Jiosy
Ny jiosy dia "vondron'olona" iray . Ny olona iray dia antsoina hoe "Jiosy" ara drà rehefa taranak'i Jakoba izy ary manaraka ny Jodaisma na tsia, azo antsoina koa hoe "Jiosy ara-pinoana fotsiny" izy rehefa tsy taranaka hebreo kanefa nivadim-pinoana ary manaraka ny Jodaisma. Ny teny hoe "Jiosy" dia avy amin'ny teny hebreo hoe "Yehoudim". Ny Jiosy dia azo-antsoina hoe "Zanak'Israely" ihany koa.
Israely no tany fiaviana sy niandohan'ny firenena Jiosy sy ny Jodaisma, araky ny baiboly, dia io tany io no nomen'i YHWH Andriamanitra an'ny Jiosy. Taty aoriana dia niparitaka eran-tany ny Zanak'Israely.
[hanova] Ny finoana Jodaisma
Ny finoana Jodaisma na "finoana Jiosy" dia finoana Monoteista , zany hoe mino Andriamanitra iray ihany, ary YHWH no anarany . io anarana io anfa, araky ny finoana Jiosy, dia masina loatra ka tsy azo tenenina, ka izany no mahatonga ireo Jiosy miteny hoe "Adonay" (Tompo) na "Hashem" (ilay anarana) rehefa miresaka na mivavaka. Ny Jiosy dia mino fa iray ihany Andriamanitra, ka noho izany tsy manaiky ny "Trinité" kristiana izy.
Ny teny masin'ny Jiosy dia ny teny Hebreo.
Ny finoana Jiosy dia mino fa nomen'Andriamanitra an'i Mosesy (Mosheh amin'ny teny hebreo) ny Torah (midika hoe lalàna). Misy didy 613 ao anatin'ny Torah. Anisan'ireny didy irey ny fifadiana ireo biby tsy mivaky kitro , na ny trondro tsy misy kirany. Ny andro masin'ny Jiosy dia ny Shabbat, ny andro asabotsy.
