Filazantsara araka an'i Matio

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
I Matio sy ilay anjely, nataon'i Rembrandt, 1661

Ny Filazantsara araka an'i Matio, na Vaovao Mahafaly araka an'i Matio, dia voalohany ao amin'ny Filazantsara efatra ao amin'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly. Ny lohahevitra ny amin'ny Fanjakan'ny Lanitra no hita ho ivon'ny fampianaran'i Jesoa ao amin'ity evanjely ity, izay hamafisin'ny fiantsoana an'i Jesoa ho "Zanak'i Davida". I Jesoa no ilay mpanjaka izay tsy maintsy ho avy, efa nambaran'ireo mpaminany: izay no hafatra tian'io vaovao mahafaky io hampitaina. Nitondra fanomezana ho an'ny "mpanjakan'ny Jiosy" ireo Magy (na Majy) (Mat. 2.2). Nanambara i Jesoa fa "akaiky ny Fanjakan'ny Lanitra" (at. 4.17) ary ho an'izay mibebaka izy (Mat. 4.7) izay mahalala ny fitadiavany an'Andriamanitra (Mat. 5.1-10). Nefa na dia nanao famantarana momba ilay Fanjakana aza izany mpanjaka izany tamin'ny nanasitranany ny marary, tamin'ny namahanany ny vahoaka noana (Mat. toko 8; 9;12; 14--15.), dia tsy noraisin'ny olona, araka ny efa nambarany matetika: tsy azon'ireo Jiosy nangataka mpanjaka fa tsy maintsy hijaly izany mpanjaka izany.

Anisan'ireo Filazantsara sinoptika izy. Teo anelanelan'ny taona 70 sy 90 no nanoratana azy.

Ny anaran'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny hoe Filazantsara araka an'i Matio, na Evanjely araka an'i Matio, dia fanagasiana ny teny grika hoe Kατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον izay vakina hoe Kata Matthaion euangélion. Amin'ny teny latina dia Evangelium secundum Matthaeum no fiantsoana azy. Ny Protestanta malagasy dia manoratra hoe Filazantsara araka an'i Matio na Filazantsaran'i Matio na Filazantsara nosoratan'i Matio na Matio fotsiny. Ny Katolika malagasy kosa manoratra hoe Evanjely araka an'i Masindahy Matio na Evanjely nosoratan'i Masindahy Matio na Matio fotsiny. Ampiasaina koa ny hoe Vaovao Mahafaly araka an'i Matio na Vaovao Mahafaly nosoratan'i Matio.

Ny amin'ny fiforonan'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Tsy misy fomba ahafantarana tanteraka ny amin'ny mpanoratra sy ny fotoana ary ny toerana nanoratana ny Filazantsaran'i Matio. Na dia izany aza dia misy toerana sy fari-potoana heverin'ny mpikaroka ho nanoratana ilay boky.

Ny mpanoratra[hanova | hanova ny fango]

Araka ny lovantsofina dia i Matio, ilay mpamory hetra lasa mpianatr'i Jesoa, no nanoratra ny Filazantsara araka an'i Matio. Ny mpikaroka anefa mihevitra fa olona maro nifandimby no nanoratra an'io filazantsara io. Nipoitra teo amin'ny fiarahamonina jiosy ireo olona ireo satria manantitra ny fampiharana manontolo ny Torah araka ny fanambaràn'i Jesoa izay nilaza fa tsy avy handrava fa hanatanteraka ny Lalàna (Mat. 5.17). Manohana izany hevitra izany koa ireo fampiasana matetika ny teny faminaniana ao amin'ny Baiboly hebreo sy koa ny filazana ny tetiarana na ny firazanan'i Jesoa.


Ny teny nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Amin'ny teny grika no nanoratana ny Filazantsaran'i Matio, toy ireo filazantsara hafa, na dia misy aza ireo andalan-teny sasany tamin'ny teny semitika (arameana/aramaika na hebreo) sy ireo mihevitra fa tamin'ny teny semitika no nanoratana.

Ny fotoana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Ny mpikaroka tantara momba ny asa soratra dia mihevitra fa nosoratana teo anelanelan'ny nanoratana ny Epistilin'i Paoly (teo anelanelan'ny taona 50 sy 65) sy ny Filazantsaran'i Marka (teo anelanelan'ny taona 65 sy 75) ny Filazantsaran'i Matio. Ny mpandinika maro dia mihevitra fa teo anelenelan'ny taona 70 sy 85 na 100 aza no nanoratana ny filazantsara.

Ny toerana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Misy ny mihevitra fa tao Palestina no nanoratana io filazantsara io nefa misy koa ireo milaza fa tao Antiokia no nanaovana izany.

Ny loharano nanovozana[hanova | hanova ny fango]

Araka ny lazain'ireo mpikaroka dia narafitra avy tamin'ny loharano roa ilay boky dia ny Filazantsara araka an'i Marka amin'ny endriny taloha kokoa sy ny angon-dresak'i Jesoa izay omen'ny mpikaroka anarana hoe "loharano Q". Ny hoe Q dia fanafohezana ny teny alemàna hoe Quelle izay midika hoe "loharano".

Ny loharano Q

Ity loharano ity dia heverin'ny mpikaroka ho nosoratana teo amin'ireo taona dimampolo (50-60). Heverina ho avy amin'ny loharano Q ireo andalana sy lohahevitra tsy hita ao amin'ny Filazantsaran'i Marka nefa hita ao amin'ny Filazantsaran'i Matio sy ny Filazantsaran'i Lioka.

Ny Filazantsaran'i Marka

Hatry ny ela dia noheverina ho nosoratana talohan'ny filazantsara hafa rehetra ny an'i Matio. Ankehitriny anefa dia heverina ho faharoa manaraka ny an'i Marka izy ary hita fa naka andalana maro tao amin'izany boky izany.

Vontoatin'ny Filazantsara araka an'i Matio[hanova | hanova ny fango]

Fifandimbiasana fitantarana sy fifanjohian-toriteny no mamorona ny Filazantsaran'i Matio ka ny fitantarana no mampiditra sy mamarana ny fitohizan-toriteny tsirairay.

Ireo toritenin'i Jesoa ao amin'ny Filazantsaran'i Matio[hanova | hanova ny fango]

Vaovao mahafaly[hanova | hanova ny fango]

Ity lahateny ny amin'ny Vaovao mahafaly ity dia voasoratra ao amin'ny Mat. 5.1 - 7.27 ka ireto avy ny lohahevitra hita ao:

  1. Lalàna vaovao (Mat. 5.1-16)
  2. Lalàna taloha (Mat. 5.17-19)
  3. Fahamarinana vaovao (Mat. 5.20-48)
  4. Fanavaozana ny fivavahana jiosy (Mat. 6.1-18)
  5. Harena ety an-tany (Mat. 6.19-34)
  6. Fifandraisana amin'ny mpiara-monina (Mat. 7.1-12)
  7. Fampiharana ny finoana (Mat. 7.13-27)

Fanirahana ireo mpianatra[hanova | hanova ny fango]

Ity lahateny ity indray dia ao amin'ny Mat. 10 ka ahitana ireto lohahevitra ireto:

  1. Fisafidianana ireo mpianatra roa ambin'ny folo (Mat. 10.1-4)
  2. Toromarika nomen'i Jesoa ny mpianatra (Mat. 10.5-16)
  3. Fanenjehana hahazo ireo iraka (Mat. 10.17-25)
  4. Tokony hiteny mazava (Mat. 10.26-33)
  5. Fisaratsarahana noho ny amin'i Jesoa (Mat. 10.34-36)
  6. Fandavan-tena hanaraka an'i Jesoa (Mat. 10.37-39)
  7. Fandraisana ireo iraka (Mat. 10.40-42)

Fanoharana isankarazany[hanova | hanova ny fango]

Fito ireo fanoharana momba ny Fanjakan'Andriamanitra nataon'i Jesoa izay hita ao amin'ny Mat. 13.1-50. Ireto ny antsipiriany mafonja amin'izany:

  1. Fanoharana ny amin'ny mpamafy (Mat. 13. 1-23).
  2. Fanoharana ny amin'ny voan-tsimparifary (13.24-30 ).
  3. Fanoharana ny amin'ny voan-tsinapy (13.31-32).
  4. Fanoharana ny amin'ny masirasira (13.33).
  5. Fanoharana ny amin'ny harena miafina (13.44).
  6. Fanoharana ny amin'ny vatosoa (13.45-46).
  7. Fanoharana ny amin'ny harato tarihina (13.47-50).

Torohevitra ho an'ny Fiangonana[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny Mat. 18 no ahitana ireo torohevitra hifampitondrana eo amin'ny Fiangonana dia ireto avy:

  1. Iza no lehibe indrindra ? (Mat. 18.1-4)
  2. Fahatafintohinana (Mat. 18.5-11)
  3. Ondry very (Mat. 18.12-14)
  4. Fanitsiana ny rahalahy nanao diso (Mat. 18.15-18)
  5. Fiaraha-mivavaka (Mat. 18.19-20)
  6. Famelan-keloka (Mat. 18.21-22)
  7. Fanoharana ny amin'ny mpitrosa ratsy fanahy (Mat. 18.23-35)

Andro farany[hanova | hanova ny fango]

Ny toriteny mikasika ny andro farany dia hita ao amin'ny Mat. 24 - 25. Ireto ny fizaràna hita ao:

  1. Fanombohan'ny fahoriana (Mat. 24.4-14)
  2. Zava-nitranga tao Jerosalema (Mat. 24.15-25)
  3. Fahatongavan'ny Zanak'Olona (Mat. 24.26-44)
  4. Fanoharana ny amin'ny mpanompo mpitandrin-draharaha (Mat. 24.45-51)
  5. Fanoharana ny amin'ny virijiny dimy (Mat. 25.1-13)
  6. Fanoharana ny amin'ireo talenta (Mat. 25.14-30)
  7. Fitsarana farany (Mat. 25.31-46)

Ireo fitantarana ao amin'ny Filazantsaran'i Matio[hanova | hanova ny fango]

Ireto ireo fitantarana lehibe indrindra ao amin'ny Matio:

Ny fahaterahan'i Jesoa sy ny fahazazany[hanova | hanova ny fango]

  1. Filazana ny razan'i Jesoa (Mat 1.1-17)
  2. Fanambaràn'ny anjely ny hahaterahan'i Jesoa (Mat. 1.18-)
  3. Famangian'ny magy an'i Jesoa (Mat. 2.1-12)
  4. Fitondrana mandositra an'i Jesoa zazakely (Mat. 2.13-15)
  5. Fampamonoan'i Heroda ny zazakely tao Betlehema (Mat. 2.16-23)

Fihaonan'i Jesoa amin'i Jaona mpanao batisa sy fiantsoany ireo mpianany[hanova | hanova ny fango]

  1. Fahenoan'i Jaona (na Joany) mpanao batisa ny amin'i Jesoa sy ny nataony (Mat. 3.1-12)
  2. Fanaovana batisa an'i Jesoa (Mat. 3.13-17)
  3. Fakan'ny devoly fanahy an'i Jesoa (Mat. 4.1-11)
  4. Fankanesan'i Jesoa tany Galilia (Mat. 4.12-17)
  5. Fiantsoan'i Jesoa an'i Petera sy Andrea sy Jakoba ary Jaona (Mat. 4.18-25)
  6. Fiantsoan'i Jesoa an'i Matio (Mat. 9.9-17)
  7. Fiantsoana ireo Apostoly 12 (Mat. 9.35 - 10.4)
  8. Fanirahana nataon'i Jaona mpanao batisa any amin'i Jesoa (Mat. 11.2-19)
  9. Heroda sy Jaona mpanao batisa (Mat. 14.1-23)
  10. Fiovan'i Jesoa tarehy teo an-tendrombohitra (Mat. 17.17-13)
  11. Fitondrana zazakely teo amin'i Jesoa (Mat. 19.13-15)
  12. Fiakaran'i Jesoa tany Jerosalema (Mat. 21.21-11)
  13. Fandroahana ireo mpivarotra teo an-tempoly (Mat. 21.12-17)

Fanasitranana nataon'i Jesoa[hanova | hanova ny fango]

  1. Fandehanan'i Jesoa eran'i Galilia hampianatra sy hanasitrana marary (Mat. 4.23-25)
  2. Fanasitranana nataon'i Jesoa (Mat. 8.1-17)
  3. Famoahana demonia maro nataon'i Jesoa (Mat. 8.28-34)
  4. Fanasitranana ilay lehilahy malemy (Mat. 9.1-8)
  5. Fanasitranan'i Jesoa vehivavy narary roa ambin'ny folo taona sy fananganana zaza efa maty (9.18-26)
  6. Fampahiratana ny jamba (Mat. 9.27-31)
  7. Fampitenenana ny moana (Mat. 9.32-34)
  8. Fanasitranana olona maty tanana tamin'ny andro Sabata (Mat. 12.9-21)
  9. Fanasitranana olona demoniaka (Mat. 12.22)
  10. Fanasitranana ny zanakavavin'ny vehivavy Kananita (Mat. 15.21-28)
  11. Fanasitranana nataon'i Jesoa sy famokisany olona efatra arivo (Mat. 15.29-39)
  12. Fanasitranana zaza nampahorin'ny demonia (Mat. 17.14-21)
  13. Fampahiratana ny jamba tao akaikin'i Jeriko (Mat. 20.29-34)

Fijalian'i Jesoa sy fitsanganany ho velona ary fanirahany ireo mpianany[hanova | hanova ny fango]

  1. Fihendren'ny loholona sy ny mpisorona hamono an'i Jesoa (Mat. 26.1-5)
  2. Fanosoran'ny vehivavy iray menaka ny tongotr'i Jesoa (Mat. 26.6-13)
  3. Faneken'i Jodasy hamadika an'i Jesoa (Mat. 26.14-16)
  4. Fihinanan'i Jesoa ny paska miaraka amin'ireo mpianany (Mat. 26.17-29)
  5. Fankanesana tany amin'ny tendrombohitra Oliva (Mat. 26.30-35)
  6. Jesoa tao Getsemane (Mat. 26.36-56)
  7. Fitsarana an'i Jesoa teo amin'i Kaiafa sy ny nandavan'i Petera azy in-telo (Mat. 26.57-75)
  8. Fitsaran'i Pilato an'i Jesoa (Mat. 27.1-26)
  9. Fanomboana an'i Jesoa (Mat. 27.27-56)
  10. Fandevenana an'i Jesoa (Mat. 27.57-66)
  11. Fitsanganan'i Jesoa ho velona (Mat. 28.1-20).

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]