Madagasikara
Avy amin'i Wikipedia
|
|||
| Teny Filamatra : «Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana» | |||
 |
|||
 |
|||
| Teny | Malagasy, Frantsay, Anglisy | ||
| Renivohitra | Antananarivo | ||
| Praiminisitra | Monja Roindefo | ||
| Filoham-pirenena | Rajoelina Andry | ||
| Velarantany - Manontolo - % rano |
Laharana faha-45e 587 040 km² 0.94% |
||
| Mponina - Manontolo (2003) - Hakitroka |
Laharana faha-58e 16 979 744 mponina 28,92 mpo/km² |
||
| Anarana | Malagasy | ||
| Fahaleovantena | 26 Jiona 1960 | ||
| Sandam-bola | Ariary | ||
| Faritra ora | UTC +3 | ||
| Hiram-pirenena | Ry Tanindrazanay malala ô | ||
| Faritra Internet | .MG | ||
| Antso an-tariby | 261 | ||
 |
|||
Madagasikara na Repoblikan'i Madagasikara (anarana ofisialy; na koa Repoblika malagasy taloha) dia firenena na tany (fitambarana nosy) eo amin'ny Ranomasimbe Indianina. Madagasikara dia Nosy fahefatra lehibe indrindra eto an-tany. Toerana fonenan'ny 5%-n'ny biby sy zavamaniry misy eto amin'izao tontolo izao; ka mihoatra ny 80%-n'ireo dia Madagasikara irery ihany no manana azy (na ahitana azy eto an-tany).
Voasokajy ao anatin'ireo ny Gidro sy ny Rajako isankarazany, ny fosa, ny fianakaviam-borona telo (3) sy zava-maniry toy ny Baobaba izay ahitana sokajy mihotra ny enina (6).
Saritanin'i Madagasikara (fototra nahitana CIA World Factbook)
Votoatiny |
[Ovay] Tantara
Voalaza ara-tantara fa i Madagasikara dia isan'ny ilabolan-tanin'ny Gondwana, ary nitriatra tamin'ny Afrika 160 tapitrisa taona lasa izay. Nanomboka teo amin'io fivakisana io no niforona ny Nosin-tanin'i Madagasikara rehefa avy nisaraka tamin'ny India 80 na 100 tapitrisa taona lasa izay. Maro ny mpikaroka sy mpahay tantara no milaza fa teo ho eo amin'ny 200 taona T.J.K. (taorian'i Jesosy Kristy) no tonga teto madagasikara ny olona mpifindra monina voalohany. Araka izany dia voalaza fa avy any Azia Atsinana (indonezia) no fiavian'ireo mpifindra monina ireo. Teo koa ny fahatongavan'ny Arabo avy amin'ny fianakavian'i Mohameda, ny Indianina ary ny Jiosy babo avy tany Babilona. Ary teo koa (angamba) araka ny voalazan'ny mpandinika vitsivitsy ny fifindran'ireo Afrikanina izay mbola Arabo (Mozilmana) razana ihany koa. Ary taty aoriana no nisy olona avy any Tonga no tonga tao amin'ny nosy malagasy.
[Ovay] Politika
[Ovay] Fiteny
Ny Teny Malagasy dia misokajy ao anatin'ny fiteny aostronezianina, iray tarika amin'ny fiteny malayo-polinezianina miaraka amin'ny Tagalog (fiteny filipina) ny Malay-indonezianina, ny javanezy sns... Malagasy no tenim-pirenen'i Madagasikara araka ny lalam-panorenana ary koa teny ofisialy voalohany ampiasain'ny Repoblikan'iMadagasikara. Teny iray tsy mivaky sady azon'ny vahoaka malagasy manerana ny Nosy ny fiteny malagasy. Ny teny Anglisy sy frantsay no fiteny vahiny ampiasaina miaraka amin'ny teny Malagasy, amin'ny asa sy varotra ary haino aman-jery (TV sy radio)sns... Ny fanitsiana ny lalàmpanorenana lany tamin'ny 04 avrily 2007 ihany koa dia nanampy ny teny anglisy ho isan'ny fiteny ofisialy miasa eo amin'ny tanin'ny Repoblika, ho fanampin'ny fiteny frantsay sy ny fiteny malagasy.
[Ovay] Faritany
Nizara ho faritany enina (6) i Madagasikara hatramin'izay: Antsiranana, Antananarivo, Fianarantsoa, Mahajanga, Toamasina ary Toliara.
Araka ny fiovana nisy anefa, nanomboka ny taona 2004, dia nozaraina ho faritra 22 i Madagasikara. Ireto avy ireo faritra 22 ireo miaraka amin'ny isan'ny mponina tamin'ny 2004:
| Lah. | Anarana | Reniv. | Mponina | Velarana(km²) | Hab. Mponina |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Diana | Diego I | 485,800 | 19,266 | 25.2 |
| 2 | Sava | Sambava | 805,300 | 25,518 | 31.6 |
| 3 | Itasy | Miarinarivo | 643,000 | 6,993 | 91.9 |
| 4 | Analamanga | Antananarivo-Renivohitra | 2,811,500 | 16,911 | 166.3 |
| 5 | Vakinankaratra | Antsirabe I | 1,589,800 | 16,599 | 95.8 |
| 6 | Bongolava | Tsiroanomandidy | 326,600 | 16,688 | 19.6 |
| 7 | Sofia | Antsohihy | 940,800 | 50,100 | 18.8 |
| 8 | Boeny | Mahajanga I | 543,200 | 31,046 | 17.5 |
| 9 | Betsiboka | Maevatanana | 236,500 | 30,025 | 7.9 |
| 10 | Melaky | Maintirano | 175,500 | 38,852 | 4.5 |
| 11 | Alaotra-Mangoro | Ambatondrazaka | 877,700 | 31,948 | 27.5 |
| 12 | Atsinanana | Toamasina I | 1,117,100 | 21,934 | 50.9 |
| 13 | Analanjirofo | Fenerive Est | 860,800 | 21,930 | 39.3 |
| 14 | Amoron'i Mania | Ambositra | 693,200 | 16,141 | 42.9 |
| 15 | Haute Matsiatra | Fianarantsoa I | 1,128,900 | 21,080 | 53.5 |
| 16 | Vatovavy-Fitovinany | Manakara | 1,097,700 | 19,605 | 56.0 |
| 17 | Atsimo-Atsinanana | Farafangana | 621,200 | 18,863 | 32.9 |
| 18 | Ihorombe | Ihosy | 189,200 | 26,391 | 7.2 |
| 19 | Menabe | Morondava | 390,800 | 46,121 | 8.5 |
| 20 | Atsimo-Andrefana | Toliara I | 1,018,500 | 66,236 | 15.4 |
| 21 | Androy | Ambovombe Androy | 476,600 | 19,317 | 24.7 |
| 22 | Anosy | Taolagnaro | 544,200 | 25,731 | 21.1 |
[Ovay] Demografia
[Ovay] Isam-ponina
Ny isam-ponin'i Madagasikara amin'ny ankapobeny dia misy 20 042 551 tamin'ny 2008[1]
[Ovay] Foko sy mponina
Ny ankabiazan'ny mponina malagasy dia avy any Azia (ho an'ny foko eo ampivoan'i Madagasikara). Avy any avaratr'i Afrika sy avy any antsimon'i India ny fiavin'ny mponina mipetraka eny amorontsiraka. Araka ny lazain'ny fandinihana natao vao haingana, teo aorian'ny taonjato faha folo vao nisy olona nipetraka teo amin'ny nosin'i Madagasikara. Avy any Madagasikara ny olona miaina eo amin'ny nosy manodidina (Grande Comore, Nzwani, Moheli, Mayotte)
[Ovay] Jeografia
Any antsimon'i Fehibe no misy an'i Madagasikara, faha dimy amin'ny nosy ngeza indrindra eto an-tany ny nosin'i Madagasikara, eo aorian'ny Aostralia, ny Groenland, Ny Ginea Vao ary ny Borneo. Ny lakandranon'i Mozambika no manasaraka azy amin'ny Afrika. 700 km eo ho eo ny elanelan'ny Mozambika sy Madagasikara. « Nosy Mena » (l'Île Rouge) no fiantson'ny olona an'i Madagasikara tsindraindray, satria ilay loko mena ilay no laterita mandoko ny dongolavany mena. 1580 km ny halavan'i nosin'i Madagasikara any atsimo hatrany avaratra ary 580 km avy any atsinanana hatrany andrefana.
Misy tangorom-bohitra mizara ny nosy makany avaratra hatrany atsimo. Ny salasalan'ny halavan'ireo tendrombohitra ireo dia misy 1200-1500 metatra eo ho eo. Any avaratr'i Madagasikara no misy ny Tendrona Tsaratanana (na Maromokotro) manana haabo-na 2876 m. Misy farihy (lac) dimy any ; ny farihy ngeza indrindra any Madagasikara dia ny Lac Alaotra, manana fivelarana 182 km2
[Ovay] Toe-tany
Tropikaly ny toe-tany amin'ny amorontsiraka, ara-pehibe izy any atsinanana, tropikaly maina izy any amin'ny amorontsiraka andrefana sy atsimo, ary tropikaly mangatsiaka izy any ampivoany. Ny Anticyclone ny Ranomasimbe Indianina no mampisy ny alizé atsimo atsinanana, mihisaka araky ny fizaran-taona io alizé io.
Manana fizaran-taona (saison) roa i Madagasikara : misy ririnina (maina) amin'ny volana Mey hatramin'ny volana Oktobra, sy fahavaratra (mando) amin'ny volana Novambra hatramin'ny volana Aprily. Miovaova arakaraky ny haabon-toerana ny toetrandro sy ny rivotra manjaka ny toetrandro. Mandalo amin'ny amorontsiraka atsinanana izao ohatra ny alizé, Noho izany dia manorana matetika any satria mbola misy ny Andrangitra mitazona ny ankabiazan'ny hamandoana ; Any amin'ny amorontsiraka atsinanana izao no tena be orana indrindra any Madagasikara (3 500 mm isan-taona)
Mandalo matetika amin'ny fahavaratra ny rivo-doza avy any amin'ny nosin'ny Maskarena. Maimaina sy mangatsiatsiaka ny tany any andrefan'i Andringitra amin'ilay alizé tsy tonga any. Mahatratra 1 400 mm ny orana latsaka any Antananarivo amin'ny ririnina, mety mangatsiaka be ny alina any fa tsy dia mivoaingana matetika. Fa mety mivoaingana ny rano rehefa mihakatra any an-tendrona. Amin'ny andro ririnina, ny lanitry ny renivohitra dia anisan'ny tena mazava (amin'ny tantera-kazavana) indrindra eto an-tany. Mbola maina non'ny ampivoany ny toetr'andro any andrefana satria efa nilatsaka daholo ny hamandoan'ny alizé. 300 mm fotsiny ny tontalin'ny orana latsaka any Toliara mandritry ny taona
[Ovay] Toe-karena
Anisan'ny firenena mbola an-dalam-pivoarana eto an-tany i Madagasikara. Araka ny tatitra momba ny IDH tamin'ny taona 2000 (miankina amin'ny taona 1998 ny fampahalalàna), faha 141 amin'ny firenena 174 Madagasikara.
Miankina amin'ny fambolena ny toe-karenan'i Madagasikara. Miverina tsikelikely ny toe-karena tamin'ny krizy tamin'ny 2001. Miezaka mafy ny fitondrana (manomboka hatramin'ny 2002) mba hampivelatra ny firenena amin'ny alàlan'ny Madagascar Action Plan.
Mikasika ny fanamboarana ny lalana ihany koa ny fivoarana.
[Ovay] Fambolena
Mamelona 80 isan-jaton'ny malagasy ny fambolena.
[Ovay] Ny vary
Foton-tsakafon'ny malagasy ny vary, ary mimarika ny endriky ny faritra ny saha.
[Ovay] Hai-kanton'i Madagasikara
[Ovay] Fety sy andro tsy fiasana
| Daty | Anarana | Fanamarihana | |
|---|---|---|---|
| 1 Janoary | Taom-baovao | Tsy fiasana ny andro voalohan'ny taona. | |
| Paka | Paka | Ny andron'ny Paska dia ny Alahady manaraka ny fenomanana voalohan'ny Fararano. Izany hoe ny alahady aorian' ny fenomanana voalohany aorian' ny ekinoksan' ny andro 21 martsa. | |
| Alatsinain'ny Paka | Alatsinainy manaraka ny Paka. | ||
| 29 Marsta | Fahatsiarovana ny martioran'ny tolona tamin'ny 1947 | Fahatsiarovana ireo mpiray tanindrazana namoy ny aina tamin'ny tolom-panafahana izay nanomboka 27 Martsa 1947 ary naringan'ny tafika mpanjanaka Frantsay : "90.000 no isan' ny olon-tsotra maty" hoy ny jeneraly Garbay kaomandin' ny tafika frantsay tamin'izany fotoana izany. | |
| 1 May | Fetin'ny asa | Andro fankalazana ahitana hetsika Sindikaly sy Politika. | |
| 25 May | Andron'i Afrika | Tany am-piandohana, dia fety fankalazana ny niforonan'ny Firaisamben'ny Firenena Afrikana OUA tamin'ny 25 May 1963 izy io. Nanomboka tamin'ny 9 Jolay 2002 dia nosoloin'ny Fivondronam-pirenena Afrikana (UA) ny OUA. | |
| Fiakaran'ny Tompo | Alakamisy 40 andro aorian'ny Paska | Niakatra hamonjy ny Rainy any an-danitra i Jesoa Kristy. | |
| Pentekosta | Pentekosta | Alahady fahafito aorian' ny Paska | |
| Alatsinain'ny Pentekosta | Alatsinainy manaraka ny Alahady fahafito aorian'ny Paska | Nidinan'ny Fanahy Masina tamin'ny mpianatry ny Tompo | |
| 26 Jiona | Fetim-pirenena | Fankalazana ny fahaleovantena Malagasy izay nosoniavina ny 26 Jiona 1960. | |
| 15 Aogositra | Nampakarana an'i Maria | Nakarina velona any an-danitra i Maria Virijiny | |
| 1 Novambra | Fetin'ny olo-masina | Fetin'ny olo-masina rehetra. | |
| 25 Desambra | Noely | Nahaterahan'ny Jesoa zaza. |
[Ovay] Vangio koa
[Ovay] Rohy ivelany
- Madagascar sur Wikitravel
- L'Express de Madagascar Gazety L'Express de Madagascar
- L'Hebdo de Madagascar Gazety mpiseho isan-kerinandro
