Filipina

Avy amin'i Wikipedia
Hanketo: Fikarohana, karohy
Republika ng Pilipinas ((tl))/((fil))
Republic of the Philippines en
República de las Filipinas es
Repoblikan'i Filipina ((mg))
Sainan'i Filipina Fanevan'i Filipina
(Antsipirihany) (Antsipirihany)
Teny filamatra :
Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa
Ho an'Andriamanitra, ny Mponina, ny zavaboahary ary ny firenena'
LocationPhilippines.png
Teny ofisialy fiteny filipino sy fiteny anglisy
Renivohitra Manila
Tanàna ngeza indrindra Quezon City
Fitondrana sy governemanta
 - Filoha
Repoblika
Benigno Aquino III
Velarantany
 - Tontaliny
 - Rano (%)
faha 70
300 000 km²
0,6%
Isam-ponina
 - Tontaliny (2008)
 - hakitroka
faha 13
92 681 453 mpo.
289 mpo./km²

{{{1}}}

Anaran'ny mponina Filipin
Sandam-bola Peso filipina (PHP)
Fiozao ny ora UTC +8
Hiram-pirenena Lupang Hinirang
(firenena nosafidiana)
Valan-tsehatra internet
Antso
an-tariby
+63

I Filipina na amin’ny anarany lava Repoblikan’i Filipina, na amin’ny fiteny tagalaogy Republika ng Pilipinas, na amin’ny fiteny anglisy, Republic of the Philippines, dia firenena iray eo amin’ny tambanosy miisa nosy 7 107 ary manana velarantany telo hetsy kilometatra toradroa (90%-n’ny velarantan’i Filipina ny nosy roa ambin’ny folo lehibe indrindra). Nosy mahery ny roa arivo no misy mponina mipetraka ary 2 400 no isan’ireo nosy tsy manana anarana. Any amin’ny faritra andrefan’ny Ranomasimbe Pasifika no misy an’i Filipina. Ny firenena manodidina azy dia i Taiwan any avaratra, ny faritany atsinanan’i Malaizia (Borneo), Brunei, ary Indonezia (Faritany Indonezianin’i Borneo na Kalimantan).

Ireo faritany telon’i Filipina dia Luzon, Visaya ary Mindanao. Ny nosin’i Luzon no lehibe indrindra ary avaratra indrindran’ny firenena, ary ao no misy ny renivohiny Manila ary ny tanàna lehibe indrindra Quezon City, miisa 15 tapitrisa mponina. Eo amin’ny faritany afovoan’i Filipina no misy an’i Visaya, ahitana ny nosy Negros, Cebu, Bohol, Panay, Masbate, Samar ary Leyte. Any atsimo no ahitana an’i Mindanao, nosy faharoa amin’ny velarantaniny. Davao, Marawi ary Zamboanga ary Cagayan no tanàna lehibe ao amin’ny nosin’i Mindanao. Any atsimo andrefan’i Mindanao no ahitana ireo nosin’i Sulu ohatr’i Basila, Jolo ary Tawi Tawi ; akaikin’i Borneo no misy azy ireo ary ireo nosy ireo dia itoeran’ny vondrona isilamista mpampatahotra Abu Sayyaf. Any andrefan’i Visaya no misy ny tamba-nosin’i Palawan, miisa nosy 1 700.

Tantara[hanova | hanova ny fango]

Nanomboka tamin’ny fahatongavan’ny olona tamin’ny alalan’ny tany ny tantaran’i Filipina. Ny eoropeana voalohany indrindra tonga tany Filipina dia i Fernand de Magellan tao amin’ny nosin’i Homonhon, any atsimo andrefan’i Samar, ny 16 Martsa 1521. Talohan’ny nahatongavan’i Magella, maro ireo Fanjakana nisy tao Filipina, ohatr’ilay Fanjakana Bodistan’i Butuan, ny fanjakan’i Tondo ary Maysapan, fanjakana natanjaka ary nanan-karena nanomboka tamin’ny taonjato fahafolo, na ny soltanà mozilmana an’i Sulu, Mainila, Magindanao ary Lanao. Nifandray tamin’i Sina, India, Japana, Tailandy, Vietnam ary Java ireo fanjakana ireo, fa tsy misy fanjakana tena nanam-pianjadiana manerana an’i Filipina.

Nanomboka tamin’ny taona 1565 ny tambanosin’i Filipina no zana-tany espaniola, tamin’ny nahatongavan’i Miguel Lopez de Legazpi, nanorina ny tanànan’i San Miguel izy teo amin’ny nosin’i Cebu. Tamin’io fotoana io no nanorenana ny tanànan’i Manila eo amin’ny nosin’i Luzon. Haharitra telonjato taona ny fanjanahan-tanin’ny espaniola ao Filipina. Nandritra izay fe-potoana nanjanahany an’i Filipina izay, dia nitondra zava-maro avy any Andrefana ny espaniola miaraka amin’ny haifomba tandrefana (krisianisma, fanontana, taratasy, kalandrie...). Tsy zanatany izay manokana i Filipina tamin’izany fotoana izany fa faritra iray ao amin’ny zana-tan’i Espaina Vao (Nueva España) manana ny tanànan’i Mexico ho renivohitra. Nafindra tany Madrid ny renivohitra taorian’ny fahaleovantenan’i Meksika nanomboka tamin’ny toana 1821. Nanjanaka an’i Filipina koa ny britanika tamin’ny 1762 ary 1764. Nandritra ny fanjanahantany espaniola, maro ireo tanàna voaorina ary naorina miaraka amin’izany koa ny foto-drafitr’asa. Namadika ireo tera-tany ho kristianina ireo misionera espaniola ary nanorina fianarana, oniversite ary hopitaly manerana ny tamba-nosy filipina.

Nanomboka tamin’ny volana Aprily ny taona 1896 ny tolom-piavotana filipina amin’i Espaina, ary nifarana roa taona tety aoriana tamin’ny fanambarana ny fahaleovantena ary ny Repoblikan’i Filipina Voalohany. Anefa ny fifaneken’i Paris nosoniavina tamin’ny 1898 namarana ny ady filipina espaniola, dia nanome an’i Etazonia ny fahefan’i Filipina. Tsy neken’i filipina izay fifanekena izay ary nanambara ny hiady amin’i Etazonia i Filipina tamin’ny 2 Jiona 1899. Ny filoham-pirenena tamin’izany fotoana izany Emilio Aguinaldo, dia voasambotry ny Amerikana tamin’ny 1901 ary nifarana herintaona taoriana ny ady. Niaiky ny fandresen’ny amerikana ny manam-pahefana filipina, anefa mitohy hatramin’ny taona 1935 ny ady. Tena nanomboka tamin’ny 1905 ny fitondran’i amerikana an’i Filipina. Nanomboka naitatra ny fizakan-tena an’i Filipina tamin’ny 1935 mba hitondra any amin’ny fahaleovantena natao ho amin’ny 1946. Voatery najanona ilay fizakan-tenan’i Filipina noho ny Ady lehibe Faharoa. Rehefa tapitra ny ady lehibe faharoa dia nahaleotena i Filipina.

Jeografia[hanova | hanova ny fango]

Ny firenenan’i Filipina dia tamba-nosy iray miisa nosy 7 107 (1 000 amin’ireo no misy olona mipetraka) manana velarantany manontolo telo hetsy kilometatra toradroa. Valonjato kilometatra miala ny kaontinanta aziatika no misy an’i Filipina, eo anelanelan’ny Nosy Borneo ary Taiwan.

Noho ny fisian’i Filipina eo amin’ny Fehin’afon’ny Pasifika, maro dia maro ireo afotroa mbola velona ao Filipina ary matetitetika ireo horohorontany.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]