Bokin' i Henôka

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Bokin'i Henoka)
Aller à la navigation Aller à la recherche

Ny Bokin' i Henôka na Bokin' i Enôka dia fanangonan-dahatsoratra apôkaliptika isan’ ny literatiora tanelanelan’ ny Testamenta roa; apôkrifa na pseodepigrafa ho an’ ny Testamenta Taloha izy ka tsy isan’ ny kanônan’ ny Baiboly hebreo na katôlika na prôtestanta; nampitondrain’ ny mpanoratra ny anaran’ i Henôka (na Enôka) io boky io. Deoterôkanônika ny Bokin' i Henôka amin’ ny Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo (Etiôpiana sy Eritreana).

Fanoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Mpanoratra[hanova | hanova ny fango]

Misy ihany ny mino fa mampita ny zavatra nampahalalain' Andriamanitra an' i Henôka ity boky mitondra ny anarany ity. Ny mpikaroka ankehitriny dia miaiky fa anarana nindramin' ny mpanoratra fotsiny ny hoe Henôka na Enôka fa tsy i Henôka no nanoratra io boky mitondra ny anarany io. Ahitana fizaràna maro izay nataon' ny mpanoratra maro teo anelanelan’ ny taonjato faha-2 sy voalohany tal. J.K. ny Bokin’ i Henôka.

Dikan-teny tranainy[hanova | hanova ny fango]

Nadika tamin’ ny fiteny grika tsikelikely ny Bokin' i Henôka. Natao tanelanelan’ ny taonjato faha-4 sy faha-6 avy amin’ ny boky amin’ ny fiteny grika ny dika tamin’ ny fiteny etiôpiana.

Amin’ ny fiteny etiôpiana ny dikan-teny feno tranainy indrindra ananana an’ io boky io. Misy voasoratra amin’ ny fiteny grika sy fiteny siriaka ary fiteny kôpta ny ampahany maro amin’ ny boky; misy koa ny andalana amin’ ny fiteny arameana izay angamba nikambana tamin’ ny dikan-tenin’ io boky io voalohany, izay heverin’ ny maro fa very efa elabe. Hita teo antenantenan’ ny taonjato faha-20 tao Komrano (any Jordania) niaraka amin’ ny sora-tanana firaketana hita tao amin’ny Ranomasina Maty ireo sombintsombiny ireo.

Fizaràn’ ny boky[hanova | hanova ny fango]

Azo zaraina dimy na enina ny boky:

Teny fampidirana[hanova | hanova ny fango]

Maneho ny lohahavi-dehiben’ ny boky, dia ny fitsaran’ Andriamanitra ho avy, ny fizaràna voalohany (1Hen. 1 – 5) izay teny fampidirana ho an’ ny boky.

Ny Bokin’ ireo Mpiambina[hanova | hanova ny fango]

Nosoratana tamin’ ny vaninandro talohan’ ny taona 200 tal. J.K. ny Bokin’ ireo Mpiambina ((9)) (1Hen. 6 – 36). Io fizaràna io dia mitantara ny fahasahiranana sy ny fitaintainan’ ny anjely mpikomy marobe izay naongana avy any an-danitra; avy eo ny boky mitantara ny dia lavitra nataon’ i Henôka izay nipaka hatrany amin’ ny toerana famaizana sy famalian-tsoa farany ka arikanjely no nitondra azy tamin’ izay sy nanambara tsiambaratelo maro taminy.

Ny Bokin’ ny Fanoharana[hanova | hanova ny fango]

Misy fanoharana sy fahitana maro mikasika ny andro farany sy ny fitsarana farany ny Bokin’ny Fanoharana (1Hen. 37 – 71) nosoratana tokony ho tamin’ ny taona 30 tal. J.K., izay manambara mialoha ny hiavian’ ny Mesia hamoaka ny didim-pitsarana an' ireo anjely sy ny olona rehetra. Voasoritsoritra ao ny Fanjakan’ Andriamanitra hoavy. Ao no ahitana ilay atao hoe Apôkalipsan'i Nôa.

Ny Bokin’ ny Fanazavana eny an-Danitra[hanova | hanova ny fango]

Misy fanambaràna tsiambaratelo momba ireo zavatra eny amin’ ny lanitra (kintana, sns) ny Bokin’ ny Fanazavana eny an-Danitra (1Hen. 72 – 82) izay nosoratana tamin’ ny fotoana mitovitovy amin’ ny nanoratana ny Bokin’ ny Mpiambina. Resaka momba ny astrônômia sy ny meteôrôlôjia no hita ao. Izany no anaovana azy hoe Bokin’ ny Astrônômia.

Ny Bokin’ ny Nofy[hanova | hanova ny fango]

Fanangonana nofy maneho fahitana ny Bokin’ ny Nofy (1Hen. 83 – 90) izay voasoratra tamin’ ny taona 160 eo ho eo. Mitantara ireo fahitan’ i Henôka momba ny safodrano hanasaziana izao tontolo izao noho ny haratsiam-panahiny, ary ny hiavian’ ny fiandrianana mesianika aorian’ izany ity fizaràna ity.

Ny Epistilin’ i Henôka[hanova | hanova ny fango]

Ahitana famporisihana sy fanambaràn-javatra mialoha ny Epistilin’ i Henôka (1Hen. 91 – 107) izay nosoratana tamin’ ny taonjato voalohany tal. J.K. Azo zaraina roa indray io:

Mampionona ny olo-marina sy mampirisika azy ireo haharitra ary manameloka ny olon-dratsy amin’ ny filazana ny hanjo azy ireo any am-parany ny 1Hen. 91 – 105. Ao amin’ ity ampahany voalohany ity dia zarain’ ny mpanoratra ho "herinandro" folo tsy mitovy halava ny tantaran’ ny olombelona. Kisarin’ ny fetr’andro folo samy manana ny maha izy azy noho ny fisian’ ny olona na zava-mitranga manokana ireo "herinandro" ireo. Ny herinandro faha-4, ohatra, dia herinandron’ i Mosesy am-panoharana, ny faha-7 dia herinandron’ ny fiharatsian’ izao rehetra izao. Ao amin’ ny herinandro faha-10, izay tampony amin’ izy rehetra, no iresahan’ ny mpanoratra ny amin’ ny paradisa taloha hosoloana paradisa vaovao maharitra mandrakizay.

Miresaka indray ny amin’ ny safodrano sy ny fisehoan’ ny ratsy izay hanaraka ary ny famaizana sy ny valisoa hozaraina rehefa tonga ny fanjakam-piandrianan’ ny Mesia ny ampahany faharoa (1Hen. 106 – 107).

Lanjan’ ny boky[hanova | hanova ny fango]

Zava-dehibe ho an’ ny mpikaroka ankehitriny ny Bokin’ i Henôka satria maro ireo hevitra sy teny hita ao izay mampahatsiahy ny hevitra momba ny andro farany sy andalana apôkaliptika ao amin’ ny Testamenta Vaovao.

Lanjan’ ny boky tamin’ ny andron’ ny Apôstôly[hanova | hanova ny fango]

Nankamamy ny Bokin’ i Henôka ny Kristiana tany am-boalohany; nefa, ankoantr’ ireo tonon-tsiahy mahalana, dia tsy misy zava-pantatra ny amin’ ilay boky raha tsy tamin’ ny nahitana ny soratanana mirakitra feno ny boky amin’ ny fiteny etiôpika tamin’ ny faran’ ny taonjato faha-18 tao avaratra-andrefan’ i Afrika.

Mampahatsiahy faminaniana niseho tamin’ i "Henôka ilay fahafito nandimby an’ i Adama" ny iray amin’ ireo epistily kanônika, dia ny Epistilin’ i Joda:

14Ary Enoka koa, ilay fahafito nandimby an' i Adama, dia efa naminany ny amin' ireny olona ireny ka nanao hoe: "Indro, tonga Jehovah mbamin' ny masiny tsy omby alinalina 15 hitsara ny olona rehetra sy hampiaiky ny olona ratsy fanahy rehetra ny asan' ny haratsiam-panahy rehetra, izay nataony tamin' ny haratsiam-panahiny sy ny teny sarotra rehetra izay nitenenan' ny mpanota ratsy fanahy hanohitra Azy".” (Joda 1.14-15).

Ireto ireo andalana ireo ao amin’ ny Boky voalohan’ i Henôka:

I Henôka ilay fahafito nandimby an’ i Adama" (1Hen. 60.8)

Indro ny Tompo miaraka amin’ ny masina alinalina, hanao fitsaram-panamelohana ny olona rehetra, sy hampiaiky ny ratsy fanahy rehetra ny noho ny asan’ ny haratsiam-panahy izay nataony sy noho ny fitenenan-dratsy nanoherana azy izay nataon’ ny mpanota ratsy fanahy” (1Hen. 1.9).

Lanjan’ ny boky amin' ny Jiosy sy Kristiana ankehitriny[hanova | hanova ny fango]

Tsy kanônika ny Boky voalohan’ i Henôka ho an’ ny Jiosy sy ny Katôlika sy ny Prôtestanta ary ny ankamaroan’ ny Kristiana ôrtôdôksa. Isainy ho apôkrifa na pseodepigrafa io boky io.

Lanjan’ ny boky ho an’ ny Ôrtôdôksa Teoahedo[hanova | hanova ny fango]

Amin’ ny Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo (Etiôpiana sy Eritreana) dia deoterôkanônika ny Bokin’ i Henôka, sahala amin’ ny Boky voalohany sy faharoan’ ny Makabeo. Mino izy ireo fa ilay teny fanokafana nataon' i Henôka izay averina eto ambany no teny voasoratra voalohany amin’ ny fitenin’ ny olombelona, satria i Henôka no olona nanoratra voalohany:

"ቃለ፡ በረከት፡ ዘሄኖክ፡ ዘከመ፡ ባረከ፡ ኅሩያነ፡ ወጻድቃነ፡ እለ፡ ሀለዉ፡ ይኩኑ"

"በዕለተ፡ ምንዳቤ፡ ለአሰስሎ፡ ኵሉ፡ እኩያን፡ ወረሲዓን።"

/Qāla barakat za-Hēnōk za-kama bāraka ḫərūyāna wa-ṣādəqāna 'əlla hallawu yəkūnū ba-ʿəlata məndābē la-'asassəlō kʷəllū 'əkūyān wa-rasīʿān/

"Teny fitsofan-dranon’ i Henôka, nitsofany rano ilay voafidy sy marina izay hiaina amin’ ny andron’ ny fahasahiranana mba hanesorana ny mpanao ratsy sy ny mpamerim-pahadisoana rehetra".

Lanjan’ ny boky ho an’ ny Olomasin’ ny Andro Farany[hanova | hanova ny fango]

Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an’ ny Olomasin’ ny Andro Farany dia tsy mandray ny Boky voalohan’ ny Henôka ho isan’ ny boky kanônika mahazatra, na dia heveriny fa ny fizaràna voalohany indrindra dia vokatry ny tsindrimandrin’ Andriamanitra. Ahitana fizaràna izay heveriny fa mirakitra sombin-dahatsoratra avy amin’ ny Bokin’ i Henôka izay voasoratra voalohany ilay atao hoe Bokin’ i Mosesy ao amin’ ny kanônan’ ny Olomasin’ ny Andro Farany. Misy ifanahafany amin’ ny Boky voalohan’ i Henôka sy ny lahatsoratra hafa atao hoe nosoratan’ i Henôka (ny 2Henoka sy ny 3Henoka) ary ny Bokin’ ny Olona Goavana io fizarànan’ ny Bokin’ i Mosesy io. Mahakasika fitantaran-javatra sy lohahevitra ary anaran' olona izany fitovizana izany. Heverin’ ny Olomasin’ ny Andro Farany ho mirakitra ampahan’ ny "zava-miafina sy ny fampianarana ary ny fahitan’ i Henôka" ny ampahany natokana ho an’ i Henôka ao amin’ ny Bokin’ i Mosesy, na dia tsy hita ao ny Bokin’ i Henôka manontolo.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]