Etazonia

Avy amin'i Wikipedia
Aller à la navigation Aller à la recherche
United States of America ((en))
((en))
Etazonian'i Amerika ((mg))
Sainan' Etazonia Mari-piandrian' Etazonia
(Antsipirihany) (Antsipirihany)
Teny filamatra :
(1776 - ankehitriny) E Pluribus Unum
(latina : «Tokana avy amin'ny maro»)
(1956 - ankehitriny) en:In God We Trust
(Anglisy : «Andriamanitra no itokiantsika»)
Location United States.svg
Teny ofisialy Faritra federaly Anglisy Amerikanina avy hatrany

Teny ofisialy ny teny anglisy anaty ny staty 30

20 % ny mponina miteny teny afa, ny teny espaniola tena be indrindra

Renivohitra en:Washington, DC
38° 53' N, 77° 02' O
Tanàna lehibe indrindra New York
Fitondrana sy governemanta
 - Filoham-pirenena
Repoblika federaly
en:Joe Biden[1]
Velarantany
 - Tontaliny
 - Rano (%)
faha 4
9 833 520 km²
4.66
Isam-ponina
 - Tontaliny (2020)
 - hakitroka
faha 3
331 449 281 mpo.
33,6 mpo./km²

{{{1}}}

Anaran'ny mponina Amerikana
IDH (2019) Mihakatra 0,926 (ambony) faha-12
Sandam-bola Dollar Amerikana (USD)
Faritr'ora UTC -5 -10
Hiram-pirenena en:The Star-Spangled Banner
Valan-tsehatra internet
Antso
an-tariby
+1

I Etazonia dia firenena any Amerika Avaratra izay mizara ho fanjakana mizakatena (states) dimampolo, distrika federaly iray ary, faritra ivelany (territory) 14. I Kanada no manamorona azy ao avaratra, Meksika kosa avy atsy atsimo. Ny ranomasina Atlantika sy Pasifika no sisin-taniny atsinanana sy andrefana. Ny faritra iray izay atao hoe Alaska dia any avaratr' i Kanada no misy azy ary ny andia-nosy Hawaii dia any amin' ny Ranomasimbe Pasifika.

Mirefy 9,7 tapitrisa km2 ny velaran-tany misy azy, ary faha-efatra eran-tany izy amin' ny velaran-tany sy ny isan' ny mponina ao aminy. Izy no firenena manana toekarena matanjaka indrindra eran-tany.

Jeôgrafia[hanova | hanova ny fango]

I Etazonia dia manana velarana mirefy 9,6 tapitrisa km2 ary milahatra fahefatra amin' ny firenena ngeza indrindra eto an-tany. Betsaka ny otri-karena sy ny harena an-kibon' ny tany misy any, izay kosa dia manazava ny hery ara-toekarenan' i Etazonia. Tamin' ny fahaleovan-tenany tamin' ny taonjato faha-17, repoblika federaly misy fanjakana mizakantena dimampolo manam-pahefana i Etazonia. Ny renivohiny dia i Washington D.C, fa i New York ny tanàna ngeza indrindra sy manan-karena indrindra. Nihoatra 300 tapitrisa ny isan' ny olona tamin' ny taona 2008, noho izany, anisan'ny firenena be olona indrindra i Etazonia eo aorian'i Sina sy ny Vondrona Indiana. I Etazonia dia firenena manan-karena indrindra eto an-tany.

Ny tondro ara-jeografiany amin'ny ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

I Etazonia dia firenena fahaefatra ngeza indrindra eto an-tany (9 631 417 km2) eo aorian' i Rosia, i Kanada ary i Sina. Ny hangezan'ny tany amerikana dia saika hangezan'ny kôntinenta eorôpeana na in-15-n'i Madagasikara. Any Amerika Avaratra no misy ny Mainland na ny Renitany, ao amin'io Mainland io ny 48 amin'ny fanjakana mizaka-tenan' Etazonia miisa 51. Ny endriky ny Mainland moa dia dimilafy ivelaran'ny hasin'ora dimy. 4 500 km ny halaviran'ny morontsirak' i Atlantika sy ny morontsirak' i Pasifika, ary 2 500 km ny halava ny dia tokony atao raha miainga ao Meksika ka raha te-ho any Kanada. Ny totalin'ny sisin-tany zarain' i Etazonia amin'ny firenena hafa dia misy 12 034 km ; 8 893 km miaraka amin'i Kanada, (2 477 km miaraka amin' i Alaska), 3 141 km miaraka amin'i Meksika ary 28 km miaraka amin'i Kioba (any Guantanamo). Ny tontalin'ny halavan' ny morontsiraka dia 19 924 km.

Fifandraisana any ivelany sy ny tafika[hanova | hanova ny fango]

Mponina[hanova | hanova ny fango]

Onenan' olona avy amin'ny foko maro samy hafa i Etazonia. 80% ny olona ao Etazonia dia taranaky ny mpifindra monina avy any Eorôpa. Olona avy any Alemaina, Angletera, Ekôsy, Irlandy, Afrika, ary Italia. 13% ny olona any Etazonia dia afrikana-amerikana. Ny ankamaroan'izy ireo taranaka avy any amin'ny andevo afrikana izay nentina tao Amerika. Ny Amerikana Aziatika dia 5% -n'ny mponina any Amerika, fa lehibe kokoa izany ao amin' ny morontsiraka andrefana. Ohatra ao California, Aziatika-Amerikana ny 13% -n'ny mponin' izany fanjakana izany. Ny Hispanika-Amerikana, na ny taranaky ny olona miteny espaniôla dia 15% amin'ilay firenena. Ny Teratanin' i Amerika sy ny Inoita (Eskimô) dia vondrona kely dia kely.

11% ny olona any Etazonia dia teraka tany ivelany. 18% no miteny fiteny hafa ankoatra ny fiteny anglisy ao an-trano. Amin' ny olona 25 taona no ho miakatra, 80% no nahazo diplaoma avy amin' ny sekoly ambony raha 25% no manana ny mari-pahaizana lisansa, na kely na ambony kokoa.

Ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2000 dia ahitana tatitra mikasika ny razamben'ny mponina. Avy amin'izany dia 43 tapitrisa ny Alemàna-Amerikana, 30,5 tapitrisa ny Irlandey-Amerikana, 24,9 tapitrisa ny Afrikana-Amerikana, 24,5 tapitrisa ny Anglisy-Amerikana, ary 18.4 tapitrisa ny Meksikana-Amerikana.

Politika[hanova | hanova ny fango]

I Etazonia dia ahitana fanjakana miazaka tena 50, 5 faritany 5 sy distrika 1 (Washington DC). Ny lalàna dia mifehy ny zavatra ao amin'ny fanjakana miezaka tena tsirairay, fa ny lalàna federaly matetika momba ny zavatra mifandray amin'ny fanjakana mihoatra ny iray, na momba ny fifandraisana amin'ny firenen-kafa. Any amin'ny faritra sasany, raha ny governemanta federaly no manao lalàna izay milaza zavatra hafa avy amin'ny lalànan' ny fanjakana mizaka tena, ny olona dia tsy maintsy manaraka ny lalàna federaly, satria tsy manan-kery intsony ny lalàn'ny fanjakana mizaka tena. Samy manana ny lalàm-panorenana avy ny fanjakana mizaka tena, hafa noho ny lalàm-panorenana federaly (nasiônaly).

Ny fankakana federaly sy ny fanjakana mizaka tena, indrindra ny fitondram-panjakana, dia anjakan'ny antoko pôlitika roa: ny Repoblikana sy ny Demôkraty. Misy ihany koa ny antoko kely kokoa maro be; ny lehibe indrindra amin'ireo dia ny Libertarian Party sy ny Antoko Maitso. Ny olona dia afaka manome vola izay tiany ho an'ny fampielezan-kevitra ara-pôlitika, ary miezaka ny mandresy lahatra ny mpanao pôlitika mba hanampy azy ireo. Izany no antsoina hoe lobbying.

Nanomboka tamin'ny taona 2009, ny filoha dia demôkraty, ka demôkraty manana fahefana kely kokoa ao amin'ny governemanta federaly. Na izany aza, dia mbola maro ny repoblikanina izay afaka hisakana ny demôkraty tsy hanao zavatra izay heveriny ho ratsy ho an'ny firenena.

Tantara[hanova | hanova ny fango]

Fanomboan'ny Tantarany (1776-1917)[hanova | hanova ny fango]

Saika mpiavy ny olona rehetra ao aminy, na ny tera-tany aza. Ny zanatany anglisy 13 izay niforona teo amin'ny sisin-dranomasin' i Atlantika sy nanambara ny fahaleovan-tenany tamin'ny 4 Jolay 1776 no lasa Etazonia amin'izao fotoana izao. Nanomboka teo dia niitatra nankany andrefana ny sisin-tany ka resy tosika ireo foko isan-karazany izay nonina tao talohan'ny Eorôpeana. Toa izao ny fivoaran'ny fahazoany ny tany[1] Archived Septambra 26, 2007 at the Wayback Machine:

  • 1798 dia teo am-pelatanan'ny Amerikana ny faritra atsinanan'ny ony Mississippi manontolo.
  • 1803 dia novidiny avy tamin'ny Frantsay ny faritra lemaka andrefan'i Mississippi.
  • 1818 notapahina niaraka tamin'ny Anglisy ny tokony ho sisin-tany avaratra
  • 1819 nanome tany vitsy any Louisiana sy any Colorado i Espaina izay resy an'ady
  • 1845 nahaleo tena tamin' i Meksika i Texas ka nivondrona tamin' i Etazonia
  • 1846 nomen' ny Anglisy ny faritra Oregon
  • 1848 nomen' i Meksika izay resy an' ady ny faritra misy an' i California ankehitriny
  • 1853 novidina tamin' i Meksika ny faritra atsimon' i Arizona
  • 1857 novidina tamin' i Rosia i Alaska
  • 1898 nozanahina ny nosy Hawaii
  • 1898 nomen' i Espaina izay resy an' ady ny nosy Pôrtô-Rikô
  • 1917 novidina tamin' i Danemarka ny nosy Virgin Islands sy ireo nosy madinika manodidina azy.

Lasa firenena matanjaka (1914-1945)[hanova | hanova ny fango]

Taorian'ny Ady Lehibe Voalohany 1914-1918 vao azo lazaina hoe firenena anisan'ny matanjaka eran'izao tontolo izao i Etazonia. Niharan'ny fahantrana mafy anefa izy taorian'ny taona 1929. Tsy nitsahatra izany raha tsy tapitra ny Ady Lehibe Faharoa (1945). Ka nanomboka ny Ady Mangatsiaka nifanoherany tamin'ny Firaisana Sôvietika.

Ny Ady Mangatsiaka (1945-1991)[hanova | hanova ny fango]

Ny Ady Mangatsiaka dia tsy nahitana fifandonana ara-tafika fa donan-kevitra no nisy.

Firenena matanjaka tsy manampaharoa (1991- ankehitriny)[hanova | hanova ny fango]

Rehefa rava ny Firaisana Sôvietika (1991) dia lasa i Etazonia irery no firenena matanjaka indrindra eran'izao tontolo izao. Hita izany amin'ny alalan'ny herisetra izay azony atao ka tsy mila miera amin'ny Firenena Mikambana izy. Ankehitriny dia ny mandamin-tany any Iràka sy any Afganistàna ary ny fiadiana amin'ny mpampihorohoro silamo no zava-dehibe aminy.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Firenena ao Amerika: Antigoa sy Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama - Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa Kity sy Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite sy Tôbagô -Venezoela

Kôntinenta eto an-tany

Lahatsoratra ilaina

Lahatsoratra ilaina

  1. "Biden Inaugurated as the 46th President Amid a Cascade of Crises". New York Times. https://www.nytimes.com/2021/01/20/us/politics/biden-president.html. 

Rohy Ivelany[hanova | hanova ny fango]