Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo

Avy amin'i Wikipedia
Aller à la navigation Aller à la recherche

Ny kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo dia ny fitambaran' ireo boky ao amin' ny Baibolin'ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo izay ekeny ho filamatry ny finoany sy ny fampianarany. Ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo izay ao amin' ny Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana dia manana kanônan' ny Baiboly izay lehibe kokoa noho ny an' ny ankamaroan'ny Fiangonana kristiana. Ny mpikaroka tandrefana dia mizara ny boky ao amin' ny kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo ho roa, dia ny kanôna kely, izay ahitana ny boky mahazatra ny Kristianisma tandrefana, sy ny kanôna mivelatra. Io kanôna lehibe io dia miaty koa ny kanôna kely manontolo sy boky sivy hafa fanampiny. Tsy misy anefa ny Baiboly voatonta izay ahitana ireo boky rehetra ireo, na ao Etiôpia na ao Eritrea.

Ny boky ao amin' ny kanôna kely[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Taloha ao amin'ny kanona kelin'ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo dia ahitana ny kanonan'ny Baiboly hebreo manontolo. Fanampin'izany, ankoatry ny Bokin'ny Makabeo, ny ny kanonan'ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo dia ahitana ireo boky deoterôkanônika katôlika. Fanampin'ireo dia ao koa ny Vavak'i Manase, ny Boky fahatelon'i Ezra, ny Boky fahefatr'i Ezra, izay hita koa amin'ny kanônan'ny Baibolin'ny fiangonana kristiana hafa sasany. An'ny kanonan'ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo ny Paralipomenan'i Jeremia (izay atao hoe Boky fahefatr'i Baroka), ny Bokin'ny Jobily, ary ireo boky telon'ny Mekabiana.

Ny Bokin'ny Fitomaniana, ny Bokin'i Jeremia, ny Bokin'i Baroka, toraka izany koa ny Taratasin'i Jeremia sy ny Boky fahefatr'i Baroka, dia ataon'ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo ho isan'ny kanônany. Na dia izany aza dia tsy mazava ny ny fandaharana na ny fitsinjarana ireo boky ireo. Amin'ny lisitra sasany dia mety ao amin'ny lohateny hoe "Jeremia" ("Bokin'i Jeremia") izy ireo, nefa amin'ny lisitra hafa dia tsinjaraina amin'ny fomba isankarazany izy ireo. Ankoatr'izany, ny Bokin'ny Ohabolana dia voazara roa, dia ny Messale (Ohabolana 1–24) sy ny Tägsas (Ohabolana 25–31). Farany, ao amin' ny fomban'ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo, ny Boky fahatelon'i Ezra (3 Ezra) dia atao hoe Boky faharoan'i Ezra (2 Ezra), ny Boky fahefatr'i Ezra (4 Ezra) dia atao hoe Bokin' i Ezra Sotoela (Ezra Sutu'el), ary ny Vavak'i Manase dia ao anatin' ny Boky faharoan'ny Tantara.

Ireo boky prôtôkanônika[hanova | hanova ny fango]

Ireo boky prôtôkanônika ireo dia iraisany amin'ny Prôtestanta sy ny Katôlika sy ny Jiosy ary ny Baiboly ôrtôdôksa hafa, ka ireto avy izy ireo:

Genesisy, Eksaodosy, Levitikosy, Nomery, Deoterônômia, Josoa, Mpitsara, Rota, Samoela voalohany, Samoela faharoa, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Esdrasa, Nehemia, Estera, Joba, Salamo, Ohabolana, Mpitoriteny (na Kôheleta), Tononkira dia Tononkira, Isaia, Jeremia, Fitomaniana, Ezekiela, Daniela, Hosea, Joela, Amosa, Obadia, Jonasa, Mika, Nahoma, Habakoka, Zefania, Hagay, Zakaria, Malaky.

Ireo soratra deoterôkanônika sy boky hafa[hanova | hanova ny fango]

Amin’ireo boky ireo, ny Tôbià (na Tôbita), ny Jodita, ny Makabeo voalohany sy faharoa, ny Fahendren’i Salômôna, ny Sirasida, ny Baroka, ny fanampin'ny Bokin'i Estera ary fanampin'ny Bokin’i Daniela dia deoterôkanônika iraisan’ny Baiboly ôrtôdôksa amin’ny Baiboly katôlika.

Ireo Bokin'ny Mekabiana ireo dia tsy mitovy amin’ny Bokin'ny Makabeo.

Ny Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Ny kanoka kelin'ny Baiboly ortodoksa teoahedo dia ahitana ny boky 27 ao amin'ny Testamenta Vaovao eken'ny Fiangonana kristiana rehetra.

Iraisan’ireo fiangonana ortodoksa amin’ny fiangonana kristiana hafa ny boky kanonika ao amin’ny Testamenta Vaovao. Ireto avy izy ireo : Matio, Marka, Lioka, Joany, Asan’ny Apostoly, Romana, Korintiana voalohany, Korintiana faharoa, Galatiana, Efesiana, Filipiana, Kolosiana, Tesaloniana voalohany, Tesaloniana faharoa, Timoty voalohany, Timoty faharoa, Titosy, Filemona, Hebreo, Jakoba, Petera voalohany, Piera faharoa, Joany voalohany, Joany faharoa, Joany fahatelo, Joda, Apokalipsan'i Joany.

Ny boky ao amin'ny kanôna lehibe[hanova | hanova ny fango]

Fanampin'ireto boky sivy horesahina manaraka ireto dia ao anatin'ny kanôna lehibe ny boky rehetra ao amin'ny kanôna kely.

Testamenta Taloha[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Taloha ao amin'ny kanona lehibe dia ahitana boky fanaminy iray, dia ny dikan-teny etiopianan'ny Bokin' i Jôsefa zanak' i Goriôna (etiôpiana: Yosëf wäldä Koryon), izay atao hoe Josippon (hebreo: ספר יוסיפון / Sefer Yosipon) amin'ny faritra hafa, na tondroina amin'ny anaran'ny mpanoratra azy, dia Pseodô-Jôsefa, izay heverina fa pseodepigrafika.

Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Ny kanonan'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo dia misy boky fanampiny valo. Ao ireo boky efatry ny Sinôdô (Ser`atä Seyon, Te'ezaz, Gessew, Abtelis), ny Boky voalohan' ny Fanekena, ny Boky faharoan' ny Fanekena, ny Boky etiôpianan' i Klemento, ary ny Didaskalia etiôpiana. Ny ankamaroan' ireo soratra ireo dia heverina fa nosoratan' ireo Ray Apôstôlika na ny ampahany amin'ny soratr'ireo Kristiana tany aloha.

Ny Bokin'ny Sinôdô[hanova | hanova ny fango]

Ny bokin'ny Sinôdô ao amin'ny kanônan'ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo dia boky efatra izay heverina fa nosoratan' ny Apôstôly. Ireto avy izy ireo: ny Ser`atä Seyon, ny Te'ezaz, ny Gessew, ary ny Abtelis. Ny ampahany be amin'ny votoatin'ireo boky ireo, afa-tsy ny an'ny Ser`atä Seyon, dia haverina araka ny lovantsofina koa fa soratry ny Papa Klementino I.

Ny Bokin' ny Fanekena[hanova | hanova ny fango]

Ny Bokin'ny Fanekena, izay atao hoe Mäshafä Kidan, dia mizara roa. Ny voalohany dia ahitana fizaràna 60 sady momba ny fandaminana ny fiangonana. Ny faharoa dia ny fizaràna faha-61 izay lahateny nataon'i Jesoa Kristy tamin'ireo mpianany tao Galilea taorian' ny fitsanganany tamin' ny maty.

Ny Boky etiôpianan' i Klemento[hanova | hanova ny fango]

Ny Boky etiôpianan' i Klemento, na Qälëmentos, dia tsy tokony hampitovizina amin' ny Epistilin' i Klemento (1Klemento sy 2Klemento) na ireo Sinôdô klementina voaresaka eo ambony na ny literatiora klementina hafa. Boky tokana ahitana fizaràna fito izy io, izay heverina fa nalefan' i Petera ho an' i Klemento any Rôma.

Didaskalia etiôpiana[hanova | hanova ny fango]

Ny Didaskalia etiôpiana, na Didesqelya, dia boky ahitana toko miisa 43 izay tsy afangaro amin' ny Didaskalian' ny Apôstôly, nefa misy fitovizany amin' ny Boky voalohany hatramin' ny faha-7n' ny Fanorenana apôstôlika, izay mety nitovy fiaviana amin' ireo.

Boky hafa fanampiny hafa[hanova | hanova ny fango]

Ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo etiôpiana dia manampy boky hafa ao amin' ny Testamenta Vaovao izay tsy eken' ny fiangonana hafa ho bokim-pivavahana. Isan' izany ny Epistilin' ny Apôstôly.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]