Madagasikara
|
|||
| Teny Filamatra : «Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana» | |||
 |
|||
| Teny | Malagasy, Frantsay | ||
| Renivohitra | Antananarivo | ||
| Praiminisitra | Omer Beriziky | ||
| Filohan'ny tetezamita | Andry Rajoelina | ||
| Velarantany - Manontolo - % rano |
Laharana faha-45e 587 040 km² 0.94% |
||
| Mponina - Manontolo (2003) - Hakitroka |
Laharana faha-58 20 042 551 mponina 30,73 mpo/km² |
||
| Anarana | Malagasy | ||
| Fahaleovantena | 26 Jiona 1960 | ||
| Sandam-bola | Ariary | ||
| Faritra ora | UTC +3 | ||
| Hiram-pirenena | Ry Tanindrazanay malala ô | ||
| Faritra Internet | .MG | ||
| Antso an-tariby | 261 | ||
 |
|||
Madagasikara na Repoblikan'i Madagasikara (anarana ofisialy) dia firenena ao amin'ny Ranomasimbe Indianina. Fitambarana nosy i Madagasikara raha amin'ny lafin'ny firenena no jerena. Madagasikara ihany koa no iantsoina ilay nosy malagasy lehibe miendrika tongotra havia. Nosy fahefatra lehibe indrindra eto an-tany ny nosy Madagasikara. Toerana fonenan'ny 5%-n'ny biby sy zavamaniry misy eto amin'izao tontolo izao; ka mihoatra ny 80%-n'ireo dia Madagasikara irery ihany no manana azy (na ahitana azy eto an-tany). Voasokajy ao anatin'ireo ny Gidro sy ny Rajako isankarazany, ny fosa, ny fianakaviam-borona telo (3) sy zava-maniry toy ny Baobaba izay ahitana sokajy mihotra ny enina (6).
I Madagasikara dia nipoitra tamin'nny fiparitahan'ny kaontinanta Gondwana tamin'ny taona tamin'ny taona -35 tapitrisa talohan'i Jesoa Kristy : voalohany i Madagasikara ary i India dia nisaraka tamin'i Afrika ary dimampolo tapitrisa taona taoriana, nisaraka tamin'i India i Madagasikara ary nitokana teo hatramin'izao fotoana izao. Noho izany dia tsy hita na aiza na aiza afatsy any Madagasikara valopolo isan-jaton'izay karazam-biby sy karazan-javatra misy any. Misy faritra ekolojika maromaro ao Madagasikara ary mihakely dia mihakely ireo faritra ekôlôjika noho ny asan'ny olombelon (tavy, fandringanana ny ala, fihazanana ny biby) ; ankehitriny dimy amin'ny sivipolo isan-jaton'ny ala taloha no voaringana.
Araka ny arkeolojia, ny olona voalohany indrindra tonga tao Madagasikara dia tonga teo amin'ny 300-500 taorian'i Jesoa Kristy. Ireo mponina ireo dia mponina aostrônezianina avy any Borneo, ao Indonesia. Tonga fitonjato taona taty aoriana ireo mponina Bantoa niampita ny lakandranon'i Mozambika, ireo arabo avy any avaratra, ireo karana ary ireo sinoa. Tamin'ny taonjato faha fito ambin'ny folo, nanomboka nanjanaka an'i Madagasikara ny frantsay (Fort-Dauphin, Diego-Suarez). Samy manana ny anjarany ao amin'ny fiainana ara-kolontsaina malagasy ankehitriny ireo mponina nipetraka ary mipetraka tao Madagasikara ireo.
Nandritry ny taonjato faha 19, ny nosin'i Madagasikara dia voazakan'ny Fanjakan'i Madagasikara, nihongana tamin'ny fanafihan'ny frantsay tamin'ny 1895. Ny Governemanta malagasy voalohany dia tamin'ny 10 Oktobra 1958 ary tamin'ny 1960, nahazo ny fahaleovantenany Madagasikara tao aorian'ny tolon'ny tia-tanindrazana. Madagasikara no nahazo no anisan'ny firenena voalohany nahazo fahaleovantena tao amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina sy ary anisan'ny voalohany indrindra tao amin'ny faritra atsimon' Afrika.
Votoatiny |
Tantara [hanova]
Voalaza ara-tantara fa i Madagasikara dia isan'ny ilabolan-tan'ny Gondwana, ary nitriatra tamin'ny Afrika 160 tapitrisa taona lasa izay. Nanomboka teo amin'io fivakisana io no niforona ny Nosin-tan'i Madagasikara rehefa avy nisaraka tamin'ny India 80 na 100 tapitrisa taona lasa izay. Maro ny mpikaroka sy mpahay tantara no milaza fa teo ho eo amin'ny 200 taona T.J.K. (taorian'i Jesosy Kristy) no tonga teto madagasikara ny olona mpifindra monina voalohany. Araka izany dia voalaza fa avy any Azia Atsinana (indonezia) no fiavian'ireo mpifindra monina ireo. Teo koa ny fahatongavan'ny Arabo avy amin'ny fianakavian'i Mohameda, ny Indianina ary ny Jiosy babo avy tany Babilona. Ary teo koa (angamba) araka ny voalazan'ny mpandinika vitsivitsy ny fifindran'ireo Afrikanina izay mbola Arabo (Mozilmana) razana ihany koa. Ary taty aoriana no nisy olona avy any Tonga no tonga tao amin'ny nosy malagasy.
Politika [hanova]
I Madagasikara dia repoblika mandray antoko politika maro dia maro. Ny filoha no mitondra ny firenena ary ny praiminisitra no mitondra ny governemanta. Ny governemanta no mampihatra ny lalàna.
Neken’ny mpandatsa-bato malagasy ny lalàm-panorenana novaina tamin’ny 1998.
Fahefana mampihatra ny lalàna [hanova]
Lany amin’ny alalan’ny latsabato ataon'ny daholobe ny filoham-pirenena ary mijanona ho filoha mandritry ny dimy taona, azo averina indroa. Izy no manonona ny praiminisitra.
Tamin’ny fomba tsy dia natao hoe ara-dalàna, naka ny fahefana i Andry Rajoelina nandritry ny fikorontanana nitranga tamin’i taona 2009 taorian’ny fialàn’i Marc Ravalomanana, ary taorian’ny fakan’i Andry Rajoelina ny fahefana, nanohy ny fanomezan-dalan’i Marc Ravalomanana izy na dia tsy lany tamin’ny latsabato ataon’ny daholobe aza. Ny tena marina, raha tena nisy ny tetezamita, ny miaramila no tokony nitondra azy : izany hoe izy manana ny mari-boninahitra avo indrindra ao amin’ny Tafika. Ary roa volana aorian’ny tetezamita, misy ny fifidianana ny filoham-pirenena. Voarara any Madagasikara ary manerana izao tontolo izao ilay fakan’i Andry Rajoelina fahefana izany hoe manohy ny fanomezan-dalan’ny filoham-pirenena lanin’ny latsabato.
Fiteny [hanova]
Ny Teny Malagasy [hanova]
Ny Teny Malagasy dia misokajy ao anatin'ny fiteny aostronezianina, iray tarika amin'ny fiteny malayo-polinezianina miaraka amin'ny Tagalog (fiteny filipina) ny Malay-indonezianina, ny javaney sns.
Araka ny lalam-panorenana, ny fiteny malagasy dia fiteny ofisialy voalohan'i Madagasikara. Teny iray tsy mivaky sady azon'ny vahoaka malagasy manerana ny Nosy ny fiteny malagasy ofisialy. Araka ny statistika, ny teny malagasy ofisialy ary ny tenim-paritr'i Madagasikara no tena hain'ny mponina malagasy tenenina. Eo amin'ny valopolo isan-jaton'ny (80%) malagasy monina ao Madagasikara no tsy mahay teny afatsy teny malagasy[1]. Ireo olona tsy mahay afatsy teny malagasy ireo amin'ny ankapobeny dia olona miaina any ambanivohitra. Amin'ny resaka haino aman-jery dia io fiteny io no teny voalohany ampiasaina ao Madagasikara. Tsy dia isian'ny teny malagasy loatra ny Aterineto, izay ahitana loharanom-pahalalana kely dia kely raha oharina amin'ireo fiteny eoropeana lehibe (frantsay, anglisy...). Ny antony dia ny tsy fahitana na ny havitsin'ireo mpamatsy tranonkala amin'ny teny malagasy, ary ny havitsian'ny tahan'ny olona manana Aterineto amin'ny isam-ponin'i Madagasikara.
Ny fiteny vahiny [hanova]
Nisy fiantraikany tamin'ny teny malagasy ny tenin'ireo vahiny nifandray tamin'ny malagasy hatramin'izay. Nisy fiantraikany ohatra ny teny anglisy (amin'ny fampidirana teny vaovao toa ny sokodrevo, lefitra, raitra...). Ary ny teny frantsay, izay teny ofisialin'ny firenena nanjanaka an'i Madagasikara nandrintry ny enimpolo taona.
Noho izany dia nisy fiantraikany koa ny teny frantsay teo voambolan'ny fandraharahana (sendikà, politika, distrika) ary koa amin'ny lafin'ny haianarantany ao Madagasikara : ka na dia nogasiana aza ny ankamaroan'ny anaran-tany ary ny anaran-tanàna ao Madagasikara, mbola ampiasain'olon-tsasany (indrindra indrindra ireo manam-pahaizana izay nianatra teny amin'ny fianarana miteny frantsay) ny anarana frantsay ny tanàn-dehibe toa i Toamasina (Tamatave), Mahajanga (Majunga), Antsiranana (Diego-Suarez)...
Ny fiteny vahiny ianarana indrindra ao Madagasikara dia ny fiteny frantsay. Io – ary io ihany – no fiteny ampiasaina amin'ny fianarana ambony, amin'ny fianarana frantsay ao Madagasikara. Izy io ihany koa no teny ampiasain'ireo mpamoaka lalàna. Nanomboka ny taona 1896 izay daty nivadihan'i Madagasikara ho zanatany frantsay, ny fiteny frantsay no fiteny ofisialy ary ampiasaina amin'ny lafin'ny fandraharahana.
Manaraka ny fiteny frantsay dia tonga ny fiteny anglisy. Ny antony ianarana ny teny anglisy ao am-pianarana amin'izao fotoana dia noho ny fianjadia eran-tanin'ireo firenena miteny anglisy toa i Etazonia ary ny Fanjakana Mitambatra. Ankoatr'ireo firenena firenena roa ireo dia ahitana ireo firenena avy ao Afrika Atsinana, (afatsy i Mozambika), ireo firenena any Azia Atsimo ary Azia Atsimo Atsinanana (Indonezia, Tailandy), ary i Aostralia.
Tsy fitenin'ny mpanjanatany ny teny anglisy ka tsy mira amin'ny teny frantsay ny lanjany ary ny fianjadiany. Kanefa noho ny fitiavan'ny filoha taloha Marc Ravalomanana ny anglisy ary noho ny fianjadiana eran-tanin'ny firenena toa i Etazonia, ny fianjadiana ara-paritr'ireo firenen'i Afrika ary ny firenena lehiben'ny ranomasimbe indianina ary koa ny fiparitahan'io fiteny io erak'izao tontolo izao, nataony ho teny ofisialy ny teny anglisy tamin'ny taona 2007. Tamin'izany taona izany, latsaky ny 5% no fiisanjatoan'ireo malagasy afaka mifandray amin'io fiteny io. Tamin'ny nahatongavan'i Andry Rajoelina teo amin'ny fahefana, dia nesorina tsy ho teny ofisialy intsony ny fiteny anglisy.
Faritany [hanova]
Nizara ho faritany enina (6) i Madagasikara hatramin'izay: Antsiranana, Antananarivo, Fianarantsoa, Mahajanga, Toamasina ary Toliara.
Araka ny fiovana nisy anefa, nanomboka ny taona 2004, dia nozaraina ho faritra 22 i Madagasikara. Ireto avy ireo faritra 22 ireo miaraka amin'ny isan'ny mponina tamin'ny 2004:
| Lah, | Anarana | Reniv, | Mponina | Velarana(km²) | Hab, Mponina |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Diana | Diego I | 485 800 | 19 266 | 25,2 |
| 2 | Sava | Sambava | 805 300 | 25 518 | 31,6 |
| 3 | Itasy | Miarinarivo | 643 000 | 6 993 | 91,9 |
| 4 | Analamanga | Antananarivo-Renivohitra | 2 811 500 | 16 911 | 166 3 |
| 5 | Vakinankaratra | Antsirabe I | 1 589 800 | 16 599 | 95,8 |
| 6 | Bongolava | Tsiroanomandidy | 326 600 | 16 688 | 19,6 |
| 7 | Sofia | Antsohihy | 940 800 | 50 100 | 18,8 |
| 8 | Boeny | Mahajanga I | 543 200 | 31 046 | 17,5 |
| 9 | Betsiboka | Maevatanana | 236 500 | 30 025 | 7,9 |
| 10 | Melaky | Maintirano | 175 500 | 38 852 | 4,5 |
| 11 | Alaotra-Mangoro | Ambatondrazaka | 877 700 | 31 948 | 27,5 |
| 12 | Atsinanana | Toamasina I | 1 117 100 | 21 934 | 50,9 |
| 13 | Analanjirofo | Fenerive Est | 860 800 | 21 930 | 39,3 |
| 14 | Amoron'i Mania | Ambositra | 693 200 | 16 141 | 42,9 |
| 15 | Haute Matsiatra | Fianarantsoa I | 1 128 900 | 21 080 | 53,5 |
| 16 | Vatovavy-Fitovinany | Manakara | 1 097 700 | 19 605 | 56,0 |
| 17 | Atsimo-Atsinanana | Farafangana | 621 200 | 18 863 | 32,9 |
| 18 | Ihorombe | Ihosy | 189 200 | 26 391 | 7,2 |
| 19 | Menabe | Morondava | 390 800 | 46 121 | 8,5 |
| 20 | Atsimo-Andrefana | Toliara I | 1 018 500 | 66 236 | 15,4 |
| 21 | Androy | Ambovombe Androy | 476 600 | 19 317 | 24,7 |
| 22 | Anosy | Taolagnaro | 544 200 | 25 731 | 21,1 |
Demografia [hanova]
Ny mponina malagasy mipetraka eo anivo sy eny amin'ny amorontsiraka atsinana dia mety avy any Azia, ary ny mponina mipetraka any avaratra dia mety avy any India na avy any Afrika Avaratra. Araka ny dinika natao vao haingana. Mety tsy nisy olona nipetraka tao Madagasikara raha tsy tany amin'ny taonjato faha folo tany ho any. Teo ny Aostroneziana (avy any Indonezia) no mety tonga. Ankehitriny mponina malagasy no mipetraka any amin'ny tamba-nosin'ny Kômôro (Moheli, Mayotte, Nzwani) sy any La Réunion.
- Ny foko malagasy 18
Isan'ny mponina [hanova]
Ny isan'ny mponina ao Madagasikara amin'ny ankapobeny dia misy 20 042 551 tamin'ny 2008[2], ary eo amin'ny 22 tapitrisa eo ho eo tamin'ny 2012[3]. Eo amin'ny 43%n'ny mponin'i Madagasikara no latsaky ny 15 taona[4].
Isan'ny mponina teo anelanelan'ny taona 1921 sy 1960[5] [hanova]
(Venty : An’arivony isaky ny 1 janoary )
| 1921 | 1931 | 1941 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Malagasy | 4 048,6 | 4 102,8 | 4 196,1 | 4 256,1 | 4 349,4 | 4 420,9 | 4 535,8 | 4 639,4 | 4 794,9 | 4 929 | 5 050,2 | 5 182,9 | |||
| Komoriana (1) | 40 | 40 | 40 | 40 | 40 | 40 | 42,4 | 45,3 | 47,1 | 46,7 | 48 | 37,5 | |||
| Fitambarany | 3 344 | 3 722 | 4 034 | 4 088,6 | 4 142,8 | 4 236,1 | 4 296,1 | 4 389,4 | 4 460,9 | 4 578,2 | 4 684,7 | 4 842 | 4 975,7 | 5 098,2 | 5 220,4 |
| Frantsay … | 27 | 27 | 30 | 41,5 | 44,5 | 49,8 | 51,9 | 52,7 | 56,8 | 64,9 | 66,1 | 67,4 | 69,5 | 67 | 52,3 |
| Karana … | 10,5 | 11,7 | 12,1 | 12,8 | 13 | 12,8 | 13,1 | 13,3 | 12 | ||||||
| Sinoa … | 5,7 | 5,5 | 5,7 | 6 | 6,7 | 6,8 | 7,3 | 8 | 8 | ||||||
| Hafa …… | 4 | 4,5 | 4,8 | 4,9 | 5 | 5,3 | 5,2 | 4,5 | 5,5 | ||||||
| Fitambarany | 11 | 11 | 16 | 19,2 | 19,9 | 20,7 | 21,5 | 21,7 | 22,6 | 23,7 | 24,7 | 24,9 | 25,6 | 25,8 | 25,5 |
| FITAMBARANY | 3 382 | 3 760 | 4 080 | 4 149 | 4 207 | 4 307 | 4 369 | 4 464 | 4 540 | 4 667 | 4 776 | 4 934 | 5 071 | 5 191 | 5 298 |
(1) Miampy koa ireo teratany avy amin’ny tanin’ny Frantsay hafa . Tarehimarika novinavinaina ho an’ny taona 1949 – 1954.
Isan'ny mponina teo anelanelan'ny taona 1950 hatramin'ny taona 2010 [6] [hanova]
| Isam-ponina manontolo(x 1000) | 0–14 taona (%) | 15–64 taona (%) | mahery ny 65 taona (%) | |
|---|---|---|---|---|
| 1950 | 4 084 | 38.2 | 58.6 | 3.2 |
| 1955 | 4 548 | 40.2 | 56.6 | 3.2 |
| 1960 | 5 104 | 42.6 | 54.1 | 3.3 |
| 1965 | 5 764 | 44.6 | 52.0 | 3.4 |
| 1970 | 6 549 | 45.1 | 51.3 | 3.6 |
| 1975 | 7 502 | 45.6 | 50.6 | 3.8 |
| 1980 | 8 609 | 45.9 | 50.5 | 3.6 |
| 1985 | 9 785 | 45.1 | 51.6 | 3.3 |
| 1990 | 11 281 | 44.7 | 52.1 | 3.2 |
| 1995 | 13 129 | 44.5 | 52.4 | 3.1 |
| 2000 | 15 364 | 45.3 | 51.6 | 3.1 |
| 2005 | 17 886 | 44.6 | 52.3 | 3.1 |
| 2010 | 20 714 | 43.1 | 53.8 | 3.1 |
Fiarahamonina [hanova]
Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !Fanabeazana [hanova]
Betsaka ireo olon-dehibe izay tsy mahay mamaky na manoratra[7]. Latsaky ny tahan'ny lehilahy mahay mamaky sy manoratra ny tahan'ny vehivavy mahay mahay mamaky sy manoratra. Eo amin'ny 16,4% ny vola lanin'ny governemanta nandritry ny fe-potoana 2000-2007[8]. Nifintina 32% ny anjaran'ny budget ny fianarana ambony tamin'ny fitombohan'ny taona 1990. Eo amin'ny 57$ (6% ny PIB/olona) isaky ny mpianatra ny vola lanin'ny fanjakana amin'ny fampianarana ambaratonga voalohany.
Fananahana [hanova]
Fifanarahana maro mikasika ny fiarovana ny ankizy no efa nosoniavin'i Madagasikara.
Hatry ny taona 2005, tsy misy vehivavy mahazo mivoaka ny firenena miaraka amina olom-pirenena vahiny, na dia efa mivady aza ireo, raha tsy mbola feno 21 taona ilay vehivavy.
Jeografia [hanova]
Any antsimon'i Fehibe no misy an'i Madagasikara, faha dimy amin'ny nosy ngeza indrindra eto an-tany ny nosin'i Madagasikara, eo aorian'ny Aostralia, ny Groenland, Ny Ginea Vao ary ny Borneo. Ny lakandranon'i Mozambika no manasaraka azy amin'ny Afrika. 700 km eo ho eo ny elanelan'ny Mozambika sy Madagasikara. « Nosy Mena » (l'Île Rouge) no fiantson'ny olona an'i Madagasikara tsindraindray, satria ilay loko mena ilay no laterita mandoko ny dongolavany mena. 1580 km ny halavan'i nosin'i Madagasikara any atsimo hatrany avaratra ary 580 km avy any atsinanana hatrany andrefana.
Misy tangorom-bohitra mizara ny nosy makany avaratra hatrany atsimo. Ny salasalan'ny halavan'ireo tendrombohitra ireo dia misy 1200-1500 metatra eo ho eo. Any avaratr'i Madagasikara no misy ny Tendrona Tsaratanana (na Maromokotro) manana haabo-na 2876 m. Misy farihy dimy any ; ny farihy ngeza indrindra any Madagasikara dia ny Farihin' Alaotra, manana velarantany 182 km2
Ireo farihy lehibe sy ny velarany (ha) tamin'ny taona 1960[9] [hanova]
Ny farihin' Alaotra no farihy lehibe indrindra ao Madagasikara. Ny halalin'ny toerana lalina indrindra amin'io farihy io dia 1,5 metatra monja.
Ny lanjan'ny ranon'ny farihin'Alaotra dia eo amin'ny 930 tapitrisa taonina eo ho eo (0,93km3). Noho ny fikaohan'ny tendrombohitra manodidina, dia nihafeno fasika ilay farihy, ka isany no anisan'ny antony tsy mahalalina io farihy io.
| Farihy | Velarany Ha | Distrika |
|---|---|---|
| Alaotra | 22 000 | Ambatondrazaka |
| Kinkony | 8 500 | Mitsinjo |
| Itasy | 4 200 | Soavinandriana |
| Antsohary | 3 950 | Mitsinjo |
| Bemamba | 3 825 | Antsalova |
| Ihotry | 3 475 | Morombe |
| Réserve de Tsiazompaniry | 3 200 | Ambatolampy |
| Bendrony | 3 050 | Maevatanàna |
| Andranomena | 3 025 | Belo-sur-Tsiribihina |
| Amparihibe | 2 625 | Maevatanàna |
| Hima | 2 650 | Belo-sur-Tsiribihina |
| Tsimanampetsotsa. | 2 300 | Betioky |
| Tsibirahy | 2 200 | Besalampy |
| Ampahana | 2 175 | Antalaha (L) |
| Masama | 2 075 | Antsalova |
| Réserve de Mantasoa | 2 050 | Manjakandriana |
| Nosy-Ve | 2 010 | Tamatave |
| Analampotsy | 2 000 | Nosy-Varika |
| Anony | 2 000 | Fort-Dauphin |
| fitambarany | 77 310 |
Vohontany [hanova]
Voazara telo ny vohotan'i Madagasikara. Any atsinanana dia misy lemaka tery kely haavo misy ny lakandranon'ny Pangalana manana toe-tany be orana any avaratra hatrany atsimo. Ny eo anivon-tany indray dia misy ny ankabeazan'ny mponin'i Madagasikara ary koa ny renivohi-pirenena Antananarivo ; ny toe-tany eo amin'ny faritra anivo dia mangatsiaka amin'ny andro ririnina ary matimaty na mafana rehefa andro fahavaratra amin'ny volana Desambra ; ny latsak'orana eo amin'ny faritra anivo dia antonontonony ; ny havoana dia maka enimpolo isan-jaton'ny velarantany tontalin'i Madagasikara. Ny faritra andrefana dia manana toe-tany maina sady mafana mandavantaona ; ny hakitroky ny mponina any amin'ny faritra andrefana dia anisan'ny kely indrindra ao Madagasikara.
Ny toerana avo indrindra ao Madagasikara dia ny Tsaratanana any amin'ny faritan' Antsiranana manana haavo 2 876 metatra.
Toe-tany [hanova]
Tropikaly ny toe-tany amin'ny amorontsiraka, ara-pehibe izy any atsinanana, tropikaly maina izy any amin'ny amorontsiraka andrefana sy atsimo, ary tropikaly mangatsiaka izy any ampivoany. Ny Anticyclone ny Ranomasimbe Indianina no mampisy ny alizé atsimo atsinanana, mihisaka araky ny fizaran-taona io alizé io.
Manana fizaran-taona (saison) roa i Madagasikara : misy ririnina (maina) amin'ny volana Mey hatramin'ny volana Oktobra, sy fahavaratra (mando) amin'ny volana Novambra hatramin'ny volana Aprily. Miovaova arakaraky ny haabon-toerana ny toetrandro sy ny rivotra manjaka ny toetrandro. Mandalo amin'ny amorontsiraka atsinanana izao ohatra ny alizé, Noho izany dia manorana matetika any satria mbola misy ny Andrangitra mitazona ny ankabeazan'ny hamandoana ; Any amin'ny amorontsiraka atsinanana izao no tena be orana indrindra any Madagasikara (3 500 mm isan-taona)
Mandalo matetika amin'ny fahavaratra ny rivo-doza avy any amin'ny nosin'ny Maskarena. Maimaina sy mangatsiatsiaka ny tany any andrefan'i Andringitra amin'ilay alizé tsy tonga any. Mahatratra 1 400 mm ny orana latsaka any Antananarivo amin'ny ririnina, mety mangatsiaka be ny alina any fa tsy dia mivoaingana matetika. Fa mety mivoaingana ny rano rehefa mihakatra any an-tendrona. Amin'ny andro ririnina, ny lanitry ny renivohitra dia anisan'ny tena mazava (amin'ny tantera-kazavana) indrindra eto an-tany. Mbola maina non'ny ampivoany ny toetr'andro any andrefana satria efa nilatsaka daholo ny hamandoan'ny alizé. 300 mm fotsiny ny tontalin'ny orana latsaka any Toliara mandritry ny taona
Toe-karena [hanova]
Anisan'ny firenena mbola an-dalam-pivoarana eto an-tany i Madagasikara. Araka ny tatitra momba ny IDH tamin'ny taona 2000 (miankina amin'ny taona 1998 ny fampahalalàna), faha 141 amin'ny firenena 174 Madagasikara.
Miankina amin'ny fambolena ny toe-karenan'i Madagasikara. Miverina tsikelikely ny toe-karena tamin'ny krizy tamin'ny 2001. Miezaka mafy ny fitondrana (manomboka hatramin'ny 2002) mba hampivelatra ny firenena amin'ny alàlan'ny Madagascar Action Plan.
Mikasika ny fanamboarana ny lalana ihany koa ny fivoarana.
Fambolena [hanova]
Miaina amin’ny fambolena ary ny fiompiana ny fitopolo isan-jatonan’ny mponina. Hita na aiza na aiza ny vary ary hita fa manamarika ny fisehon’ny tontolo manodidina, satria foto-tsakafon’ny malagasy ny vary. Mbola lafo nohon’ny vary aziatika hafarana ny vary malagasy. Ny hena hanin’ny malagasy dia ny hena omby.
Fahantrana [hanova]
Ankehitriny firenena mahantra i Madagasikara (firenena faha 146/177 amin’ny resaka IDH, «Indice de développement humain»). Maro ny anton’ny fahanteran’ny Malagasy.
Anisan’ireo antony ireo ny safidy ara-politika sôsialista nandritry ny ady mangatsiaka ary ny fahataràna vokatr’izay safidy izay : miha-simba ny foto-drafitr’asa, ny sakana ara-pandraharahana amin’ny fampivoarana ny orinasa, ny tsifitombenana ara-politika ary ara-pitsaràna... Ao koa ny Fihavanan’ny malagasy, na dia zavatra hafa tsy miditra azo aza : mifanampy ny mpiray fianakaviana, na dia tsy mampivoatra ny tena aza ilay fifanampiana ny fianankaviana. Izay fisainana izay koa dia vao mesa ampitomboin’ireo FTG (Fikambanana tsy Governemantaly) ary amin’ny zava-drehetra : tontolo iainana, kolontsaina, fahasalamana, fampianarana, fahazazana, fambolena... Ary noho izany, loharanon-karena mazava avy any ivelany ilay fanampiana avy any ivelany, na dia ho an’ny tena aza, ary anefa tsy fototry ny fivoarana maharitra...
Ny vary [hanova]
Foton-tsakafon'ny malagasy ny vary, ary mimarika ny endriky ny faritra ny saha.
Tanjona ho an'ny ho avy [hanova]
Araka ny filazan'ny filohan'ny tetezamita mikasika ny fihaonambe Rio+20 tany Brazila ny 20 jiona 2012, anisan'ny tanjon'i Madagasikara ny mivadika ho mpamokatry ny ranomasimbe Indianina. Ny fomba hahatratrarana izany tanjona izany dia ny fivadihana an'i Madagasikara hanana "toe-karena maitso".[10]
Hai-kanton'i Madagasikara [hanova]
Fety sy andro tsy fiasana [hanova]
| Daty | Anarana | Fanamarihana | |
|---|---|---|---|
| 1 Janoary | Taom-baovao | Tsy fiasana ny andro voalohan'ny taona. | |
| Paska | Paska | Ny andron'ny Paska dia ny Alahady manaraka ny fenomanana voalohan'ny Fararano. Izany hoe ny alahady aorian' ny fenomanana voalohany aorian' ny ekinoksan' ny andro 21 martsa. | |
| Alatsinain'ny Paska | Alatsinainy manaraka ny Paska. | ||
| 29 Martsa | Fahatsiarovana ny martioran'ny tolona tamin'ny 1947 | Fahatsiarovana ireo mpiray tanindrazana namoy ny aina tamin'ny tolom-panafahana izay nanomboka 27 Martsa 1947 ary naringan'ny tafika mpanjanaka Frantsay : "90.000 no isan' ny olon-tsotra maty" hoy ny jeneraly Garbay kaomandin' ny tafika frantsay tamin'izany fotoana izany. | |
| 1 Mey | Fetin'ny asa | Andro fankalazana ahitana hetsika Sindikaly sy Politika. | |
| 25 Mey | Andron'i Afrika | Tany am-piandohana, dia fety fankalazana ny niforonan'ny Firaisamben'ny Firenena Afrikana OUA tamin'ny 25 May 1963 izy io. Nanomboka tamin'ny 9 Jolay 2002 dia nosoloin'ny Fivondronam-pirenena Afrikana (UA) ny OUA. | |
| Fiakaran'ny Tompo | Alakamisy 40 andro aorian'ny Paska | Niakatra hamonjy ny Rainy any an-danitra i Jesoa Kristy. | |
| Pentekosta | Pentekosta | Alahady fahafito aorian' ny Paska | |
| Alatsinain'ny Pentekosta | Alatsinainy manaraka ny Alahady fahafito aorian'ny Paska | Nidinan'ny Fanahy Masina tamin'ny mpianatry ny Tompo | |
| 26 Jiona | Fetim-pirenena | Fankalazana ny fahaleovantena Malagasy izay nosoniavina ny 26 Jiona 1960. | |
| 15 Aogositra | Nampakarana an'i Maria | Nakarina velona any an-danitra i Maria Virijiny | |
| 1 Novambra | Fetin'ny olo-masina | Fetin'ny olo-masina rehetra. | |
| 25 Desambra | Noely | Nahaterahan'ny Jesoa zaza. |
Vangio koa [hanova]
Rohy ivelany [hanova]
- Madagascar sur Wikitravel
- L'Express de Madagascar Gazety L'Express de Madagascar
- L'Hebdo de Madagascar Gazety mpiseho isan-kerinandro
Madagasikara an'isa [hanova]
Lahatsoratra Ilaina [hanova]
|
