Amerika

Avy amin'i Wikipedia
Hanketo: Fikarohana, karohy

I Amerika dia anisan'ny kaontinenta dimy, ny ranomasina mamaritra azy dia ny ranomasimbe Pasifika any andrefany, ny ranomasimbe Atlantika any atsinanany, ny ranomasimbe Arktika any avarany ary ny ranomasimbe Atsimo any atsimony. Ny faritany tena misongadina dia i Amerika Avaratra ary Amerika Atsimo. Ireo faritany roa ireo dia voasaraky ny isman'i Panama.

Amin'ny lafiny ara-jeografia, ny velarantaniny dia 42 tapitrisa kilometatra toratroa ary ny isam-ponina dia 930 tapitrisa mponina teo ho eo araka ny fanakekezana natao tamin'ny taona 2009.

Jeografia[hanova | hanova ny fango]

I Amerika Avaratra avy amin'ny tampony avaratra hatramin'ny tampony atsimo dia mirefy 5 arivo sy iray alina kilometatra. Raha isaina avokoa ny velarantany manontolon'i Amerika avaratra ary ny velarantany manontolon'i Amerika Atsimo dia kaontinenta faharoa lehibe indrindra eto Tany i Amerika (velarantany manontolo : 42,44 tapitrisa km²). Avy amin'ny lafiny andrefana hatrany amin'ny lafiny atsinanana dia ahitana karazan-endri-paritra telo :

  • Ny amorontsiraka andrefana dia ahitana tendrombohitra avo (mahatakatra hatrany amin'ny 6 959 metatra ny tendrombohitra Aconcagua) : ao Amerika Atsimo no ahitana ny tangorombohitra lava indrindra ivelan-dranomasina (6 000 kilometatra ny avy any atsimo mianavaratra).
  • Eo amin'ny amorontsraka atsinanana indray no ahitana tany lemaka. Misy ihany ny tendrombohitra anefa ny haavony dia tsy mihoatra ny telo arivo metatra mihitsy ; ohatra izao ny tangorombohitr'i Appalaches any Avaratra, na ny tany avo brazilianina any Atsimo.
  • Ny faritra afovoan'ny kaontinenta amerikanina roa indray dia ahitana na tany lemaka (eo amin'ny faritra afovoan'ny Amerika Avaratra), na alabe rehefa manakaiky ny Fehibe (alan'i Amazonia, any Amerika atsimo). Ny toerana isian'ireo tany lemaka ary alabe ireo dia tany lemaka ambany haavo ikambanan'ny renirano (bassin).

Ny mponina[hanova | hanova ny fango]

Ny isam-ponin'i Amerika dia nakekezana ho eo amin'ny 930 tapitrisa eo tamin'ny 2009. Ny isam-poniny amin'izao fotoana izao dia in-jaton'ny isam-poniny vao zato taona lasa izay. Izy io dia noho ny fifindra-monina ary ny fitombohan'ny isam-ponina ao amin'ny farirta Atsimon'i Amerika ary eo amin'ny faritra Karaiba.

Ny toerana ipetrahan'ny ankapoben'ny mponina ao Amerika dia amina tanàna eo amin'ny faritra amorontsiraka, ahitana ny tanàna lehibe indrindra eto an-tany (São Paolo, Rio de Janeiro, Buenos Aires, na New York, Boston, Los Angeles...)

Ny mponina tonga voalohany tao Amerika, izay antsoina hoe "Teratanin'i Amerika" na amerindianina dia miisa eo amin'ny dimampolo tapitrisa eo ho eo. Izany hoe mahery kely ny 5% ny isam-ponina manontolo. Ny teny tenenina indrindra ao Amerika dia teny eoropeanina avokoa. Ny fiteny amerindianina be mpiteny indrindra dia ny fiteny kitsoà (frantsay/anglisy/espaniola : quechua) izay arahana'ny fiteny nahuatl.


Amerika
Amerika - Eoropa - Afrika - Azia - Oseania - Antartika