Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Ny tsimokaretina coronavirus

Tamin'ny 20 Marsa 2020 vao fantatra amin'ny fomba ofisialy ny fisian'ny valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara, araka ny fanambaràna nataon'ny filoham-pirenena malagasy Andry Rajoelina[1]. Vehivavy telo avy any Frantsa no hita fa mararin'io aretina io rehefa nidina avy tamin'ny fiaramanidina nitondra azy ireo ka notsapaina hafanana[2]. Raikitra avy hatrany ny fandraisana fepetra toy ny fanajanonana ny sidina rehetra avy any ivelany, indrindra fa avy amin'ireo firenena eorôpeana[3], ny fanentanana ny vahoaka hihiboka ao amin'ny toeram-ponenany avy[4], ny fijerena ny mari-panan'ireo olona anaty fiara mbola niala na niditra ny tanan-dehibe toa ny renivohitr'i Madagasikara, ny fampiatoana ny fitateram-bahoaka, ny fanakatonana ny toeram-piasana mety hahitana olona maro ary ny fanakatonana ny sekoly sy ny toeram-pivavahana.

Misy fiantraikany ara-tsosialy ny fahatafidiran'io valanaretina io eto Madagasikara sy ireo fepetra tsy maintsy noraisin'ny fanjakana, ka isan'izany ny fisondrotry ny vidin'entana sasany, ny fahasahiran'ireo mpitrongy vao homana, ny fahaverezan'asan'ny olona maro, ny fijalian'ireo olona avy na mandalo ao Antananarivo na Toamasina ka mikasa hody any amin'ny faritra hafa, na ireo mikasa hody ao Antananarivo na ao Toamasina avy any amin'ny faritra hafa.

Ny Institut Pasteur eto Madagasikara no misahana ny fitiliana ny aretina, ka ny hôpitaly manara-penitra eny Andohatapenaka no misahana ny fanaraha-maso ny fivoaran'ny aretin'ireo olona tazomina ao. Rehefa nitombo ny tranga dia ntsangana koa ny toerana maro hanaovana fizaham-pahasalamana sy handraisana ny mararin'ny Covid-19.

Arakaraka ny fisehon'ny olana no itadiavan'ny fitondram-panjakana paikady hamahana ny olana misy eo amin'ny fiarahamonina, isan'izany ny famelomana ny "Tsena Mora" sy ny fizarana sakafo maimaimpoana ho an'ny sokajin'olona heverina fa marefo. Nanampy ny firenena malagasy ara-tsosialy koa ny fikambanana sy ny firenena sasany avy any an-dafy.

Ireo andro vitsy talohan'ny fidiran'ny valanaretina[hanova | hanova ny fango]

Fifamoivoizana mampifandray amin'ny any ivelany[hanova | hanova ny fango]

Ny fizahan-tany sy fitaterana an'habakabaka sy an-dranomasina mampitohy an'i Madagasikara amin'ny any ivelany dia mbola nalalaka nandritra ny fotoana efa nahafantaran'ny maro fa tsy mitsaha-mitombo ny isan'ny firenena idiran'ilay valanaretina coronavirus. Nivezivezy tsy niato ny fiaramanidina mitondra vahiny sy Malagasy mankaty Madagasikara sy mankany ivelany. Maro ny Malagasy tsotra nitaky sy niangavy ny fanakatonan'ny fanjakana ny sisin-tanin'i Madagasikara, ka any amin'ny tambajotran-tserasera no nahitana izany fitakiana izany betsaka. Raha maro ny Malagasy natahotra ny hidiran'izany aretina izany eto Madagasikara dia misy koa ireo nihevitra fa tahotra tsy marim-pototra loatra izany fa miforona noho ny vaovao tsy marina misy mampiely[5].

Ny hevitr'ireo mpanao politika[hanova | hanova ny fango]

Fanairana nataon-dRavalomanana[hanova | hanova ny fango]

Nilaza ny tokony hanidiana ny sisintany ny ny filohan'ny antoko Tiako i Madagasikara (TIM) sady filoha-pirenena teo aloha Marc Ravalomanana tamin'ny 11 Marsa 2020 araka izao teniny izao: "Ny mpitondra no tomponandraikitra voalohany amin'ny fiarovana ny vahoaka, koa manaitra sy manao antso avo aminareo aho amin'ny maha raiamandreny ahy eto amin'ny firenena ny mba handraisana fepetra hentitra sy haingana ny tokony hanidiana ny sisitanin'i Madagasikara, indrindra ho an'ireo sidina avy amin'ireo firenena efa voakasik'ity valanaretina coronavirus ity. Marefo ny firenentsika manoloana izany zava-doza izany ka tsy maintsy hentitra ny fepetra tokony ho raisina."

Nanontany ny hevitry ny Governemanta ny Solombavambahoaka[hanova | hanova ny fango]

Noho izany rehetra izany dia nampiantso ireo minisitra misahana ny fahasalamam-bahoaka, ny fizahan-tany, ny fitaterana ary ny famantarana ny toetrandro ny Solombavam-bahoaka tamin'ny 12 Marsa 2020 tao Tsimbazaza mba hahazo fanazavana momba ny fomba hiarovana an'i Madagasikara tsy hidiran'ilay valanaretina[6]. Nanome toky ireo minisitra ireo fa voafehy tsara ilay aretina satria mbola tsy misy olona heno fa marariny hatramin'io andro io. Ny solombavam-bahoaka avy amin'ny mpanohitra (indrindra ny avy ao amin'ny antoko Tiako i Madagasikara (TIM) no lohalaharana tamin'izany. Nanamafy hatrany ny fanapahan-keviny ny tsy hanidy ny sisin-tany anefa ny governemanta malagasy sady nanome toky fa hahavoafehy an'ilay valanaretina noho ny fahavononan'ny ho enti-manana amin'izany sy ny fanohanan'ny mpaiara-miombona antoka.

Fanakatona amin'ny ampahany ny sisintany[hanova | hanova ny fango]

Nanao kabary momba ny fiarovana an'i Madagasikara tsy hidiran'ny coronavirus ny filoham-pirenena Andry Rajoelina tamin'ny 14 Marsa 2020, ka isan'ny voalazany ny fampiatoana ny sidina rehetra avy any ivelany (Italia, Espaina, Frantsa, Alemaina sy ny sisa) manomboka amin'ny 15 Marsa 2020 mandritra ny telopolo andro, nefa avela hiditra ny fiaramanidina mitondra Malagasy sy vahiny monina eto Madagasikara avy any ivelany mandra-pahatongan'ny 19 Marsa 2020, voaresaka koa ny tsy andraisana intsony ireo sambo mpitondra olona nanomboka tamin'ny 14 Marsa 2020.

Tamin'ny volana Marsa 2020 ny OMS tamin'ny alalan-dramatoa Charlotte Faty Ndiaye, izay solonteny eto Madagasikara, dia nampita ny hafatry ny OMS fa tsotra ny fiadiana amin'ny coronavirus, dia ny tsy fitangoronan'ny olona, ary ny tsy fahampian'ny fampahalalam-baovao sy fanentanana no tena olana. Nilaza koa izy fa voaomana ny fiatrehana ny coronavirus eto Madagasikara. Nanome vola mitentina 3 700 000 dôlara (avy amin'ny Banky iraisam-pirenena) hiatrehana ny coronavirus ny OMS, ka isan'ny nampatoky ny fitondram-panjakana izany [7]. Nanampy koa izy fa ny mety ho vokatra ara-tsosialy sy ara-toekaren'ny fanakatonana sisin-tany no ratsy kokoa. Noho izany, araka ny hafatry ny OMS dia tsy tokony hakatona tanteraka ny seranam-piaramanidina eto Madagasikara mba tsy hampikatso ny toekarena izay hita fa mihamandroso. Izany no mbola naharesy lahatra ny fitondram-panjana namela ny fitaterana an'habakabaka mampitohy an'i Madagasikara amin'ny firenena vitsy toa an'i Frantsa.

Hatramin'ny 14 Marsa 2020 ny fitondram-panjakana dia nanao izay hampitony ny tahotry ny vahoaka fa mbola tsy tonga eto Madagasikara ny coronavirus ary manao izay ho afany hiarovana ny ain'ny Malagasy ny mpitondra amin'ny alalan'ny fandraisana fepetra isan-karazany mifandraika amin'izany miampy ny fanohanan'ireo mpiara-miombona antoka amin'i Madagasikara.

Fidiran'ilay valanaretina eto Madagasikara[hanova | hanova ny fango]

Ny fitaterana an'habakabaka no fitaovana nampiditra ny valanaretina coronavirus eto Madagasikara.

Ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena Ivato
Sarintany maneho ny fielezan'ny aretina vokatry ny coronavirus maneran-tany tamin'ny 21 Marsa 2020. Tamin'ny 20 Marsa 2020 no nambara amin'ny fomba ofisialy ny fisian'ny olona tratran'ilay valanaretina eto Madagasikara.

Ireo olona tratra voalohany[hanova | hanova ny fango]

Fiaramanidin'ny Air France

Vehivavy telo avy any Frantsa no nolazaina tamin'ny fomba ofisialy fa voan'ilay valanaretina vokatry ny coronavirus eto Madagasikara, araka ny fanambaràn nataon'ny filoham-pirenena malagasy Andry Rajoelina tamin'ny 20 Marsa 2020. Tsy niara-tonga ireo vehivavy ireo fa ny iray (41 taona) dia efa tonga tao amin'ny seranam-piaramanidina Ivato tamin'ny 17 Marsa 2020 niaraka tamin'ny fiaramanidina Air France 934, ny iray hafa (19 taona) tonga tao tamin'ny 18 Marsa rehefa avy nandalo tao Maorisy sady niaraka tamin'ny fiaramanidina maorisiana Air Mauritius MK 288, ary ny fahatelo kosa (45 taona) tonga teto tamin'ny 19 Marsa 2020 niaraka tamin'ny fiaramanidina Air Mad MD 051[8] [9].

Nisy olona sivy hafa indray no fantatra tamin'ny 23 Marsa 2020 fa voan'ny coronavirus, araka ny fanambaràna ofisialy nataon'ny filoham-pirenena, ka nampitombo roa ambin'ny folo ny isan'ny olona tratran'ilay valanaretina eto Madagasikara izany.[10]. Ny sidina Air France AF934 no nitondra azy ireo: vehivavy malagasy efatra (43, 54, 58 ary 61 taona), lehilahy malagasy roa (44 sy 60 taona), lehilahy frantsay iray monina eto Madagasikara (60 taona), lehilahy gineana iray monina eto Madagasikara (55 taona), lehilahy hafa iray koa (58 taona). Nandritra ny fotoana namelana ireo fiaramanidina samihafa amin'ny sidina avy any Frantsa ireo no nahatafiditra ireo olona ireo fa tsy indray mandeha.

Raha toa ka natoka-monina mandritra ny dimy ambin'ny folo andro ny ankamaroan'ireo mpandeha tamin'ny sidina avy any ampita dia tsy vitsy koa ireo nozahana mari-pana dia nalefa nody ka atahorana hampiely ilay aretina satria tsy fantatra na mitondra ilay tsimokaretina izy ireo na tsia na dia ambany aza ny maripanany tamin'ny andro nahatongavany.

Na dia nolazaina fa naato tanteraka ny sidina mampitohy an'i Madagasikara amin'ny any ivelany dia mbola nisy ihany ny sidina Air France nahazo alalana manokana tamin'ny fitondram-panjakana malagasy nandritra ny andro vitsy taorian'izany fanakatonana tanteraka izany[11].

Fepetra noraisin'ny fanjakana[hanova | hanova ny fango]

Fepetra manokana hoan'ny faritra Analamanga sy Toamasina[hanova | hanova ny fango]

Manoloana ny fitomboan'ny isan'ny olona tratran'ilay valanaretina dia nanandray fepetra ny fitondram-panjakana malagasy ka nametraka ny tsy fahafaha-mivezivezin'ny mponina sy ny tokony hisian'ny fitokana-monina faobe (tsy mivoaboaka ny toeram-ponenana, olona iray isan-rtokatrano ihany no afaka mivoaka raha tsy maintsy hanao izany) mandritrany dimy ambin'ny folo andro, ho an'ny mponina ao amin'ny faritra Analamanga sy ny tanànan'Antananariivo sy Toamasina. Natsangana tao amin'ny Mining Business Center ao Ivato ny Centre opérationnel COVID-19 izay natokana hanara-maso ny marary sy ireo natoka-monina. tsy azo atao ny mivezivezy amin'ny alilna manomboka amin'y 8 ora alina ka hatramin'ny 5 ora maraina.

Tsy maintsy mijanona ao amin'ny toeram-ponenany avy ny mponina ao Toamasina sy Antananarivo, mijanona ny fitateram-bahoaka (taksibrosy, taksibe, taksy) ao amin'ireo tanàna roa ireo, afa-tsy ireo fiarakodia mitondra enatam-barotra sy ny fiarakoadia an'ny tena manokana.

Misokatra ihany manomboka amin'ny 6 ora maraina hatramin'y 12 ora antoandro ny toeram-pivarotana ahitana ireo zavatra ilain'ny mponina andavanandro (vary, voamaina, solika, siramamy, sns), ka isan'izany ny mpamongady, ny mpaninjara ary ny tsenam-pokontany. Napetraka ny sakana hanaovana fizaham-pahasalamana amin'ireo lalana mivoaka miditra an'Antananarivo sy amin'ny tanàn-dehibe hafa, izay izahana ny hafananan'ireo olona afaka mandeha mivoaka ny tanan-dehibe rehetra hisorohana ny fihanahan'ilay valanaretina tsy hiparitaka amin'ny faritra hafa.

Fepetra faobe[hanova | hanova ny fango]

Notadiavina indray ireo Malagasy avy any ivelany tafiditra eto Madagasikara hatramin'ny 14 Marsa 2020, izay navela nody tamin'ny mbola tsy nahitana olona mararin'ny coronavirus. Mikatona ny sampandraharaham-panjakana rehetra afa-tsy ireo mikarakara ny fahasalamana sy ny fitsarana ary ny filaminam-bahoaka. Mikatona ny toeram-piasana hafa rehetra afa-tsy ireo misahana ny angovo, ny solika, ny fahadiovan'ny tanàna, ny misahana asa fampahalalam-baovao ary ny banky. Navela ihany ny fisokafan'ny orinasa tsy miankina raha toa ka hahafehy tsara ny fepetra momba ny ady atao amin'ny cornavirus ny mpampiasa (elanelana iray metatra, famerana ny isan'ny mpiasa isan'andro, sns).

Natsahatra, eran'i Madagasikara, ny fikarakarana mety hahavory olona maro (fifaninanana fanatanjahan-tena, lanonana, fivoriana, sns). Nikatona koa ny toeram-pianarana rehetra eran'ny Nosy mandritra ny dimy ambin'ny folo andro aloha. Taorian'ny fiaraha-midinika tamin'ny filoham-pirenena dia nanapa-kevitra ny tao amin'ny Fiombonan'ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) ny hanakatona ny toeram-pivavahana, ka nanomboka tamin'ny Alahady 21 Marsa 2020 dia maro ny fiangonana nampihatra izany.

Ny fivoaran'ny valanaretina mandritra ny volana Marsa[hanova | hanova ny fango]

Mandritra ny volana Marsa 2020[hanova | hanova ny fango]

20 Marsa: olona telo mararin'ny coronavirus, io no isa voalohany.

22 Marsa: miampy sivy ny marary, ka lasa roa ambin'ny folo ny fitambarany amin'ny teo aloha (+ 300%).

23 Marsa: miampy dimy ny marary, ka lasa fito ambin'ny folo ny fitambarany amin'ny teo aloha (+ 41,7%).

24 Marsa: miampy roa ny marary ka lasa sivy ambin'ny folo ny fitambarany amin'ny teo aloha (+ 11,8%).

26 Marsa: miampy dimy ka lasa efatra amby roapolo ny fitambarany amin'ny teo aloha (+ 26%).

27 Marsa: miampy telo ka lasa enina amby roapolo ny fitambarany amin'ny teo aloha (+ 8.3%).

Tsy nisy ny aina nafoy araka ny tatitra ofisialin'ny fitondram-panjakana.

Tsikera[hanova | hanova ny fango]

Taorian'ny fanapahan-kevitry ny fanjakana hanakatona ny sisintany dia mbola nisy ny Sinoa miisa 38 tonga teto Madagasikara tamin'ny 19 Martsa 2020, dia ireo hanamboatra ny kianjan'i Mahamasina (na Kianja Barea), ka nampametra-panontaniana sy nampatahotra ny olona sasany izany, noho ilay aretina avy any Sina, nefa ny fitondram-panjakana dia nanamafy fa tsy misy atahorana ny amin'izy ireo. Voalaza fa natoka-monina nandritra ny 15 andro tao Addis-Abeba mialoha ny nahatongavany eto Madagasikara izy ireo ary tsy avy any Sina avokoa fa misy avy ao Afrika. Noho ny resa-be naterak'izany fahatongavan'ny Sinoa eto Madagasikara izany dia tapa-kevitra ny hamerina azy ireo any amin'ny toerana niaviany ny fitondram-panjakana.

Tsy azon'ny olona koa ny fanapahan-kevitry ny fanjakana momba ny famelana ny mpiasan'ny orinasa tsy miankina hanohy hiasa nefa tsy avela hiasa ny mpitatitra olona. Tsy ireo te hamonjy ny faritra niaviany na ireo te hanohy ny asa madinika fivelomany andavanandro ihany no mimenomenona momba izany, fa ao koa ireo mitrongy vao homana, na ireo mitady anio ny hohanina rahampitso.

Voatsikera ny toa fitanilana nataon'ny fitondrana malagasy raha nanome fotoana ampy hampodiana ny Malagasy avy any ampitan-dranomasina sy namela azy ireo hitaingina fiaramanidina, nefa tsy navelany handeha fiara ny Malagasy eto an-toerana tokony hody any amin'ny faritra misy azy avy.

Ny fiatrehana ny Covid-19 eto Madagasikara[hanova | hanova ny fango]

Fisehon'ny ady amin'ny Covid-19[hanova | hanova ny fango]

Fandraisana andraikitry ny fanjakana[hanova | hanova ny fango]

Manao sakana ara-pahasalamana ny fanjakana amin'ireo olona mandeha fiara mivoaka an'Antananarivo sy Toamasina. Miitatra amin'ny faritra hafa koa izanytaty aoriana. Mandray an-tanana ny fanaraha-maso ireo ahiahina ho marary atoka-monina sy ireo tena marary ny fanjakana malagasy. Misy ny fanondrahana fanafody ny toerana sasany (tsena). Manao fampianarana sy fanentanana ny olona amin'ny fihetsika tokony na tsy tokony hatao ny ministera maromaro mba tsy hfindran'ny aretina sy hanaparitaka izany. Fandrarana ny fivezivezena amin'ny amin'ny alina manomboka amin'ny 8 ora hariva ka hatramin'ny 5 ora maraina. Manaraha-maso ny fitaovam-pitataterana sy mijerena ny isan'ny olona mitaingina aminy ny mpitandro filaminana amin'ny tanàn-dehibe msasany (ny isan'ny olona mandeha fiara na môtô iray dia tsy tokony hihoatra ny roa).

Fandraisana andraikitry ny tsirairay[hanova | hanova ny fango]

Apothecary wearing a surgical mask (cropped).jpg

Araka ny fanentanan'ny fitondram-panjakana dia ilaina ny fahadiovan'ny vatana (fanasan-tanana amin'ny savony), ny fampiasa takom-bava, ny tsy fivoaboahana ivelan'ny toeram-ponenany avy, ny fiantsoana ny tompon'andraikitra amin'ny laharan-telefonina 910 na 913 raha misy olona ahiahina ho tratran'ny aretina.

Ny olana momba ny fiatrehana ny Covid-19[hanova | hanova ny fango]

Mtaraina ny olona noho ny halafosan'ny saron-tava sy ny tsy fahafantarana ny fomba fampiasana izany. Olana koa ny tsy fahampian'ny fandrarahana fanafody amin'ny toerana tsy maintsy voakasiky ny olona eny amin'ny tanàna na eny amin'ny toeram-piasana, ny tsy maintsy ampiasana ny fitaovam-pifanakalozana (vola) sy ny fifanolorana ny entam-barotra amin'ny mpivarotra sy ny mpividy. Olana amin'ny ady amin'ny coronavirus koa ny tsy fanajan'ny olona ny elanelana iray metatra rehefa milahatra eny amin'ny toeram-pivarotana sasany (magazay, fivarotam-panafody, Tsena Mora) na mandeha eny an-tsena.

Ny tranga ara-tsosialy ateraky ny fepetra momba ny coronavirus[hanova | hanova ny fango]

Ireo olana mitranga[hanova | hanova ny fango]

Fahasahiranan'ireo tsy manan-kialofana[hanova | hanova ny fango]

Betsaka ny Malagasy amin'ny tanàn-dehibe, indrindra ny ao Antananarivo sy Toamasina, no mandositra mankany ambanivohitra na mody any amin'ny faritra niaviany izay mbola tsy ahenoana trangan'io aretina io.

Tsy fisian'ny fiara mpitatitra olona[hanova | hanova ny fango]

Nanapa-kevitra somary tampoka ny fitondram-panjakana momba ny fampiatoana ny fifamoivoizana mampitohy an'Antananarivo amin'ny faritra hafa, na an'i Toamasina amin'ny faritra hafa, hany ka betsaka ny olona ianjadian'ny fahasahiranana ao amin'ireo tanàna roa ireo satria tsy afaka mody any amin'ny faritra niaviany, ary ireo any amin'ny faritra hafa izay tsy afaka mody any Antananarivo na any Toamasina; misy ny mitaraina lany vatsy, tsy mahita toerana honenana na hanatanterahana fidiovana. Eo koa ireo 4Mi mpatory an-tsena izay efa tsy manana trano fonenana rahateo.

Fiakaran'ny vidin-javatra[hanova | hanova ny fango]

Mila hahazo vahana ny fanararaotana ataon'ny mpivarotra izay mampakatra ny vidin'entana ilain'ny mponina andavanandro (indrindra ny vary) sy ireo zavatra hafa heverin'ny maro fa mety miaro amin'ilay valanaretina (voasary makirana, tongololay, sns). Niezaka nanara-maso ny tsena amin'ny tanàn-dehibe (indrindra ny ao Antananarivo) ny fitondram-panjakana mba hifehezana ny fihoa-pampan'ny vidin-javatra. Betsaka amin'ny toerana sasany ny olona milahatra eny amin'ny toeram-pivarotam-panafody mba hividy ireo fanafody izay heveriny fa afaka miaro amin'ny coronavirus.

A surgical mask (2017).jpg

Olana eny amin'ny orinasa tsy miankina[hanova | hanova ny fango]

Betsaka very asa ny mpiasa amin'ny orinasa tsy miankina. Amin'ny orinasa tsy miankina izay mbola manohy mamokatra dia indraindray tsy voahaja ny fepetra fihibohana isan-toerana ao amin'ny toeram-piasana tsy miankina sasany (tsy voahajana ny elanelana iray metatra noho ny tsy maintsy ahatongavan'ny mpiasa rehetra hiasa), tsy misyna tsy ampy ny sarom-bava.

Ireo vahaolana[hanova | hanova ny fango]

Ireo vahaolana aroson'ny fitondram-panjakana[hanova | hanova ny fango]

Mitsinjo manokana ireo sokajin'olona sasany marefo ara-pivelomana ny fitondram-panjakana ka nikasa ny hizara sakafo sy vola amin'izy ireo: ny mpamily fiara fitateram-bahoaka sy ny mpanampy azy, ny mpamily taksy, ny mpanasa lamba, ny beantitra, ny mpivarotra tsy afaka mivarotra, ny mpivaro-tena. Ny fitondram-panjakana koa dia nampanantena ny tsy hampandoavana ny faktioran'ny Jiro sy Rano Malagasy, ny handray an-tanana ny famahana ny olan'ireo olona nindram-bola tany amin'ny banky, ny famahana ny olan'ny fandoavan-ketra hiarovana ny orinasa tsy miakina. Ankoatr'izany dia nampananten ny filoham-pirenena ny amin'ny fitohizan'ny "vary mora". Amin'ny toerana sasany dia ilaharana ny "Tsena Mora" karakarin'ny fitondram-panjaka izay mbola misy mitsikera fa tokony hatao "Tsena Bôjo". Manara-maso ny vidin'entana ny tomponandraiki-panjakana mba hisakanana ny fanararaotana ataon'ny mpivarotra sasany. Nangonina amin'ny toerana iray ny 4Mi.

Ny fitsaboana ny olona tratran'ny Covid-19[hanova | hanova ny fango]

Ireo zavatra heverin'ny olon-tsotra fa mety hiarovana amin'ny coronavirus[hanova | hanova ny fango]

Maro ny olon-tsotra milaza ho mahita fanafody na fomba hiarovana na hitsaboana ny aretina vokatry ny coronavirus ka ny sasany amin’izany dia fanafody nentim-paharazana ary ny sasany fanafody avy amin’ny fitsaboana moderna. Tsy misy anefa tompon’andraikitry ny fahasalamana manamarina ampahibemaso izany rehetra izany.

Zavamaniry[hanova | hanova ny fango]

Mievoka amin’ny ravin-kininina, indrindra amin’ny ravin-kininina fotsy, mievoka amin’ny ravin’ny ravitsara. Izany hoy izy ireo dia atao mba hamonoana ny otrikaretina noho ny hafanana sy ny herin’ireo zavamaniry ireo. Ao koa ny mampiasa sakaviro potehina dia afangaro amin’ny rano mafana (na ampangotrahina) hatao fisortro, ny voasary (indrindra ny voasary makirana) afangaro na tsy afangaro amin’ny rano mafana (na nampangotrahina) ka atao fisotro. Ao ny fampiasana mandravasarotra potehina ampangotrahina. Ao ireo manoro hevitra amin’ny fihinanana goavy. Ao koa ireo mamporisika amin’ny fisotroana dite tongolo gasy.

Fanafody vazaha[hanova | hanova ny fango]

Misy koa ireo milaza fa ny paractamol sy ny chloroquine dia miar na itsaboana izany. A koa ny vitamine C. Miitatra amin’ireo fantatra na lazaina fa miaro na manasitrana ny gripa na mampihena hafanana na antibiotika izany.

Zavatra hafa[hanova | hanova ny fango]

Misy ireo olona manoro anaran-tsavony manokana hisasana, ohatra ny savony Nosy. Ao koa ireo manoro hevitra amin'ny fanontsanam-bava sy ny fanaovana gararàka ary ny fanadiovana manadio aty orona amin’ny rano misy sira. Misy ny manoro hevitra amin'ny fampiasana ny tantely sy ny sakamalaho nototoina. Miitatra amin'ireo zavatra fantatra na heverina fa mahafaka aretin-tenda izany.

Ny fitsaboana ofisialy ny Covid-19ː ny Covid Organics (CVO)[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny 08 Avrily ny filoham-pirenena malagasy dia nanao fanambaràna momba ny fahitana tambavy fisorohana tsy ho voan'ny Covid-19 sy fanasitranana ny marary, dia ny tambavy nohatsaraina vokarin'ny Institut Malgache de Recherche Appliquée, nomena ny anarana hoe Covid Organics na Tambavy-CVO, izay fifangaroan-tsinga avy amin'ny zavamaniry Artemisia annua sy zavamaniry hafa fanao tambavy koa[12] [13]. Tamin'ny 20 Avrily 2020 ny fitondrana malagasy no nanomboka ny fampiasana ny CVO[14].

Mandeha anefa ny tsikera izay milaza fa tsy nanaovana andrana ara-tsiansa amin'ny antsipiriany ilay tambavy sady mila manalasala ny filazana azy ho manasitrana ny Covid-19[15] [16]. Tsy fantatra ny tena taharon'ilay tambavy raha nolazaina fa ny Artemisia annua no taharo lehibemibahan-toerana indrindra ao. Nanafatra koa ny filoham-pirenena ny tokony hampisotroana ny mpianatra izanytambavy izany isan'andro. Ny Académie nationale de médecine de Madagascar (ANAMEM) anefa nanohitra ny fampiasana izany tambavy amin'ny mpianatra izany. Satria ny singa azo avy amin'ny Artemisia (ny artemizininina) dia taharo fototry ny fitsaboana ny tazomoka, ny manam-pahaizana ara-tsiansa dia naneho ny fanahiany momba ny fisotroana matetika ilay tambavy, izay mety hiteraka fahasarotam-pitsaboan'ny tazomoka [17].

Ny OMS koa dia nampitandrina noho ny tsy fisian'ny porofo azo antoka momba ny fahombiazan'ny CVO.

Nalefan'ny fitondram-panakana ny tafika mba hizara ny CVO, ny kôlônely Willy Ratovondrainy nanambara tamin'ny fahitalavi-pirenena fa ny tambavy dia manamafy ny hery fiarovana (15)[18].

Ny Firaisambe afrikana koa dia nifanakalo hevitra tamin'ny fitondram-panjakana malagasy momba ny fanaovana andrana ilay tambavy, indrindra ny tsy fananan'ilay tambavy hery mety hanimba sy ny fahombiazany (7) (16).

Na dia teo aza izany fampitandremana izany dia naneho ny fahalianany momba ilay tambavy ny mpitondra firenena afrikana. I John Magufuli (filohan'i Tanzania) sy i Idriss Déby (filohan'i Tsady) dia samy nandefa fiaramanidina haka ny tambavy malagasy [19]. Nahazo fanomezana tamin'ilay tambavy koa ny Repoblikan'i Kôngô sy ny Repoblika Demôkratikan'i Kôngô, izay notarihin'ny filohan'izy ireo Félix Tshisekedi sy i Denis Sassou-Nguesso [20].

Fanampiana avy any ivelany[hanova | hanova ny fango]

Fanampiana avy amin'ny OMS[hanova | hanova ny fango]

Nanome vola mitentina 3 700 000 dolara ny OMS, dia ilay vola nahatonga ny fitondram-panjakana nilaza ny fahavononany hiatrika ny coronavirus sy tsy hanakatona ny sisintany.

Fanampiana avy amin'ny firenena hafa[hanova | hanova ny fango]

Nanome vary milanja 600 taonina avy amin'ny fitondram-panjakana indiana. Nanome fitaovam-pitiliana haingam-piasa kokoa ny Sinoa.tamin'ny alalan'ilay lehilahy mpanan-karena sinoa.

Fivoaran'ny aretina Covid-19 nandritra ny taona 2020[hanova | hanova ny fango]

Marsa 2020[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny 20 Marsa 2020 dia olona telo no voamarina fa tratran'ny Covid-19 tao Antananarivo renivohitr'i Madagasikara. Vehivavy daholo izy ireo[21]. Nandritra ny volana Marsa dia nitaly 57 ny olona voamarina fa tratran'ny Covid-19[22]. Tsy mbola nisy ny maty.

Avrily 2020[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny 22 Avrily any ho any dia niisa 121 ny totamlin'ny olona nahitana ny tsimokaretin'ny Covid-19. Tsy nisy ny maty. Nandritra ny volana Avrily dia 71 ny olona voamarina fa mitondra ilay tsimokaretina ka nampakatra ny totaly ho 128. Ny isan'ny olona voamarina fa nitondra ny otrikaretina tamin'ny faran'ny volana Avrily dia 36, ka fihenana 37% izany raha mitaha amin'ny an'ny volana Marsa[23].

Mey 2020[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny 05 Mey 2020 dia nahatratra 149 ny totalin'ny olona nitondra ilay tsimokaretina. Tamin'ny 16 Mey vao nisy ny olona iray matin'ny Covid-19, izay mpiasan'ny fahasalamana 57 taona izay sady mararin'ny diabeta koa sy miakatra tosi-dra. Nandritra ny volana Mey dia 643 ny isan'ny olona voamarina fa nitndra ilay tsimokaretina. Nahatratra 771 ny isan'ny olona mitondra ny tsimokaretina hamin'ny fidirany ofisialy teto Madagasikara. Tamin'ny faran'ny volana Mey dia nahatratra 597 ny isan'ny olona mararin'ny Covid-19., ka niampy 561 izany ny isan'ny olona voa raha amoitahaina amin'ny iisa tamin'ny volana Avrily. Enina no maty tamoin'io volana Mey io.

Jona 2020[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny volana Jona dia 1 443 ny isan'ny olona voamarina fa mitondra ny tsimokaretin'ny Covid-19, ka tafakatra 2214 ny totaly hatramin'ny fanombohana tamin'ny volana Marsa. Tamin'ny faran'ny volana Jona dia 1200 no isan'ny olona voamarina fa mitondra ilay tsipokaretina, ka indroan'ny tamin'ny an'ny faran'ny volana Mey izany. Niakatra 20 ny isan'ny olona namy ny ainy.

Jolay 2020[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny 12 Jolay 2020 dia olona miisa 4 867 no voamarina fa nitondra ny tsimokaretin'ny Covid-19, ka mihoatra ny indroan'ny totaly tamin'ny faran'ny volana Jona izany. Tamin' ny 07 Jolay dia natao indray ny fihobohana tao amin'ny faritra Analamanga. Tamin'io volana Jolay io dia 8 654 ny isan'ny olona vaovao mitondra ny tsimokaretina, ka tahakatra 10 868 noho izany ny totalin'ny voa hatramin'ny nidiran'ilay aretina teto Madagasikara. Niakatra 106 ny isan'ny olona maty. Nahatratra 7 807 ny isan'ny olona sitrana raha mbola niisa 2 955 ny olona mbola marary tamin'ny faran'ny volana Jolay.

Aogositra 2020[hanova | hanova ny fango]

Nisy olona miisa 3 995 vaovao voan'ny Covid 19 tamin'ny volana Aogositra, ka nampakatra ny totalin'ny olona nitondra ny tsimokaretina ho 14 863 izay. Niisa 192 ny maty ary 839 ny isan'ireo mbola tsy sitrana tamin'ny faran'io volana io.

Septambra 2020[hanova | hanova ny fango]

Nahatratra 1 514 ny olona vaovao nnitondra ny tsimokaretina tamin'ny volana Septambra, ka nampakatra ny isan'ny olona tratran'ny Covid 19 ho 16 377 araka ny tarehimarika ôfisialy. Tamin'ny faran'ny volana dia niisa 1 009 ny olona mbola tsabooina.

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]

Loharano[hanova | hanova ny fango]

  1. "Officiel trois premiers cas de Coronavirus à Madagascar" [tahiry], sur Orange Madagascar, 20 Marsa 2020
  2. "Tonga eto Madagasikara ny coronbavirus, Vehivavy 3 avy any Frantsa no voany", in Aagencemalagasydepresse.com
  3. "Madagascar suspend toutes les liaisons aériennes régionales et internationales" [tahiry], sur mofcom.gov.cn, 18 Marsa 2020 (Notsidihina ny 30 Marsa 2020)
  4. "Sumitomo halts mines in Bolivia, Madagascar" [tahiry], sur MINING.COM, 26 mars 2020 (consulté le 26 MarsA 2020)
  5. "Coronavirus & Madagascar : notre crainte est plus contagieuse que le virus", Mada Actus.Info, 11 Marsa 2020.
  6. "Coronavirus, tsy filaminana: Nampanantsoin’ny depiote ireo minisitra tompon’andraikitra" in La Gazette de la Grande Ile, 12 Marsa 2020;
  7. "Andry Rajoelina. Kabary manontolo an-tsoratra momban'ny coronavirus", in MAdagate, 15 Marsa 2020.
  8. "Officiel, trois cas de Coronavirus à Madagascar", in Orange Madagascar. 20 Masa 2020.
  9. "Déclaration d’Andry Rajoelina : 3 passagères malgaches contaminées par le Coronavirus", Midi Madagascar, 21 Marsa 2020
  10. "9 nouveaux cas de Coronavirus : Confinement total et couvre feu pour Tana et Tamatave", MidiMadagascar, 23 Marsa 2020.
  11. "Vaovao farany – Tafiditra eto Madagasikara ny coronavirus", in Vaovao farany, 21 Marsa 2020.
  12. "Coronavirus : le président de Madagascar affirme connaître un remède à base de plantes" [tahiry], in LCI (Notsidihina ny 08 Jona 2020)
  13. "[Tribune] Artemisia et plantes médicinales : le « Covid-Organics », symbole de la recherche malgache – Jeune Afrique" [tahiry], sur JeuneAfrique.com, 30 Avrily 2020 (Notsidihina ny 08 Jona 2020)
  14. "Madagascar : Andry Rajoelina lance son remède contre le coronavirus – Jeune Afrique" [tahiry], sur JeuneAfrique.com, 21 Avrily 2020 (Notsidihina ny 08 Jona 2020)
  15. "Tisane anticoronavirus : le coup de poker du président malgache" [Tahiry], Le Monde, 19 mai 2020 (Notsidihina ny 08 Jona 2020)
  16. Linda Nordling: Unproven herbal remedy against COVID-19 could fuel drug-resistant malaria, scientists warn. In: Science. 6. Mai 2020, doi:10.1126/science.abc6665 .
  17. Coronavirus: Caution urged over Madagascar's 'herbal cure'. BBC News, 22. April 2020, notsidihina tamin'ny 12. Mai 2020.
  18. Straitstimes, Madagascar hands out 'miracle' coronavirus cure as it lifts lockdown. (tahiry)
  19. Abdur Rahman Alfa Shaban: Chad takes delivery of Madagascar virus cure, COVID-Organics. Africa News, 10. Mai 2020, notsidihina tamin'ny 12. Mai 2020 (englisch).
  20. Abdur Rahman Alfa Shaban: Congo receives COVID-Organics donation from Madagascar. Africa News, 6. Mai 2020, notsidihina tamin'ny 12. Mai 2020.
  21. "Officiel trois premiers cas de Coronavirus à Madagascar". Orange Madagascar (in French). 20 March 2020.
  22. "Officiel trois premiers cas de Coronavirus à Madagascar". Orange Madagascar . 20 Marsa 2020.
  23. "Coronavirus: Caution urged over Madagascar's 'herbal cure'". BBC News. 22 Avrily 2020. Tahiry tamin'ny 30 Avrily 2020. Notsidihina ny 07 Mey 2020.