Fianakavia-mpanjaka lagida

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny fianakavia-mpanjaka lagida na dinastia lagida na dinastia ptolemaika dia fianakavia-mpanjaka helenistika nipoitra avy amin'ilay mpitari-tafika makedoniana atao hoe Ptolemaiosy I, zanak'i Lagosy (grika: Λαγός / Lagós) (niavian'ny teny hoe lagida), izay nanjaka tao Egipta tamin'ny taona 323 tal. J.K. hatramin'ny taona 30 tal. J.K. Atao hoe basileosy (grika: Βασιλεύς / Basileús) na farao (grika: φαραώ / pharaō) ny andriamanjaka lagida. Nanapaka an'i Kirenaika sy i Plestina ary i Kiprosy koa ireo Ptolemaiosy tamin'ny fotoana sasany.

Ny faharesen'i Kleopatra VII mbamin'i Marko Antonio raha niady tamin'i Oktavio (atao hoe Aogosto) tao Aktioma tamin'ny taona 31 tal. J.K. no namarana ny dinastia ptolemaika sy ny namarana koa ny fisian'ny faraon'i Egipta, ary koa namarana ny vanimpotoana helenistika, amin'ny mpahay tantara sasany. Fianakaviana grika sady nitonon-tena ho izany ny Lagida ka tsy niteny egiptiana, afa-tsy i Kleopatra VII izay nahay fiteny maro.

Tantara[hanova | hanova ny fango]

Fiantombohany[hanova | hanova ny fango]

I Ptolemaiosy Lagosy, iray tamin'ireo jeneraly na diadoka (grika : διάδοχος / diádokhos) telon'i Aleksandra Lehibe, no nanorina ny dinastia ptolemaika. Ny jeneraly roa hafa dia i Seleokosy (izay nanorina ny dinastia Seleokida nifehy an'i Siria teo anelanelan'ny taona 312 tal. J.K. hatramin'ny taona 163 tal. J.K.) sy i Antigonosy Monoftalmosy (izay nanorina ny dinastia Antigonida tao Makedonia tamin'ny taona 294 hatramin'ny 168 tal. J.K.). Notendren'i Aleksandra Lehibe ho governora na satrapan'i Egipta sy i Libia izy. Taorian'ny nahafatesan'i Aleksandra Lehibe, 22 taona taty aoriana, tamin'ny taona 305, dia nanambara tena ho mpanjak'i Egipta sy nanao ny anarany hoe Ptolemaiosy I Sotera izy.

Fitontonganan'ny fanjakana ptolemaika[hanova | hanova ny fango]

Nihalefy hery ny dinastia lagida tamin'ny fanapahan'ireo mpanjaka tamin'ny taonjato faha-2 sy voalohany tal. J.K. tamin'ny nanombohan'ny Romana nitsabaka tamin'ny fanjakana lagida. Tapitra tamin'ny fiafaran'ny andro nitondran'i Kleopatra VII ny fanjakana sy ny dinastia lagida, tamin'ny ady nifanaovany tamin'ny Empira romana tamin'ny taona 30 tal. J.K.

Ny kolontsaina sy ny toekarena[hanova | hanova ny fango]

Ny tanàna sy ny renivohitra[hanova | hanova ny fango]

I Aleksandria ao Egipta no renivohitry ny fanjakana lagida. Tanàna nahitana vahoaka avy amin'ny firenena maro samihafa izy, ka ny maro an'isa dia ny Grika sy ny Jiosy. Tamin'ny andron'ny Lagida dia lasa isan'ireo foiben'ny raharaham-barotra sy ny fahalalana tao amin'ny tamin'ny Andro Taloha i Aleksandria.

Kolontsaina[hanova | hanova ny fango]

Niroborobo ny fahalalàna tao amin'ny renivohitry ny fanjakana ptolemaika ka ohatra amin'izany ny nanorenana ny tranom-boky lehibe tao Aleksandria. Tao Aleksandria koa no nandikana ny Baiboly hebreo ho amin'ny teny grika, ilay atao hoe Septoajinta tokony tamin'ny taona 270 tal. J.K. .

Na dia tsy manam-piaviana egiptiana aza ny Ptolemaiosy dia nitandrina ny ankamaroan'ny fomba amam-panaon'ny Egiptiana. Ohatra amin'izany ny nampanamboarany ny sarivongan'izy ireo araka ny fomba egiptiana, izay nanao fomba fitafin'ny farao, ka nametraka ireo sarivongana ireo tamin'ny toerana natokana ho hitan'ny vahoaka rehetra. Nandray anjara tamin'ny fanompoam-pivavahana egiptiana koa izy ireo sady nanamboatra tempoly ho an'ireo andriamanitra egiptiana, indrindra ny fanamboarana ny tempolin'ny andriamanitra Horosy tao Edfo sy ny fanarenana ny tempolin'ny andriamanitra Hatora tao Denderà. Tsy novany ny maritrano egiptiana tranainy.

Ny toekarena[hanova | hanova ny fango]

Nandroso ny fanjakana lagida tamin'ny fotoana nanapahan'i Ptolemaiosy I Sotera sy tamin'ny fanapahan'ireo dimbiny, indrindra i Ptolemaiosy II Filadelfosy (taona 283 hatramin'ny 246 tal. J.K.) sy i Ptolemaiosy III Evergetesy (taona 246 hatramin'ny 222 tal. J.K.), izay nifaninana tamin'ny dinastia makedonianan'ny Seleokida tany Siria, tamin'ny fifehezana ny faritra atsinanan'i Mediteranea.

Nanamboatra fotodrafitrasa ho an'ny fandraharahana ny asam-panjakana ary ny raharaham-barotra izy ireo, ka ny fisian'ny trano fitehirizam-bola izay nandroso indrindra tamin'ny Andro Taloha no nanamora izany. Ny ankamaroan'ny tany dia nalain'ny fanjakana izay nampanofa izany amin'ny vahoaka indray. Ny fanjakana no manome ny masomboly (varimbazaha, sns) hovolena ary tsy maintsy mamerina indray izany amin'ny fotoam-pijinjana sy fanangonam-bokatra. Tsy nankasitrahan'ny vahoaka izay mbola miaina ao amin'ny fitiavan-tanidrazana tanteraka izany fanaraha-maso hentitra ny fiainan'ny mponina izany, ka matetika misy ny fikomiana.

Ireo mpanjaka nifandimby[hanova | hanova ny fango]

Nitondra ny anarana hoe Ptolemaiosy (grika: Πτολεμαῖος / Ptolemaios) avokoa ny mpanjaka lahy fa ny mpanjaka vavy dia nisy nantsoina hoe Berenike (grika: Βερενίκη / Berenikê) na Kleopatra (grika: Κλεοπάτρα / Kleopatra) na Arisnoe (grika: Ἀρσινόη / Arisnoê). Misy ny fotoam-pitondrana mifanindry vokatry ny fiaraha-manjaka, sy ny fahatapahana sy ny fitohizan'ny fotoam-panjakana indray vokatry ny ady eo amin'ny samy mpandova fanjakana. Ireto ireo mpanjaka nifandimby tao amin'ny fanjakana lagida.

Ptolemaiosy I (323-283 tal. J.K.), Ptolemaiosy II (283-246 tal. J.K.), Ptolemaiosy III (246-222 tal. J.K.), Ptolemaiosy IV (222-204 tal. J.K.), Ptolemaiosy V (204-181 tal. J.K.), Ptolemaiosy VI (181-145 tal. J.K.), Ptolemaiosy VII (145-144 tal. J.K.), Ptolemaiosy VIII (144-116 tal. J.K.), Ptolemaiosy IX (116-107; 88-80 tal. J.K.), Ptolemaiosy X (107-88 tal. J.K.), Ptolemaiosy XI (80 tal. J.K.), Ptolemaiosy XII (80-58; 55-51 tal. J.K.), Berenike IV (58-55 tal. J.K.), Kleopatra VII (51-30 tal. J.K.), Arsinoe IV (49-47 tal. J.K.), Ptolemaiosy XIII (51-47 tal. J.K.), Ptolemaiosy XIV (47-44 tal. J.K.), Ptolemaiosy XV (44-30 tal. J.K.).