Boky fahefatr' i Baroka
Ny Boky fahefatr' i Baroka dia boky pseodepigrafa na apôkrifan' ny Testamenta Taloha. Paralipomenan' i Jeremia koa no inatsoana azy amin' ny sora-tanam-piraketana tranainy maro amin' ny teny grika. Midika hoe "zavatra navela ivelan' ny (bokin' i) Jeremia" io andian-teny grika io. Hita ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa etiôpiana io boky io. Hafohezna amn' ny hoe Baroka fahefatra na 4 Baroka ny anaran' io boky io.
Fiaviany sy fampitana azy
[hanova | hanova ny fango]Heverin' ny mpikaroka fa nosoratana tamin' ny tapany voalohany amin' ny taonjato faha-2 taor JK ny Baroka fahefatra. Nahatonga ny manam-pahaizana hirona amin' ny taona 136 taor JK, izany hoe 66 taona taorian' ny naharavan' ny Tempoly faharoa tamin' ny taona 70, ny torimason' i Abimeleka nandritra ny 66 taona (fa tsy ilay 70 taona nahazatra naharetan' ny fahababoana tany Babilôna). Mifanaraka amin' ny hafatra ao amin' ilay lahatsoratra io daty io.
Misy amin' ny endrika feno sy amin' ny endrika nohafohezina io lahatsoratra io. Ananana amin' ny fiteny grika (sora-tanana tranainy tamin' ny taonjato faha-10 sy faha-11 sy tamin' ny taonjato faha-15), amin' ny fiteny geezy (mitondra ny lohateny hoe Sisa amin' ny Tenin' i Baroka, ny sora-tanana tranainy tamin' ny taonjato faha-15), amin' ny fiteny armeniana ary amin' ny fiteny slava ny endrika feno. Ananana amin' ny fiteny grika (antsoina hoe Meneo) sy amin' ny fiteny romaniana ary amin' ny fiteny slava ny endrika fohy.
Ny ampahany sasany amin' ny Baroka fahefatra dia toa nampiana tamin' ny vanim-potoana kristianina, toy ny toko farany; noho ireo fanatsofohana ireo dia heverin' ny manam-pahaizana sasany ho asasoratra kristianina ny Baroka fahefatra.
Votoatiny
[hanova | hanova ny fango]Mampiasa fomba tsotra sy toy ny angano, ahitana biby miteny sy voankazo tsy mety lo ary voromahery nalefan' ny Tompo hamelona ny maty ny Boky fahefatr' i Baroka.
Nambaran' Andriamanitra tamin' i Jeremia fa ho rava i Jerosalema noho ny faharatsian' ny Israelita. Nampahafantatra an' i Baroka i Jeremia, ary tamin' izany alina izany dia nahita anjely namoha ny vavahadin' ny tanàna izy ireo. Nomen' Andriamanitra toromarika i Jeremia mba hanafina amin' ny fomba mahagaga ao ambanin' ny tany ny fitafian' ny mpisoronabe ao amin' ny Tempoly. Niditra tao Jerosalema ny Kaldeana, ary nanaraka ny Israelita tany am-pahababoana i Jeremia, fa i Baroka kosa nijanona tao Jerosalema. Natory nandritra ny 66 taona i Abimeleka (= Ebedemeleka na Ebeda-malaka etiôpiana voalaza ao amin' ny Jeremia 38:7[1]), ary nifoha teo akaikin' ny harona nisy voan' aviavy voatahiry tsara sy vaovao. Koa satria vaovao nefa tsy amin' ny fotoana tokony hisiany ny voan' aviavy, dia takatr' i Abimeleka fa natory nandritra ny taona maro tamin' ny fomba mahagaga izy. Nihaona tamin' i Baroka indray i Abimeleka. Te hifandray tamin' i Jeremia, izay mbola tany Babilôna, izy ireo, ka nivavaka tamin' ny Tompo i Baroka, izay nandefa voromahery ho azy. Nitondra taratasy sy voan' aviavy ho an' i Jeremia ilay voromahery. Nahita an' i Jeremia teo am-panaovana raharaham-pandevenana ilay vorona izay nidina teo ambonin' ilay faty, ka namelona an' io indray, ary nanambara ny fiafaran' ny fahababoana. Niverina tany Jerosalema ny Israelita, fa ny lehilahy tsy nanana vady hafa firenena ihany no navela hiampita an' i Jordana.
Sahala amin' ny "Mpaminany lehibe", ny Baroka fahefatra dia manohana ny fisaraham-panambadian' ny vehivavy hafa firenena sy ny fanaovana sesitany an' izay vehivavy tsy manao izany. Araka ny voalazan' ny Baroka fahefatra dia taranaky ny fanambadiana mifangaro toy izany ny Samaritana.
Fandraisana
[hanova | hanova ny fango]Ny Baroka fahefatra dia heverin' ny fiangonana kristianina rehetra, afa-tsy ny Fiangonana Ôrtôdôksa Etiôpiana ao amin' ny kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedô (jereo ny Sisa amin' ny Tenin' i Baroka), ho pseodepigrafika.
Anisan' ny "Tsingerin' i Baroka" ny lahatsoratra jiosy pseodepigrafika atao hoe Tantaran' ny Fahababoana tany Babilôna sady mifandray amin' ny Baroka fahefatra. Lava kokoa izy io ary mety ho voasoratra taloha noho ny Baroka fahefatra. Vitsy dia vitsy sy voafetra ny fanisihana kristiana ary tsy manana ny fomba fanoratra ao amin' ny Baroka fahefatra izay sahala amin' ny angano. Voalaza ao fa naharitra 70 taona ny torimason' i Abimeleka, izay mitovy amin' ny faharetan' ny fahababoana tany Babilôna. Very ny dikan-teny grika tany am-boalohany, saingy mbola ananana ny sora-tanana amin' ny fiteny kôpta sahidika ary ananana koa ny sora-tanana amin' ny fomba fanoratra ny fiteny arabo amin' ny fomba garsony (amin' ny fampiasana ny abidy siriaka) na dia tsy dia tranainy loatra aza.
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Loharano sy fanamarihana
[hanova | hanova ny fango]- ↑ "Ren' i Abdemeleka etiôpiana eonoka tao an-tranon' ny mpanjaka fa hoe tao an-davaka Jeremia, nipetraka teo am-bavahadin' i Benjamina ny mpanjaka tamin' izay" (Ny Baiboly Masina, Jeremia 38:7)