Onilahy (ony)

Onilahy

velarantany

31 000 km2 km²

Halavany

400 km km

Vava

-

Loharano

distrikan ' i Betroka

Firenena

madagasikara

Fanjakana

malagasy

Faritany

Toliara

I Onilahy na Oñelahy na Oñilahy dia ony manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i Madagasikara, ao amin' ny faritanin' i Toliara. Mahatratra 31 600 km² ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145 m³/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny distrikan' i Betroka. Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia Isoanala, Ianapera, i Sakoa ary i Sakamena, fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia Imaloto, i Sakamare, i Taheza ary i Sakondry. Mamakivaky lohasaha lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny helodranon' i Soalary (na Saint Augustin) (35 km atsimon' i Toliara) ao amin' ny Lakandranon' i Môzambika noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i Tongobory dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha antanosy

Famaritana sy tombana

I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana ara-toedrano nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m^[1].

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy^[2].

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano mamatsy azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe^[3].

Faritra mando sy arovana

Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano^[4].

Ny ''Zones humides de l'Onilahy'' dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48"S sy 44°02'45"E^[5].

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany^[6].

Harena voajanahary

Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra^[7].

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny ''Lemur catta'' sy ny ''Propithecus verreauxi''^[8].

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy^[9].

Toekarena

Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe ''baiboho'', dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando^[10].

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono^[11].

Fanamby ara-tontolo iainana

Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra manodidina an' i Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban' ny fonenan' ny zava-mananaina, ary fihenan' ny kalitaon' ny rano^[12].

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary^[13].

Jereo koa

Menarandra

Lisitry ny renirano eto Madagasikara

Fanovozan-kevitra

"Onilahy", Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar.

↑ <nowiki><ref>Aldegheri, Marius. The Rivers and Streams on Madagascar, ao amin'ny Biogeography and Ecology in Madagascar, 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf
↑ <nowiki><ref>Aldegheri, Marius. The Rivers and Streams on Madagascar, IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf
↑ <nowiki><ref>Aldegheri, Marius. The Rivers and Streams on Madagascar, IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf
↑ WWF Madagascar. Amoron’i Onilahy Protected Area. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=
↑ Ramsar Sites Information Service. Zones humides de l'Onilahy. https://rsis.ramsar.org/ris/2304
↑ Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. Amoron’i Onilahy. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/
↑ Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304
↑ Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/
↑ D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf
↑ Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. Amoron’i Onilahy. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/
↑ WWF Madagascar. Amoron’i Onilahy Protected Area. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=
↑ WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=</ref> Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. Amoron’i Onilahy. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/
↑ D'Cruze, N. et al. The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf

[1] <nowiki><ref>Aldegheri, Marius. The Rivers and Streams on Madagascar, ao amin'ny Biogeography and Ecology in Madagascar, 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf

[2] <nowiki><ref>Aldegheri, Marius. The Rivers and Streams on Madagascar, IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf

[3] <nowiki><ref>Aldegheri, Marius. The Rivers and Streams on Madagascar, IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf

[4] WWF Madagascar. Amoron’i Onilahy Protected Area. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=

[5] Ramsar Sites Information Service. Zones humides de l'Onilahy. https://rsis.ramsar.org/ris/2304

[6] Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. Amoron’i Onilahy. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/

[7] Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304

[8] Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/

[9] D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf

[10] Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. Amoron’i Onilahy. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/

[11] WWF Madagascar. Amoron’i Onilahy Protected Area. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=

[12] WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=</ref> Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. Amoron’i Onilahy. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/

[13] D'Cruze, N. et al. The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]