Fanandroana malagasy

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny fanandroana malagasy dia endriky ny fanandroana ataon'ny mpanandro malagasy izay andinihany sy ampiharany ny fifandraisan'ny fotoana ahaterahan'ny olona iray na ny fotoana ahatanterahan'ny zavatra iray ampifandraisina amin'ny toerana sy ny toetran'ireo zavatra eny amin'ny lanitra, indrindra ny Volana, araka ny tetiandro nentin-drazana malagasy sy ny fifandraisan'izany amin'ny ho toetr'ilay olona teraka na ilay zavatra miseho na tiana hotanteraka. Izany fifandraisana izany no atao hoe vintana. Ambaran'ny mpanandro malagasy fa mamaritra ny toetra sy ny hoavin'ny olona ateraka na ny zavatra tanterahina tandrify azy ny vintana nefa azo ovana izany amin'ny alalan'ny fanalana vintana raha ratsy ka atahorana hitera-doza io vintan-dratsy io. Tsy ny vintana mifandray amin'ny Volana sy ny kintana ihany anefa no voakasiky ny fanandroana malagasy fa ny vanim-potoana rehetra hatramin'ny andro ao amin'ny herinandro sy ny fizaràn'ny andro, ka hatramin'ny fizaran-taona sy ny taona koa. Manampy izany ny lafintany (atsimo, avaratra, atsinanana sns) sy ny zavatra hafa toy ny tany, ny rivotra, ny afo ary ny rano sns. Noho izany dia tsy ny fotoana ihany no sahanin'ny fanandroana malagasy fa ny erana koa.

Fanao andavanandro teto Madagasikara ny fankanesana any amin'ny mpanandro teo amin'ireo andriana amin'ny taonjato faha-18 sy faha-19. Tao Imerina teo antenantenan'ny taonjato faha-19 dia nahay nanandro ny iray ampahatelon'ny olona[1].

Araka ny finoan-drazana malagasy dia lova avy amin'ny ray aman-dreny na talenta avy amin'ny Zanahary ny fanandroana. Ilain'ny Malagasy ny mampijery mpanandro alohan'ny hiterahana, hanamboarana trano na fasana, hanaovana hasoavana na fanambadiana, hisantatra na hitokana zavatra, handevina sns.

Raha tiana ho azo ny fanandroana malagasy dia tokony havahana ny hoe antokon-kintana sy ny hoe vintana ary ny hoe tetiandro. Mifandray tanteraka amin'ny tetiandro ny vintana. Ny fifandraisana misy eo amin'ny antokon-kintan'ny zodiaka sy ny vintana dia efa tsy hentintra intsony noho ny fanandroana sy ny tetiandro malagasy manara-bolana fa tsy manara-kintana na manara-masoandro.

Tsy ny volana sy ny andro ihany no manan-danja eo amin'ny fanandroana malagasy fa ny fizarazaran'ny andro koa, toy ny maraina sy ny tolakandro, ny andro sy ny alina, ny miposaka masoandro sy ny mitatao vovonana sy ny milentika masoandro sns.

Votoatiny

Ny orim-bintana roa ambin'ny folo[hanova | hanova ny fango]

Ireto avy ireo anaram-bintana amin'ny fanandroana malagasy izay sady anaran'ny volana malagasy koa: Alahamady, Adaoro, Adizaoza, Asorotany, Alahasaty, Asombola, Adimizana, Alakarabo, Alakaosy, Adijady, Adalo ary Alohotsy. Mbola iadian-kevitra ny fotoana mifanandrify amin'ny volana tsirairay noho ny fahasamihafam-piheverana misy eo amin'ireo milaza tena fa manam-pahaizana momba ny tetiandro malagasy.

Fanamarihana mialoha[hanova | hanova ny fango]

Ny fifandraisan'ny vintana roa ambin'ny folo[hanova | hanova ny fango]

Ny vintana roa mialoha sy manaraka ny renivintana iray dia zanabintan'ity renivintana ity, ka ilay mialoha azy dia lazaina fa babeny ary ilay manaraka azy dia atao hoe trotroiny. Ny vintana iray eo amin'ny zoron-trano na lafin-trano iray sy ny vintana iray hafa izay eo amin'ny zoron-trano na lafin-trano mifanatrika amin'io (manome zoro 180°) dia lazaina hoe mifandratra. Tsy maintsy renivintana no mifandratra amin'ny renivintana. Ny renivintana iray dia mitanila na miarina eo amin'ny zanabintana roan'ny renivintana mifandratra aminy. Ny zanabintana iray dia mitanila na miarina eo amin'ny renivintana mifandratra amin'ny renivintana mibaby na mitrotro azy. Ny zanabintana trotroina dia tsy maintsy mifandratra amin'ny zanabintana trotroina, ary ny zanabintana babena dia tsy maintsy mifandratra amin'ny zanabintana babena.

Ny tonon'andro sy ny fitetezanana andro[hanova | hanova ny fango]

Mitondra tonon'andro telo izay antsoina hoe "vava" (na "vavany") sy "vonto" ("vontony") ary "vody" (na "vodiny") ny renivintana, fa tsy mitondra afa-tsy tonon'andro roa atao hoe "vavany" sy "vodiny" ny zanabintana. Ao anatin'ny iray volana dia mifanarakaraka araka ny filaharany ny vintana ka ny vavan'ny vintana mitovy anarana amin'ny volana diavina no anombohana (ohatra, vava Alahamady); andro ahatsinanan'ny Volana izany.

Tsy isaina ho andro voalohany ao amin'ny volana ny tonon'andro iray raha tsy tsinana alohan'ny mitataovovonan'io andro io ny Volana. Miteraka fahasamihafana arakaraka ny faritra anaovana fanandroana izany satria tsy ny amin'ny 12 ora antoandro amin'ny famantaranandro araka ny hasin'ora nifanarahana izany. Ny mitataovovonana any amin'ny faritra atsinanana indridra eto Madagasikara dia tsy mitataovovonana any amin'ny faritra andrefana. Raha tonon'andro vava Alahasaty amin'ny volana Alahasaty, ohatra, no mifanojo amin'ny andro Alatsinainy any andrefana, dia mety efa vonto Alahamady ny any atsinanana, raha ohatra ka manodidina ny mitataovovonana ny nahatsinanan'ny Volana. Mety hiteraka fahadisoana ny tsy fahitana ny fotoana "ahafatesana" ahatsinanan'ny Volana noho ny fisian'ny rahona ka misakana ny fijerena izany na noho ny hakamoan'ny mpanandro mamono Volana an-trano.

Ny ao anatin'ny iray volana malagasy anefa mety misy 28 hatramin'ny 30 andro. Ny 29 sy ny 30 andro no matetika indrindra satria maharitra 29 andro sy 12 ora ary 44 minitra ny tsingerim-pihodinan'ny Volana amin'ny Tany. Raha misy 28 andro ny iray volana dia mifarana amin'ny vodin'ny vintana mitovy anarana amin'ny volana eo aloha ny volana diavina (ohatra, vody Alohotsy, raha ny volana Alahamady no diavina). Raha tsy tsinana ny Volana alohan'ny mitataovovonan'min'ny faha-29 andro dia lasa misy 29 andro ny iray volana ka mifarana amin'ny vavan'ny vintana mitovy anarana aminy io volana diavina io (ohatra, vava Alahamady, raha ny Alahamady no volana diavina). Fa raha mbola tsy tsinana ihany ny Volana amin'ny faha-30 andro dia misy 30 andro ny iray volana ka mifarana amin'ny vodiny na ny vonton'ny vintana mitovy anarana aminy io volana diavina io, ka vodiny raha zanabintana fa vontony raha renivintana.

Ny toetra ankapoben'ny tonon'andro[hanova | hanova ny fango]

Misy "tsara" sy "ratsy" ny vintana na ny tono'nandro. Arakaraka ny zavatra kasaina hatao no mety hahatsara na haharatsy ny tonon'andro iray, na dia mety ho tsara na ratsy amin'ny ankapobeny aza. Ohatra, ny vintana Alakaosy dia vintana malaza ho ratsy, nefa andro tsara anandratana ody ny tsinam-bolan'ny volana Alakaosy (vava Alakaosy) izay atao hoe Alakaosibe. Na dia vintana ratsy amin'ny anjkappobeny aza ny Alahasaty dia heverina fa tobniob'andro tsara ny vody Alahasaty satria ny zaza teraka amin'io dia ho tratra antitra ary tonon'andro tsara ho fisantaran-javatra sy fampakaram-bady koa ny amin'io.

Misy koa ny tonon'andro na vintana mahery na maivana. Ny renivintana rehetra dia inoana fa vintana mahery. Misy koa anefa zabintana inoana fa mahery. Malaza ho vintana mahery indrindra ny Alahamady (renivintana) sy ny Alakaosy (nefa zanabintana). Vintana mahery ihany koa ny Adizaoza (zanabintana) sy ny Asorotany (renivintana) sy ny Adimizana (renivintana) ary ny Adijady (renivintana). Ny Alohotsy dia inoana ho vintana maivana.

Alahamady[hanova | hanova ny fango]

Ny Alahamady no volana sy vintana voalohany amin'ny fanandroana. Renivintana ny Alahamady. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe االحمل / Al-Hamal ("ondrilahy") ny teny hoe Alahamady. Ny zoro avaratra-atsinana amin'ny trano no toerana omena azy. Io zoro io dia atao hoe zorofirarazana koa. Ny faritra na tanàna ao avaratra-atsinanan'ny tanàna iray dia atao hoe "Alahamadin-tany" ho an'io tanàna faharoa io.

Lazaina fa mibaby ny Alohotsy sy mitrotro ny Adaoro ny Alahamady sady mifandratra amin'ny Adimizana nefa mitanila eo amin'ny Asombola sy Alakarabo izay iandrianany sy iarenany ny vintana Alahamady. Amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Alahamady, dia ny vava Alahamady (na vavan'Alahamady) sy ny vonto Alahamady (na vonton'Alahamady) ary ny vody Alahamady (na vodin'Alahamady).

Manomboka amin'ny vava Alahamady ka miafara amin'ny vody Alohotsy ny volana Alahamady raha misy 28 andro. Marihina fa raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Alohotsy dia miafara amin'ny vava Alahamady ny volana Alahamady izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Alahamady io dia mifarana amin'ny vonto Alahamady ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Inoana ho vintan'andriana sady vintana maha mpanjaka ny Alahamady. Ny Alahamady no vintana mahery indrindra[2].

Vava Alahamady[hanova | hanova ny fango]

Ny vava Alahamady ao amin'ny volana Alahamady dia atao hoe Alahamadibe. Ralambo sy Andriamasinavalona ary Andrianampoinimerina ihany anefa no mpanjaka teraka tamin' ny vava-Alahamady. Io no natokana hanaovana ny Fandroan'Andriana. Andro mahery ny vava Alahamady ka ny zaza teraka amin'io dia alam-bintana fandrao misavika ny andriana, ka raha ankohonan'ny Andriana dia tsy avela hiara-mitoetra aminy.

Vonto Alahamady[hanova | hanova ny fango]

Ny olona teraka vonto Alahamady dia ampitehirizina amponga telon-jehy sy ampiompina gisa fotsy mivady mba ho tratra antitra.

Vody Alahamady[hanova | hanova ny fango]

Tonon'andro tsara ny vody Alahamady ka ny olona teraka amin'io dia ho tonga lehibe sy hanan-karena ary ho tratra antitra.

Adaoro[hanova | hanova ny fango]

Ny Adaoro no vintana sy volana faharoa. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اثور / Ath-Thur na Ath-Thaur ("ombilahy") ny hoe Adaoro. Zanabintana ny Adaoro. Ny tapany avaratra amin'ny rindrin-trano atsinanana no toerana omena azy. Lazaina fa mifandratra amin'ny Alakarabo sady mihataka sy miarina eo amin'ny Adimizana ny Adaoro. Ankoatr'izany dia trotroin'ny renivintana Alahamady ny zanabintana Adaoro. Mitondra tonon'andro roa ny Adaoro, dia ny vava Adaoro (na vavan'Adaoro) sy ny vody Adaoro (na vodin'Adaoro) . Inoana ho andron'afo na andro mandoro ny Adaoro.

Manomboka amin'ny vava Adaoro ka miafara amin'ny vody Alahamady ny volana Adaoro raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Alahamady dia miafara amin'ny vava Adaoro ny volana Adaoro izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Adaoro io dia mifarana amin'ny vody Adaoro ny volana izay misy 30 andro.

Vava Adaoro[hanova | hanova ny fango]

Ny olona teraka vava Adaoro dia atahorana amin'ny afo ka tsy maintsy alam-bintana amin'ny alalan'ny fitondran-dreniny azy mandositra avy anaty trano tomboka kely nodorana.

Vody Adaoro[hanova | hanova ny fango]

Ny olona teraka vody Adaoro dia tsara vintana ka raha lahy dia hahay mikabary fa raha vavy kosa dia ho tsara fanahy.

Adizaoza[hanova | hanova ny fango]

Vintana sy volana fahatelo ny Adizaoza. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اجوزاء / Al-Djuza ("kambana") ny hoe Adizaoza. Zanabintana ny Adizaoza. Ny toerana omena azy dia ny tapany atsimo amin'ny rindrin-trano antsinanana. Eo amin' ny Adizaoza no fitoeran'ny sinibe ao an-trano. Ny Alakaosy no mifandratra amin' ny Adizaoza sady miarina eo amin'ny Adijady. Baben'ny renivintana Asorotany ny zanabintana Adizaoza. Mitondra tonon'andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Adizaoza (na vavan'Adizaoza) sy ny vody Adizaoza (na vodin'Adizaoza).

Manomboka amin'ny vava Adizaoza ka miafara amin'ny vody Adaoro ny volana Adizaoza raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Adaoro dia miafara amin'ny vava Adizaoza ny volana Adizaoza izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Adizaoza io dia mifarana amin'ny vody Adizaoza ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Izay olona mikasa hampaka-bady, na hanorin-trano, sns., nefa sendra mifandratra amin'ny vintany ireo andro tsara fanaovana izany, dia ny Adizaoza no tokony hofidiny, fa io tsy mihetsiketsika tahaka ny sinibe, ka hampateza ny zavatra kasaina hatao. Amin'ny ankapobeny dia vintana mahery ny Adizaoza

Vava Adizaoza[hanova | hanova ny fango]

Tonon'andro mahery ny vava Adizaoza ka ny olona teraka aminy dia miozanozana sy sahozanina raha tsy alam-bintana, ka ho lasa mahantra rehefa lehibe.

Vody Adizaoza[hanova | hanova ny fango]

Ny vody Adizaoza dia malefaka kokoa ka ny vehivavy teraka amin'izany dia ho maro anaka nefa malahelon-karena, fa ny lehilahy kosa tsy hambinina amin'ny fihariana.

Asorotany[hanova | hanova ny fango]

Vintana sy volana fahefatra ny Asorotany. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اسرطان / As-Saratan na As-Sartan ("foza") ny hoe Asorotany. Renivintana ny Asorotany. Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena azy. Mibaby ny Adizaoza sy mitrotro ny Alahasaty ny Asorotany. Mifandratra amin'ny Adijady nefa mitanila sy miarina eo amin'ny Alakaosy sy Adalo izy. Mitondra tonon'andro telo ny Asorotany, dia vava Asorotany (na vavan'Asorotany) sy ny vonto Asorotany (na vonton'Asorotany) ary ny vody Asorotany (na vodin'Asorotany).

Manomboka amin'ny vava Asorotany ka miafara amin'ny vody Adizaoza ny volana Asorotany raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Adizaoza dia miafara amin'ny vava Asorotany ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Asorotany io dia mifarana amin'ny vonto Asorotany ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Andro mahery ny Asorotany.

Vava Asorotany[hanova | hanova ny fango]

Atahorana no maty kely ny zaza teraka amin'ny vava Asorotany, fa raha tsy izany dia ho tratra antitra ihany izy, nefa amin'izany tsy tezain'ny ray aman-dreniny izy fa omena ho tezain'ny havana.

Vonto Asorotany[hanova | hanova ny fango]

Ny olona teraka vonto Asorotany dia ho tratra antitra.

Vody Asorotany.[hanova | hanova ny fango]

Ny olona teraka vody Asorotany dia atahorana ho maty kely, ka raha tsy maty izy dia hanan-karena sy holava abdro iainana.

Alahasaty[hanova | hanova ny fango]

Ny Alahasaty no vintana sy volana malagasy fahadimy. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اأسد / Al-Asad ("liona") ny hoe Alahasaty. Zanabintana ny Alahasaty. Ny tapany atsinanana amin'ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Adalo sy miarina eo amin' ny Adijady ny vintana Alahasaty. Trotroin'ny renivintana Asorotany ny zanabintana Alahasaty. Mitondra tonon'andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Alahasaty (na vavan'Alahasaty) sy ny vody Alahasaty (vodin'Alahasaty).

Manomboka amin'ny vava Alahasaty ka miafara amin'ny vody Asorotany ny volana Alahasaty raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Asorotany dia miafara amin'ny vava Alahasaty ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Alahasaty io dia mifarana amin'ny vody Alahasaty ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Lazaina ho vinta-mpamosavy sy andron'ody ny Alahasaty.

Vava Alahasaty[hanova | hanova ny fango]

Ny olona teraka vava Alahasaty dia mety ho mpamosavy na ho mpitana ody mahery raha teraka misasaka alina. Tononandro tsara anandratana ody sy sampy ny vava Alahasaty ka tsy tsara anaovana zavatra hafa.

Vody Alahasaty[hanova | hanova ny fango]

Ny olona terana vody Alahasaty dia ho tratra antitra. Tononandro tsara ho fisantarana zavatra sy fampakaram-bady ny vody Alahasaty.

Asombola[hanova | hanova ny fango]

Vintana sy volana fahenina ny Asombola. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe السنبلة / As-Sumbul ("virjina") ny hoe Asombola. Zanabintana ny Asombola. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Alohotsy sy miarina eo amin' ny Alahamady ny vintana Asombola. Baben'ny renivintana Adimizana ny zanabintana Asombola. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Asombola, dia ny vava Asombola (na vavan'Asombola) sy ny vody Asombola (na vodin'Asombola).

Manomboka amin'ny vava Asombola ka miafara amin'ny vody Alahasaty ny volana Asombola raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Alahasaty dia miafara amin'ny vava Asombola ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Asombola io dia mifarana amin'ny vody Asombola ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Vintam-bola sy vintan'ny olona tia harena ny Asombola.

Vava Asombola[hanova | hanova ny fango]

Ny zazalahy teraka vava Asombola dia ho mpivarotra ary hahazo volabe. Ny zazavavy kosa ho mpanao taozavatra sy ho mpila harena.

Vody Asombola[hanova | hanova ny fango]

Ny zaza teraka vody Asombola dia ho mpila vola sy hanan-karena.

Adimizana[hanova | hanova ny fango]

Ny Adimizana no vintana sy volana fahafito. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اميزان / Al-Mizan ("mizana") ny hoe Adimizana. Renivintana ny Adimizana. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena azy. Ny Adimizana dia mifandratra amin'ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin'ny Alohotsy sy ny Adaoro. Mitrotro ny Alakarabo sy mibaby ny Asombola ny Adimizana. Mifandratra amin'ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin'ny Alohotsy sy ny Adaoro ny Adimizana. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Adimizana, dia vava Adimizana (vavan'Adimizana) sy ny vonto Adimizana (na vonton'Adimizana) ary ny vody Adimizana (na vodin'Adimizana).

Manomboka amin'ny vava Adimizana ka miafara amin'ny vody Asombola ny volana Adimizana raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Asombola dia miafara amin'ny vava Adimizana ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Adimizana io dia mifarana amin'ny vonto Adimizana ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Vintana mahery ny Adimizana nefa mety ho tsara na hahafaty mbola kely.

Vava Adimizana[hanova | hanova ny fango]

Ny zazalahy teraka vava Adimizana dia ho mpivarotra sy mpandranto. Ny zazavavy kosa dia atahorana ho maty kely na nefa mety ho tratra antitra sy hanan-karena.

Vonto Adimizana[hanova | hanova ny fango]

Tononandro tsara ny vonto Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho mpanan-karena sy tsy maty vonoina.

Vody Adimizana[hanova | hanova ny fango]

Ny vodiy Adimizana dia tononandro tsara ka ny zaza teraka eo dia ho tratra antitra raha tsy maty kely.

Alakarabo[hanova | hanova ny fango]

Ny Alakarabo no vintana sy volana fahavalo. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اعقرب / Al-Akrab ("maingoka") ny hoe Alakarabo. Zanabintana ny Alakarabo. Ny tapany atsimo amin'ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Miarina eo amin'ny Alahamady sady mifandratra amin'ny Adaoro ny vintana Alakarabo. Ny renivintana Adimizana no mitrotro azy. Mitondra tonon'andro roa ny Alakarabo, dia ny vava Alakarabo (na vavan'Alakarabo) sy ny vody Alakarabo (na vodin'Alakarabo).

Manomboka amin'ny vava Alakarabo ka miafara amin'ny vody Adimizana ny volana Alakarabo raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Adimizana dia miafara amin'ny vava Alakarabo ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Alakarabo io dia mifarana amin'ny vody Alakarabo ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Vintana tsara ny Alakarabo satria androm-bokatra.

Vava Alakarabo[hanova | hanova ny fango]

Tokony misoronana akondro vokatra ny olona amin'ny vava Alakarabo amin'ny maha vintam-bokatra azy. Ny zazavavy teraka vava Alakarabo dia ho maro anaka fa ny zazalahy kosa ho tratra antitra. Voalaza fa teraka tamin'ny vava Alakarabo ny mpanjaka Ranavalona II.

Vody Alakarabo[hanova | hanova ny fango]

Ny zazavavy teraka vody Alakarabo dia ho maro anaka ihany koa ary ny zazalahy ho tratra antitra.

Alakaosy[hanova | hanova ny fango]

Ny Alakaosy dia vintana sy volana fahasivy ao amin'ny fanandroana sy tetiandro malagasy. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اقوس / Al-Kaus ("mpitifitra tsipika") ny hoe Alakaosy. Zanabintana ny Alakaosy. Ny tapany avaratra amin'ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Adizaoza ny Alakaosy sady miarina sy miandriana eo amin'ny Asorotany ny Alakaosy. Baben'ny renivintana Adijady ny Alakaosy. Mitondra tonon'andro roa ny Alakaosy, dia ny vava Alakaosy (na vavan'Alakaosy) sy ny vody Alakaosy (na vodin'Alakaosy).

Manomboka amin'ny vava Alakaosy ka miafara amin'ny vody Alakarabo ny volana Alakaosy raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Alakarabo dia miafara amin'ny vava Alakaosy ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Alakaosy io dia mifarana amin'ny vody Alakaosy ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Vintana mahery indrindra ny Alakaosy. Raha tsy alam-bintana ny zaza teraka aminy dia ahohoka ho faty fa atahorana hahafaty izay lehibe noho izy.

Vava Alakaosy[hanova | hanova ny fango]

Atao hoe Alakaosibe ny vava Alakaosy ao amin'ny volana Alakaosy. Amin'ny vava Alakaosy amin'ny volana Alakaosy no andro fanandratana ody sy sampy. Manao sorona ny mpitahiry ody mahery sy sampy. Ny vehivavy mbola tokony hiteraka dia tsy mihinan-kanina amin'ny vava Alakaosy mba tsy hiteraka Alakaosy. Ny zaza teraka vava Alakaosy dia hanoto ray aman-dreny, ka ahohoka ho faty na alam-bintana mba ho tratra antitra sy ho lehibe ary ho mpanan-karena.

Vody Alakaosy[hanova | hanova ny fango]

Tsy mifankaiza firy amin'ny vava Alakaosy ny vody Alakaosy.

Adijady[hanova | hanova ny fango]

Vintana sy volana fahafolo ny Adijady. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe اجدي / Al-Djadi ("osilahy") ny hoe Adijady. Renivintana ny Adijady. Ny zoron-trano avaratra-andrefana no toerana omena azy. Mitrotro ny Adalo sy mibaby ny Alakaosy ny Adijady. Mifandratra amin'ny Asorotany sad mitanila sy miarina eo amin'ny Alahasaty sy ny Adizaoza ny Adijady. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Adijady, dia vava Adijady (vavan'Adijady) sy ny vonto Adijady (na vonton'Adijady) ary ny vody Adijady (na vodin'Adijady).

Manomboka amin'ny vava Adijady ka miafara amin'ny vody Alakaosy ny volana Adijady raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Alakaosy dia miafara amin'ny vava Adijady ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Adijady io dia mifarana amin'ny vonto Adijady ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Amin'ny ankapobeny dia vintana mafy ny Adijady ka tsara anorenana zavatra tiana hateza satria "mijadina mafy". Ny zavatra tian-ko mafy sy mateza no santarina amin'io andro io, toy ny fampidiram-pananana sy biby hopiana ary vola hotehirizina. Tonom-bintana fanorenan-trano sy fampakaram-bady koa ny Adijady. Ny Adijady koa no heverina ho andro tsara hampakaram-bady.

Vava Adijady[hanova | hanova ny fango]

Ny zaza teraka vava Adijady dia ho vitsy teny, noho izany dia tokony alam-bintana fandrao mijadina loatra ka tsy miteny.

Vonto Adijady[hanova | hanova ny fango]

Heverina ho tsara vintana ny zaza teraka amin'ny vonto Adijady.

Vody Adijady[hanova | hanova ny fango]

Heverina ho tsara vintana ihany koa ny zaza teraka amin'ny vody Adijady.

Adalo[hanova | hanova ny fango]

Vintana sy volana faharaika ambin'ny folo ny Adalo. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe ادلو / Al-Dalu ("mpandraraka rano") ny hoe Adalo. Zanabintana ny Adalo. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Alahasaty sy miarina eo amin'ny Asorontany ny vintana Adalolo. Trotroin'ny renivintana Adijady ny zanabintana Adalo. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Adalo, dia ny vava Adalo (na vavan'Adalo)sy ny vody Adalo (na vodin'Adalo).

Manomboka amin'ny vava Adaloka miafara amin'ny vody Adijady ny volana Adalo raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Adijady dia miafara amin'ny vava Adalo ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Adalo io dia mifarana amin'ny vody Adalo ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Vintan-dranomaso sy alahelo ny Adalo.

Vava Adalo[hanova | hanova ny fango]

Atahorana ho maty kely ny zaza teraka vava Adalo.

Vody Adalo[hanova | hanova ny fango]

Ny zaza teraka vody Adalo dia tsara vintana ihany ka ho tratra antitra na dia manan-toetra malahelohelo aza.

Alohotsy[hanova | hanova ny fango]

Vintana sy volana faharoa ambin'ny folo ny Alohotsy. Avy amin'ny anaran'antokon-kintana amin'ny teny arabo hoe الحوت / Al-Hut ("trondro") ny hoe Alohotsy. Zanabintana ny Alohotsy. Ny tapany antsinana amin'ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin'ny Asombola sy miarina eo amin'ny Adimizana ny vintana Alohotsy. Baben'ny renivintana Alahamady ny zanabintana Alohotsy. Ao amin'ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Alohotsy, dia ny vava Alohotsy (na vavan'Alohotsy) sy ny vody Alohotsy (na vodin'Alohotsy).

Manomboka amin'ny vava Alohotsy miafara amin'ny vody Adalo ny volana Alohotsy raha misy 28 andro. Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian'ny vody Adalo dia miafara amin'ny vava Alohotsy ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian'io vava Alohotsy io dia mifarana amin'ny vody Alohotsy ny volana izay misy 30 andro.

Ankapobeny[hanova | hanova ny fango]

Atao hoe volam-padina ny volana Alohotsy noho izy iomanana amin'ny Asaramanitra (izany hoe ny Alahamadibe). Tandremana mafy mba tsy haràtra amin'ny hety na antsy ny zazamadinika fa tsy ho mety sitrana ka noho izay tsy alana volo na hoho na ampiasana zava-maranitra. Ny olona maty ao amin'ny volana Alohotsy dia alevina mangingina.

Vintan'olona tsy mahatombin-toerana ny Alohotsy. Andro maivana ny andro Alohotsy. Amin' ny vava Alohotsy sy ny vody Alohotsy dia tsy misy manao taozavatra. Raha hanorin-trano sy hampaka-bady amin'ny andro Alohotsy dia tsy maintsy misorona vatokaranana sy hazo harahara na famaho alevina eo atsinanan'ny andry avaratra tandrify ny Alohotsy mba tsy hihetsiketsika.

Vava Alohotsy[hanova | hanova ny fango]

Ny zaza teraka vava Alohotsy dia tsy ho marim-ponenana fa mifindrafindra na toerana na zavatra hafa.

Vody Alohotsy[hanova | hanova ny fango]

Ny zaza teraka vody Alohotsy dia ho salama ihany.

Ny vintana malagasy sy ny zodiaka[hanova | hanova ny fango]

Raha manara-bolana tanteraka ny tetiandro malagasy dia tsy misy ifandraisany ny evan'ny zodiaka na ny antokon-kintan'ny zodiaka sy ny volana malagasy, afa-tsy ny fitovian'anarana. Na dia atao hoe manara-bolana sy masoandro aza ny tetiandro malagasy dia mbola tsy mifanandrify ihany ny volana malagasy sy ny antokon-kintan'ny zodiaka mitovy anarana aminy.

Ity ny fifandraisan'ny anaram-bolana sy vintana malagasy amin'ny anaran'ny eva sy ny antokon-kintan'ny zodiaka amin'ny teny latina[2].

Anaram-bolana

malagasy

Anaran'antokon-kintan'ny

zodiaka amin'ny teny latina

Dikany

ara-bakiteny

Alahamady Aries "ondrilahy"
Adaoro Taurus "ombilahy"
Adizaozo Gemini "kambana"
Asorotany Cancer "foza"
Alahasaty Leo "liona"
Asombola Virgo "virjina"
Adimizana Libra "mizana"
Alakarabo Scorpio "maingoka"
Alakaosy Sagittarius "mpitifitra tsipika"
Adijady Capricornus "osy-trondro"
Adalo Aquarius "mpandraraka rano"
Alohotsy Pisces "trondro"

Ny orim-bintana sy ny zavatra mifandray aminy[hanova | hanova ny fango]

Ny orim-bintana sy ny singa efatra[hanova | hanova ny fango]

Araka an'i Jobily Rakotoson[1] dia mifandray amin'ny fanandroana ny singa tsirairay, dia ny rano sy ny rivotra sy ny tany ary ny afo.

Rano[hanova | hanova ny fango]

Atao hoe vintan'ny rano ny Asorotany sy ny Alakarabo ary ny Alohotsy.

Rivotra[hanova | hanova ny fango]

Vintan'ny rivotra kosa ny Adimizana sy ny Adalo ary ny Adizaoza.

Tany[hanova | hanova ny fango]

Vintan'ny tany ny Adaoro sy ny Adijady ary ny Asombola.

Afo[hanova | hanova ny fango]

Vintan'ny afo ny Alahamady sy ny Alahasaty ary ny Alakaosy.

Ny vazantany sy ny zoron-trano[hanova | hanova ny fango]

Avaratra[hanova | hanova ny fango]

Lafy itoeran'ny vintana Adalo sy ny Alohotsy ny avaratra. Ao an-trano dia atao eo afovoany mahazo avaratra ny fatana. Ny avaratra dia vazantanin'ny fahefana sy ny fibaikoana ary ny fanjakana. Eo amin'ny misy ny Adalo no toerana fanajam-bahiny indrindra ao an-trano. Tandrify ny Alohotsy no fametrahana ny lovia sy ny sotro.

Avaratra atsinanana[hanova | hanova ny fango]

Ny zoro avaratra-atsinana no zoron'ny Alahamady. Ny zoro avaratra-atsinanana amin'ny trano no omena ny Alahamady izay atao hoe zorofirarazana koa. Atao hoe Alahamadintany ny tanana na ny faritra manandrify ny zoro Alahamady amin'ny tanana na faritra iray. Ny olona hajaina indrindra, raha misy fivoriana, dia asai-mipetraka eo amin' ny Alahamadintany.

Atsinanana[hanova | hanova ny fango]

Lafy itoeran'ny vintana Adaoro sy Adizaoza ny atsinanana. Vazantany natokana ho an'ny vavaka sy ny Razana ny atsinanana ao an-trano. Eo atsinanana tandrify y Adizaoza no ametrahana ny siny ao an-trano. Ny faritra avaratra amin'ny rindrina atsinana, tandrify ny Adaoro, no asiana ny farafara.

Atsimo atsinanana[hanova | hanova ny fango]

Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena ny Asorotany.

Atsimo[hanova | hanova ny fango]

Lafy itoeran'ny vintana Asombola sy Alahasaty ny atsimo. Ny atsimo ao an-trano dia vazantany natokana ho an'ny fanekena ny manam-pahefana, ny fanetren-tena, ny olona anjakana, ny maha mpanompo.

Eo atsimo manandrify ny Alahasaty (ilany atsinanana amin'ny rindrina atsimo) no ametrahana ny zanak'omby. Tandrify ny Asombola (ilany andrefana amin'ny rindrina atsimo) no ametrahana ny laona sy ny fanoto sady eo no mitoto vary.

Atsimo andrefana[hanova | hanova ny fango]

Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena ny Adimizana. Eo no misy ny varavarambe amin'ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny tsara sy ny ratsy.

Andrefana[hanova | hanova ny fango]

Lafy itoeran'ny vintana Alakaosy sy Alakarabo ny andrefana. Faritra tsy madio sy tsy masina ary an'ny vahiny ny andrefana ao an-trano. Ao amin'ny tapany atsimo amin'ny rindrina andrefana (manandrify ny Alakarabo) no asiana ny varavarambe amin'ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny soa sy ny ratsy. Tandrify ny Alakaosy no amelaran-tsihy hampandrosoana ny andriana. Eo koa no misy ny farafaran'ny vehivavy tera-bao izay akaikin'ny fatana ka tsara ho an'ny mpifana.

Avaratra adrefana[hanova | hanova ny fango]

Ny lafin-tany avaratra-andrefana dia atao hoe Adijady ka ny lafin-trano avaratra-andrefana no omena azy. Atao hoe zorom-baravarankely koa ny eo.

Ny andro ao amin'ny herinandro[hanova | hanova ny fango]

Manomboka amin'ny filentehan'ny masoandro ny andro malagasy ary manomboka amin'ny andro Alakamisy ny herinandro. Ny iray volana ao amin'ny tetiandro malagasy dia misy 29 na 30 andro. Samy manana ny maha izy azy ireo andro ao amin'ny herinandro ireo. Ny fanaovan-javatra fa tsy ny fahaterahana loatra no tena itandreman'ny Ntaolo sy ny Malagasy ankehitriny ny fisafidianana ny andro.

Andro tsara sy andro ratsy ao amin'ny herinandro[hanova | hanova ny fango]

Misy "tsara" sy "ratsy" ny andro ao amin'ny herinandro, sahala amin'ny tonon'andro, nefa arakaraka ny zavatra kasaina hatao no mety hahatsara na haharatsy ny andro iray na ny tonon'andro iray, na dia mety ho tsara na ratsy amin'ny ankapobeny aza ny andro na ny tonon'andro. Ohatra, ny andro Alarobia dia andro ratsy amin'ny ankapobeny nefa isan'ny andro tsara andevenana ny amin'io; ny andro Alakamisy kosa dia heverina fa andro tsara amin'ny ankapobeny, nefa tsy tsara andevenana.

Mety hifanaraka na hifanohitra amin'ny tonon'andro mifanojo aminy ny andro iray ao amin'ny herinandro. Mifanohitra ny tonon'andro tsara sy ny andro ratsy, na ny tonon'andro ratsy sy ny andro tsara. Mifanaraka kosa ny tonon'andro tsara sy ny andro tsara, na ny tonon'andro ratsy sy ny andro ratsy.

Raha mifanojo ny andro tsara (ohatra, ny Alakamisy) sy ny tonon'andro tsara (ohatra, ny Adijady) dia tsara indrindra io fotoana io. Raha mifanojo ny andro ratsy (ohatra, ny Alarobia) sy ny tonon'andro ratsy (ohatra, ny Adalo) dia ratsy tanteraka izany fotoana izany ka tokony tsy amin'io no hanaovan-javatra, sarotsarotra ny fanalana faditra sy ny fanalana vintana. Na dia tsara aza ny tonon'andro (ohatra, ny Adijady) nefa mifanojo amin'ny andro heverina fa andro ratsy (ohatra, ny Alarobia) dia foanana ny zavatra hatao na atao aroso ihany fa ialohavan'ny fanalam-paditra. Na dia tsara koa aza ny andro (ohatra, ny Alakamisy) nefa ratsy ny tonon'andro (ohatra, ny Adalo) dia aleo ajanona ny zavatra tokony hatao na tenterahina ny fanalana vintana.

Alakamisy[hanova | hanova ny fango]

Andro voalohany ao amin'ny fanandroana sy tetiandro malagasy ny andro Alakamisy[2]. Ny teny hoe Alakamisy na Lakamisy na Kamisy dia avy amin'ny teny arabo hoe الخميس / al-khamīs izay midika hoe "andro fahadimy".

Araka ny finoan'ny Ntaolo malagasy, amin'ny ankapobeny, dia andro tsara ny Alakamisy fa manantena hisy. Andro fisantarana izay atao (fanorenan-trano, fivohan'ny tafika amin'ny ady) sy tsara anaovana fampakaram-bady. Tsy tsara andevenana ny andro Alakamisy.

Zoma[hanova | hanova ny fango]

Andro faharoa ny andro Zoma. Ny teny hoe Zoma na Azoma na Joma dia avy amin'ny teny arabo hoe الجمعة / al-jum‘ah izay midika hoe "andro fahenina". Amin'ny ankapobeny dia andro mainty ny Zoma, araka ny finoan'ny Ntaolo malagasy, ka natokana handevenana.

Asabotsy[hanova | hanova ny fango]

Andro fahatelo ny andro Asabotsy. Ny teny hoe Asabotsy na Sabotsy dia avy amin'ny teny arabo hoe السبت / as-sabt izay avy amin'ny teny hebreo hoe שָׁבַת / shabbat na avy amin'ny teny hebreo hoe shabbos izay samy manondro ny andro Asabotsy sady midika hoe "andro fitsaharana" na "andro fialan-tsasatra". Amin'ny ankapobeny dia andro "mibontsina" ny Asabotsy, araka ny fivoasana sy ny finoan-drazana malagasy, ka natokana hitomaniana sy hamoizana ny maty.

Alahady[hanova | hanova ny fango]

Andro fahefatra ny Alahady. Ny teny hoe Alahady na Lahady dia avy amin'ny teny arabo hoe الأحد / al-aḥad izay midika hoe "andro voalohany". Amin'ny ankapobeny dia andro mahery ny Alahady, raka ny finoan'ny Ntaolo malagasy, ka tsy azo andevenana ny marainany.

Alatsinainy[hanova | hanova ny fango]

Andro fahadimy ny Alatsinainy. Ny teny hoe Alatsinainy na Latsinainy na Tinainy dia avy amin'ny teny arabo hoe الإثنين / al-ithnayn izay mitovy dika aminy. Amin'ny ankapobeny dia andro mafy sy mainty ny Alatsinainy, araka ny finoan-drazana malagasy. Tsy fisantaran-javatra io andro io fa andro fandevenana. Amin'ny maha andro mafy azy dia andro fanamafisan-javatra sy fandevenana ny Alatsinainy.

Talata[hanova | hanova ny fango]

Andro fahenina ny Talata. Ny teny malagasy hoe Talata na Atalata dia avy amin'ny teny arabo hoe الثلاثاء / ath-thulathā’. Amin'ny ankapobeny, amin'ny faritra maro eto Madagasikara dia tsy mety ny mamangy mana-manjo amin'ny andro Talata, araka ny finoan'ny Ntaolo malagasy. Andro tsara hivoahan'ny andriana na ny tafika ny andro Talata. Ataon'ny Ntaolo malagasy hoe " Talata gorobaka" ny andro Talata.

Alarobia[hanova | hanova ny fango]

Andro fahafito ny andro Alarobia. Ny teny malagasy hoe Alarobia na Larobia dia avy amin'ny teny arabo hoe الأربعاء / al-’arbi‘ā’ izay midika hoe "andro fahefatra". Amin'ny ankapobeny, amin'ny Ntaolo malagasy dia andro ratsy ny Alarobia, araka ny fitenenana hoe "Alarobia tsy miverina". Natokana ho an'ny famoizana sy ny fandevenana ny Alarobia.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]

Fanovozan-kevitra[hanova | hanova ny fango]

  • Jaovalo-Dzao R., Mythes, rites et transes à Madagascar, Angano et Tromba sakalava, Karthala et Ambozontany, 1996.
  • Beaujard P., Mythe et société à Madagascar (Tanala de l'Ikongo), Le chasseur d'oiseau et la princesse du ciel, Paris, L'Harmattan, 1991.

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

  1. Jobily Rakotoson, "L'art divinatoire, parole d'un sage" in Madagascar fenêtres, 2002, p.93.
  2. 2,0 et 2,1 Jobily Rakotoson, "L'art divinatoire, parole d'un sage" in Madagascar fenêtres, 2002, p.95.