inoana fa miditra ao amin'ny vatana ka miteraka aretina sady manindry na mihazona ny olona azony. Mba hitsaboana ny aretina tahaka izany dia ilaina ny mamoaka ny demony ratsy amin'ny fanaovana fitokavana sy amin'ny fanaovana fanafody, izay tena talentan'ny Eseniana[7]. I Flavio Josefa izay miresaka ny amin'ny demony ho toy ny "fanahy ratsy izay miditra ao amin'ny olombelona sy manono azy", nefa azo roahina amin'ny alalan'ny fakan-kazo[11], dia nanatrika izany fandroahana demony izany teo anatrehan'ny emperora Vespasiano[12] aty nilaza fa avy amin'ny Solomona mpanjaka izany. Ao amin'ny fedrà dia vitsy ny fiarovana amin'ny demony babiloniana. Ilay atao hoe Sharur (fikapohana mavesatra) izay manana hery mahafaty ny demony toa an'i Asag, izay gallu (demony any amin'ny tontolo ambanin'ny tany) na edimmu (fanahy mpmamaly ny ratsyataon'ny olombelona, maniraka azy hanao izay ratsy indrindra) malaza amin'ny fananana tarehy ratsy.

Ny demony ao amin'ireo fivavahana abrahamika[hanova | hanova ny fango]

Demony araka ny jodaisma[hanova | hanova ny fango]

Mizara ny hevitry ny mpino jiosy ny amin'ny fisiana na ny tsy fisian'ny demony (izay ataon'izy ireo hoe שֵׁדִים / shedim na שע‬י‬רי‬‬ם/ se'irim)[7]. Ny Baiboly hebreo dia saika tsy manome anjara toerana ny demony[13]. Ao amin'ny jodaisma amin'izao fotoana izao dia tsy midot hasidut (fomban'ireo mafana fo amin'ny vavaka) ny finoana ny fisian'ny demony ka tsy Halakha satria zavatra aorina amin'ny finoanoam-poana tsy dia ilaina, ka isan'ny zavatra tsy maintsy inoana ao amin'ny jodaisma. Ny Jiosy izany dia tsy terena hino ny fisian'ny shedim, hoy i David Bar-Hayim[14].

Ny Se'irim sy ny Shedimao amin'ny Tanakh[hanova | hanova ny fango]

Ny Tanakh dia miresaka karazana fanahin-demony roa, dia se'irim sy ny shedim. Ny teny hoe shedim dia tsy hita afa-tsy indroa ao amin'ny Tanakh, dia ao amin'ny Bokin'ny Deoteronomia (Deo 32.17) sy ao amin'ny Bokin'ny Salamo (Sal 106.37). Ny se'irim kosa dia resahina indraimandeha ao amin'ny Bokin'ny Levitikosy (Lev. 17.7)[15] angamba fiantsoana vaovao ny demony asiriana izay manam-batana toy ny osy izany[16]. Ny shedim kosa dia tsy andriamanitra tapany ao amin'ny finoan'ny mpanompo sampy, fa ireo andriamanitra vahiny. Ireo karazana demony roa ireo dia miseho amin'ny lahatsoratra momba ny fanaovana sorona biby na zazakely amin'ny andriamanitra "tsy misy"[7] [13] [17].

Ny demony ao amin'ny lovantsofin'ny Talmoda[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny Talmodan'i Jerosalema dia saika tsy fantatra loatra ny amin'ny shedim ("demony" na "fanahy") na tsy miseho matetika, nefa ny Talmodan'i Babilona dia liresaka imbetsaka ny amin'ny shedim sy ny amin'ny fitokàn'ny mpanao hatsarana (na majika). Ny fisian'ny shedim amin'ny ankapobeny dia tsy isalasalan'ny manampahaizana momba ny Talmodan'i Babilona. Vokatry ny Talmodan'i Babilona amn'ny Talmodan'i Jerosalema dia noraisin'ny raby ho zavatra azo antoka tsy iadiana hevitra intsony ny fisian'ny shedim, sady ny ankamaroan'ny mpadinika tamin'ny Andro Antenantenany dia tsy nametraka olana ny amin'ny fisiany. Ireo olona mampanjaka ny lalàn'ny saina (rasionalista) toa an-dry Moses ben Maimon (na Maimonida) sy i Saadia Gaon sy i Abraham ibn Ezra ary ny hafa koa dia mandà mazava tsara ny fisian'ny shedim ka mitsipaka tanteraka ny fiheverana ny amin'ny demony na ny fanahy ratsy na ny asan'ny fanahy ratsy, na ny fitoeran'ny fanahy ratsy amoin'olona. Ny fiheveran'ireo olona ireo no lasa fiheverana ao amin'ny jodaisma amin'ny ankapobeny[7] [14].

Ny demony ao amin'ny fivavahana kristiana[hanova | hanova ny fango]

Ny demony araka ny boky protokanonikan'ny Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ireo zavatra heverina ho demony ao amin'ny Testamenta Taloha ao amin'ny Baiboly kristiana dia misy sokajy roa, dia ny satira sy ny demony.

Ny "satira" na "osilahy voloina" (hebreo: se'irim "zavamananaina voloina", "osilahy") dia hita ao amin'ny Bokin'i Isaia, araka izao:

"Fa ny bibidia any an-efitra no hitoetra any, ho feno vorondolo ny tranony, ny ostritsa no hitoetra any, ary ny osilahy (hebreo: se'irim) no hitsambikimbikina any" (Isa. 13.21)

"Ny bibidia any an-efitra hihaona amin'ny kary; ary ny osilahy (hebreo: se'irim) hiantso ny namany; Ary ilay mandehandeha amin'ny alina (hebreo: Lilith) hitoetra any ka hahita fitoerana ho azy" (Isa 34.14) (39)[18].

Ny "demony" (hebreo: shedim izay nadika tamin'ny teny grika hoe δαιμόνιον / daimonion , "daemon") dia hita ao amin'ny Bokin'ny Salamo sy ny Bokin'ny Deoteronomia, araka izo:

"Namono ny zananilahy sy ny zananivavy ho fanatitra ho an'ny demonia (hebreo: shedim) ireo." (Salamo 106. 37)

"Namono zavatra ho fanatitra ho an'ny demonia (hebreo: shedim) izay tsy Andriamanitra izy, Dia andriamanitra tsy fantany, Fa andriamanitra vao niseho, Izay tsy natahoran'ny razanareo." (Deoteronomia 32.17).

Ny demony ao amin'ireo boky deoterokanonika sy apokrifa[hanova | hanova ny fango]

Bokin'ny Jobily

Ny demony dia indraindray tafiditra ao amin'ny fivoasana ny lahatsoratry ny Baiboly. Ohatra, ao amin'ny tantaran'ny Paska jiosy dia mitantara ny Baiboly araka ny Bokin'ny Eksodosy, fa "nony namatonalina Iahveh dia namono ny lahimatoa rehetra tany amin'ny tanin'i Egipta, hatramin'ny lahimatoan'i Farao izay nipetraka teo ambonin'ny seza fiandrianany ka hatramin'ny lahimatoan'ny babo izay tao amin'ny tranomaizina, mbamin'izay voalohan-teraky ny biby fiompy rehetra." (Eks. 12.29). Ao amin'ny Bokin'ny Jobily, izay boky kanonikan'ny Fiangonana ortodoksa etiopiana[19], anefa dia tantaraina amin'ny fomba hafa izany zavatra izany: "Ny herin'i Mastema (demony) rehetra dia novotsorana hamono ny voalohan-teraky ny tanin'i Egipta ... Ary ireo herin'ny Tompo dia nanao araka izay nandidian'ny Tompo" (Jobily 49.2-4).

Ao amin'ny fitantarana ny Safodrano ao amin'ny Bokin'ny Genesisy "dia hitan'Andriamanitra ny tany, ka, indro, efa simba izy; fa ny nofo rehetra samy efa nanimba ny lalany avy tambonin'ny tany." (Gen. 6.12). Ao amin'ny Bokin'ny Jobily, ny fahotan'ny olombelona dia avy amin'ny "demony tsy madio [izay] nampania ny zanaky ny zanaka lahin'i Noa, sy namitaka ary nanimba azy ireo" (Jobily 10.1).

Ao amin'ny Bokin'ny Jobily dia tsy natoky ny fanajan'i Abrahama an'Andriamanitra i Mastema ka niteny tamin'Andriamanitra mba hanirahany azy hanao ny zanany ho fanatitra dorana eo amin'ny alitara, ka hohitany raha hanatantaeraka izany fanirahana izany i Abrahama (Jobily 17.16). Ny tsy fifanatrahana eo amin'ny fitantaran'ny Bokin'ny Jobily sy ny an'ny Bokin'ny Genesisy (Gen. 22) dia ny fisian'ny anaran'ny demony Mastema ao amin'ilay boky deoterokanonika na apokrifa: i Mastema (hebreo: מַשְׂטֵמָה/ Mastema; gezy: መኰንነ፡ መሰቴማn o mampaniraka hampanao sorona.

Bokin'i Henoka

Ny loharanon'ny faharatsian-demony dia avy amin'ireo Mpiambina na Nefilima (hebreo: נְפִילִים / nefilim), izay sambany resahina ao amin'ny Bokin'ny Genesisy (Gen. 6) sady ivon'ny Bokin'i Henoka (1Henoka 1 - 16) ary ao amin'ny Bokin'ny Jobily (Jobily 10). Ny Nefilima dia heverina ho loharanon'ny fahotana ary ny ratsy eto amin'ity tany ity dia resahina ao amin'ny Bokin'ny Genesisy (Gen. 6.4) alohan'ny tantaran'ny Safodrano[20]. Ny Mpiambina dia atao amin'ny teny arameana hoe עִיר / ʿiyr, raha milaza tokana, fa עִירִין / ʿiyrin kosa raha milaza maro; amin'ny teny grika dia atao hoe ἐγρήγοροι / egrḗgoroi izy ireo.

Ao amin'ny Genesisy 6.5 dia hitan'Andriamanitra ny ratsy ao am-pon'ny olombelona. Izany andalana izany dia miteny fa lehibe ny haratsiamp-panahin'ny olona teto ambonin'ny tany sady miraika hatrany amin'ny ratsy ny fisain'ny fon'izy ireo (Genesisy 5). Ny firesahana ny Nefilima ao amin'ny andalala eo aloha dia mampifamatotra ny fielezan'ny ratsy amin'ny Nefilima. Ny ao amin'ny BoKin'i Henoka dia tantara miotovitovy amin'izay hita ao amin'ny Genesisy 6.4-5 ka manome amin'ny antsipiriany ny tantara mampifandray ny Nefilima amin'ny faharatsian'ny olombelona. Ao amin'ny Bokin'i Henoka, ny fahotana dia niandoha tamin'ny fidinan'ny anjely avy any an-danitra sy ny fijangajangany tamin'ny vehivavy ka niterahany an'ireo rapetonolona mahatratra 300 hakiho. Ny Bokin'i Henoka dia manambara fa ireo anjely potraka ieo dia afaka nitaona ny olombelona hanota noho ny fifampitaona mivantana na noho ny fiampitan'ny fahalalana voarara. Ao amin'ny Bokin'i Henoka, i Azazela (hebreo: עֲזָאֵל, עֻזׇאֵל, עוזיאל / Azazel), izay atao hoe koa Semiaza (Semyaz), dia nitaona ny anjely mba hanao firaisana ara-nofo amim-behivavy. Ny anjely izay nanao firaisana ara-nofo amim-behivavy dia nanohitra an'Andriamanitra teto an-tany. I Azazela dia nanosika koa ny olombelona hanota tamin'ny alalan'ny fampianarany ny fahalalan'Andriamanitra izay tsy natao ho an'ny olombelona. I Asaela dia nampanjavona ireo "zavamiafina nangalarina" (1Henoka 16.3). Nanome ny olombelona fiadiana izay nampiasain'izy ireo hifamonoana i Asaela. Nianatra fanao feno fahotana koa ny olombelona, ka isan'izany ny fomba fanatsarana tarehy, ny alsimia, ny fanandroana ary ny fanamboarana fanafody (fahalalana norarana tamin'izany andro izany). Ny demony dia avy amin'ny fanahin'ny rapetonolona voaozon'Andriamanitra hirenireny ety an-tany[21].

Ny Bokin'ny Jobily dia milaza fa ny fahotana dia teraka rehefa nandika soratra kisedrasendra ny fahalalana momba ny fanandroan-kintana nampiazsain'ny Mpiambina i Kainana (Jobily 8). Tsy mitovy amin'ny filazan'ny Bokin'ny Henoka izany satria ny Bokin'ny Jobily dia tsy manome tsiny ireo anjely. Ao amin'ny Jobily 10.4 anefa ny fanahy adalan'ireo Mpiambina dia lazaina fa adala sady mitoetra eto ambonin'ny tany mba hanimba ny fisainan'ny olombelona. Tsy misy afa-tsy 90%n'ny Mpiambina no nafatotr'Andriamanitra sy nopotehiny, fa ny 10% kosa navelany hotarihin'i Mastema. Ireo fanahin'ny rapetonolona ireo dia atao hoe koa "zazasary" ao amin'ny vavaka fanalana ny ratsy atao hoe Hiran'ny Olon-kendry, izay mitanisa ny anaran'ny demony horoahin'ny mpitantara[22].

Ny demony ao amin'ny Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe demony na demonia (amin'ny teny grika: δαιμόνιον / daimonion) dia miseho in-63 ao amin'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly kristiana, ka ny ankamarony dia mahakasika ny fipetrahan'ny demony ao amin'ny olona sy ny famoahan'i Jesosy (na Jesoa) izany demony izany hiaka avy ao[23] [24] [25].

Ny demony araka ny finoana silamo[hanova | hanova ny fango]

Ny finoana silamo sy ny zavatra inoana ao amin'io fivavahana io dia miaiky ny fisian'ny fanahy ratsy, dia ireo jiny sy ifrity ary seitana na saitana. Tsy mitovy amin'ny tokony hinoana ny fisian'ny anjely ny finoana momba ny demony izay tsy andidian'ireo andininy enina amin'ny fanambaràm-pinoana silamo [26](finoana izay atao amin'ny teny arabo hoe إِيمَان / ʾīmān)[27]. Ny finoana fisian'ny fanahin-demony anefa dia hita taratra ao amin'ny teolojia miozolmana sy ny fitambaran'ireo zavatra inoany fisiana izay hazavaina amin'ny fomba mirindra eo amin'ny lovantsofina nentim-paharazana silamo. Ankoatra izany dia miresaka momba ny zabania (arabo: الزبانية‎ / zabaniyya) izay mampijaly ny olona voaozona hijaly any amin'ny fiainan-tsy sady mety avy amin'ny karazana demony teo amin'ny kolontsaina arabo ny Kor'any[28]. Ny fanatanterahan'ireo fanahy ireo ny fanasaziana anefa dia mifanaraka amin'ny didin'Andriamanitra ka tsy azo heverina ho mitovy amin'ireo saitana izay nikomy nanohitra ny sitrapon'Andriamanitra izy ireo.

Ny jiny[hanova | hanova ny fango]

Ny toetran'ny jiny (arabo: جِنّي / ǧinnī, raha milaza tokana; جِنّ / ǧinn, raha milaza maro) dia manakaiky kokoa ny an'ny olombelona izay miaina ao anaty fiarahamonina, manana toeram-ponenana, misakafo ary misotro. Na dia lava andro iainana kokoa noho mihoatra ny olombelona aza ny jiny dia mety maty izy ireo ary mila miteraka. Noforonina avy tamin'ny afo tsy misy setroka izy ireo ka tsy mitovy amin'ny olombelona izay noforonina tamin'ny tany. Tsy hita maso ny jiny. Mety ho azon'ny fakam-panahy ataon'ny seitana (na saitana) toy ny olombelona ny jiny ka misy ny jiny tsara ary misy ny jiny ratsy[29]. Ny jiny manao asan-demony dia mitovitovy amin'ny demony izay mampitahotra ny olona na mitoetra amin'olona. Ao amin'ny anganom-bahoaka dia lazaina fa mety mitily ny mpandeha irery ny jiny ratsy mba hamiliany azy amin'ny lalany sy hininanany ny fatiny. Na dia tsy manao asan-demony aza ny jiny dia mety hampitahotra ny olona iray raha heveriny fa nanao ratsy azy io olona io. Ny finoana silamo dia tsy manana fitantarana momba ny niandohan'ny jiny, nefa ny fitambaran'ny zavatra inoam-pisiana ao amin'ny finoana silamo dia mametraka fa noforonina tamin'ny andro Alakamisy anarivo taona talohan'ny namoronana ny olombelona ny jiny. Izany no mahatonga ny fitantarana teo amin'ny finoana silamo tamin'ny Andro Antenantenany miantso azy ireo hoe pre-adamita[30]. Ny jiny anefa sahala amin'ny seitana ka inoana ho tomponandraikitra amin'ny fahafatesana maro sy ny fipetrahana amin'ny olona. Ankoatra izany dia azon'ny mpanao hatsarana na ombiasa atao ny miantso sy mampiasa ny jiny sahala amin'ny seitana [31]. Misy ny mihevitra fa ny jiny sy ny seitana dia miery eny amin'ny toerana maloto sy lao[32].

Ny saitana[hanova | hanova ny fango]

Mitovy amin'ny demony araka ny fiheverana tandrefana ny seitana na saitana (arabo: شيطان‎ / shayṭān, raha milaza tokana; شياطين / shayāṭīn, raha milaza maro) [33]. Mifandray amin'ny teny hoe satana ao amin'ny fivavahana kristiana ny hoe seitana ka indraindray afaka mifampisolo raha resahina ny finoana silamo. Misy ny fahasamihafana eo amin'ny finoana silamo raha ny amin'ny fiandohan'ny demony no resahina. Ny seitana dia mety ho sokajin-javaboary voaroaka avy any an-danitra, na taranak'i Iblisy (arabo: إِبْلِيس‎ / Iblis)[34]. Tsy mitovy amin'ny jiny sy ny olombelona ny seitana satria tsy mety maty nefa ho foana rehefa rava izao tontolo izao, ary ny vavaka dia afaka mandevona na mandroaka azy ireo [35]. Ny seitana anefa tsy mitovy amin'ny jiny na ny olombelona satria tsy hahazo famonjena izy ireo. Misy koa ny finoana ilazana fa miezaka ny hankany an-danitra ny seitana nefa mandroaka azy ireo ny anjely na ny kinta-mitsoriaka. Amin'ny ankapobeny dia tsy mipetraka amin'olombelona ny seitana fa mibitsibitsika amin'ny fanahiny sady mitaona azy amin'ny lainga sy ny fahotana. Antsoina amin'ny teny arabo hoe waswās izy ireo ary afaka miditra ao am-pon'ny olona mba hanaratsy toetra azy, indrindra amin'ny fanomezany azy fihetseham-po mafy toy ny fikorontanan-tsaina mitondra lahelo sy hakiviana na ny hatezerana[36].

Ny ifrity[hanova | hanova ny fango]

Misy karazam-panahin-demony hafa koa antsoina hoe ifrity (arabo: عف/ 'ifrīt, raha milaza tokana; عفاريت /afārīt, raha mlilaza maro) ka na dia tsy misy aza filazalazana momba ny toetrany ao amin'ireo lahatsoratra filamatry ny finoana silamo dia hita ao amin'ny finoam-bahoaka ny filazana azy ho manana toetra sahala amin'ny an'ny matoatoa mpanao ratsy, izay mivoaka aorian'ny fahafatesana. Misy koa ny mino fa karazana seitana ihany ny ifrity izay misintona ny herim-piainan'ny olona nisy namono. Fanampin'izany dia tsy mitovy tantaraka amin'ny seitana ny ifrity raha ny fiaviany no heverina [37].

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

  1. 1,0 et 1,1 Rita Lucarelli, Demons (Benevolent and Malevolent) Ucla Encyclopedia of egyptology 2010 p.3
  2. Siam Bhayro, Catherine Rider, Demons and Illness from Antiquity to the Early-Modern Period, BRILL 2017, ISBN 978-9-004-33854-8 p. 53
  3. 3,0 et 3,1 Rita Lucarelli, Demons (Benevolent and Malevolent) Ucla Encyclopedia of egyptology, 2010, p. 2
  4. Siam Bhayro, Catherine Rider, Demons and Illness from Antiquity to the Early-Modern Period, BRILL 2017, ISBN 978-9-004-33854-8, p. 55
  5. 5,0 et 5,1 Rita Lucarelli, Demons (Benevolent and Malevolent), Ucla Encyclopedia of egyptology, 2010, p. 4
  6. Dorian Gieseler Greenbaum, The Daimon in Hellenistic Astrology: Origins and Influence, BRILL 2015, ISBN 9789004306219, p. 120
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 et 7,4 Hirsch, Emil G.; Gottheil, Richard; Kohler, Kaufmann; Broydé, Isaac (1906). "Demonology". Jewish Encyclopedia.
  8. Delitzsch, Assyrisches Handwörterbuch. pp. 60, 253, 261, 646; Jensen, Assyr.-Babyl. Mythen und Epen, 1900, p. 453.
  9. Jereo ny Isaia 38.11 amin'ny Joba 14.13, ny Salamo 16.10, Salamo 49.16, Salamo 139.8.
  10. Isaacs, Ronald H. (1998). Ascending Jacob's Ladder: Jewish Views of Angels, Demons, and Evil Spirits. Jason Aronson. p. 96. ISBN 978-0-7657-5965-8. Notsidihina tamin'ny 10 Septambra 2014.
  11. Bellum Judaeorum vii. 6, § 3
  12. "Antiquities" viii. 2, § 5
  13. 13,0 et 13,1 "Demons & Demonology". jewishvirtuallibrary.org. The Gale Group. Notsidihina tamin'ny 21 Marsa 2015.
  14. 14,0 et 14,1 Bar-Hayim, David. "Do Jews Believe in Demons and Evil Spirits?-Interview with Rabbi David Bar-Hayim". www.youtube.com. Tora Nation Machon Shilo. Retrieved 20 March 2015.
  15. "Demonology" - JewishEncyclopedia.com.
  16. Benjamin W. McCraw, Robert Arp Philosophical Approaches to Demonology, Routledge 2017, ISBN 978-1-315-46675-0, p. 9
  17. Plaut, W. Gunther (2005). The Torah: A Modern Commentary. Union for Reform Judaism. p. 1403.
  18. "Hebrew Concordance: ū·śə·'î·rîm – 1 Occurrence". Biblesuite.com. Notsidihina tamin'ny 12/03/2014.
  19. Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. Io boky io dia ataon'ny Protestanta sy ny Katolika romana ary ny Ortodoksa tatsinanna ho boky apokrifa na pseodepigrafa.
  20. Hanneken Henoch, T. R., Angels and Demons in the Book of Jubilees and contemporary Apocalypses, 2006, pp. 11–25.
  21. VanderKam, James C., "The Angels strory in the Book of Jubilees", in Pseudepigraphic Perspectives: The Apocrypha And Pseudepigrapha In Light Of The Dead Sea Scrolls, 1999, pp. 151–170.
  22. Vermes, Geza, The complete Dead Sea scrolls in English. London: Penguin, 2011, p. 375.
  23. "1140. daimonion". Biblos.com. Notsidihina tamin'ny 20 Marsa 2015.
  24. Dan Burton and David Grandy, Magic, Mystery, and Science: The Occult in Western Civilization (Indiana University Press, 2003), p. 120 (tsindrio eto).
  25. Illes, Judika, Encyclopedia of Spirits: The Ultimate Guide to the Magic of Fairies, Genies, Demons, Ghosts, Gods & Goddesses. HarperCollins, 2009, p. 902.
  26. Ireto ireo andininy ireo : (1) minono ny fisiana sy ny maha tokana an'Andriamanitra (Allah), (2) mino ny fisian'ny anjely, (3) mino ny fisian'ny mpaminany (ka i Mohamady no farany), (4) mino ny fisian'ireo boky nosoratan'Andriamanitra, dia ny Kor'any sy ny Evanjely ary ny Torah, (5) mino ny fisian'ny Andron'ny fitsarana farany, (6) mino ny fisian'ny lahatra.
  27. Tobias Nünlist, Dämonenglaube im Islam, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2015, ISBN 978-3-110-33168-4, p. 48.
  28. Christian Lange, Paradise and Hell in Islamic Traditions, Cambridge University Press, 2015, ISBN 978-1-316-41205-3, p. 52
  29. A.G. Muhaimin, The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims, AnU E Press, 2006, ISBN 978-1-920-94231-1, p. 46
  30. Amira El-Zein, Islam, Arabs, and Intelligent World of the Jinn, Syracuse University Press, 2009, ISBN 978-0-815-65070-6, p. 39
  31. Siam Bhayro, Catherine Rider, Demons and Illness from Antiquity to the Early-Modern Period, BRILL, 2017, ISBN 9789004338548, p. 335
  32. Gauvain, Richard (2013). Salafi Ritual Purity: In the Presence of God. Abingdon, England: Routledge. p. 73. ISBN 978-0710313560
  33. Charles Mathewes, Understanding Religious Ethics, John Wiley & Sons, ISBN 978-1-405-13351-7, p. 249
  34. Robert Lebling, Legends of the Fire Spirits: Jinn and Genies from Arabia to Zanzibar, I.B.Tauris, 2010, ISBN 978-0-857-73063-3, p. 141
  35. Hajjah Amina Adil, Muhammad the Messenger of Islam: His Life & Prophecy, BookBaby, 2012, ISBN 978-1-618-42913-1, "Ezra"
  36. ʻUmar Sulaymān Ashqar, The World of the Jinn and Devils, Islamic Books, 1998, p. 203
  37. A.G. Muhaimin, The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims, ANU E Press, 2006, ISBN 978-1-920-94231-1, p. 38