Bahaisma

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Kintana sivy rantsana ahitana ny soratra izay azo vakina hoe "Yā Bahāʾ al-Abhā" izay midika hoe "Ry Voninahitry ny Be voninahitra indindra!"

Ny Bahaisma na Baha'isma na Finoana baha'i na Finoana bahay dia finoana abrahamika mahaleo tena noentin'ny irak'Andriamanitra iray antsoina hoe Baha'u'llah. Fivavahana monoteista ny finoana bahay. Baha'i na Bahay no iantsoana ireo mpanara-dia ity finoana ity. Ny Baha'i dia mandala ny maha tokana an'Andriamanitra. Ny finoana bahay dia fivavahana abrahamika izay mitory ny maha iray ara-panahy ny olombelona rehetra. Ny mpino bahay dia milaza ny tenany ho mpikambana amin'ny "fivavahana mahaleo tena"[1] .

Ilay Persana atao hoe Mīrzā Ḥusayn-ʿAlī Nūrī (1817-1892) no nanorina azy tamin'ny taona 1863. Ny anarana hoe Baha'u'llah dia midika hoe "Voninahitr'Andriamanitra" izay atao amin'ny teny arabo mitovy dika amin'io hoe Bahāʾ-Allāh. Mpianatr'i Bahāʾ-Allāh ny mpino bahay. Ny finoana bahay dia manana foibetoerana mihoatra ny 100000 eran-tany ka ao Haifa no foibeny fara tampony. Tamin'ny taona 2011 dia niisa 7.000.000 any ho any ny mpino bahay izay avy amin'ny foko 2100 samihafa miparitaka amin'ny firenena 189 [2]. Ny ivotoerana ara-panahy, izay nanaovana fivahiniana masina (ziyarat) sady ivotoeran'ny fitantanan-draharaha dia ao Haifa sy ao Acra any Israely.

Tantaran'ny finoana bahay[hanova | hanova ny fango]

manaraka ny fizotry ny tanaran'ireo mpitarika ara-panahy azy ny tantaran'ny finoana bahay, ka manomboka tamin'ny takarivan'ny 22 Mey 1844 izany araka ny fanapahan-kevitry ny Bāb tao Shiraz ao Iràna sady miorina amin'ny fototra ara-pitantantanan-draharaha napetrak'ireo olo-malaza ara-tantaran'ny finoana. Tao amin'ny fanjakana iraniana sy otomàna foana ny fikambanana bahay ka tsy niova izany raha tsy tamin'ny nahafatesan'i Bahāʾ-Allāh tamin'ny taona 1892. Nivoatra tao Eoropa sy tany Amerika Avaratra ilay fivavahana tamin'ny andron'i ʿAbd-al-Bahāʾ zanak'i Bahāʾ-Allāh, ary nihamafy orina tao Iràna izay toerana mbola izakany fanenjehana mafy ankehitriny. Tamin'ny nahafatesan'i ʿAbd-al-Bahāʾtamin'ny taona 1921 dia niditra tamin'ny dingana vaovao ny fitarihana ara-panahy ny fikambanana, ka nivoatra avy amin'ny fitarihan'olon-tokana ho amin'ny fandaminam-pandraharahana izay ahitana olom-boafidy sy olom-boatendry.

Ny Bāb[hanova | hanova ny fango]

Maozolean'ny Bāb eo amin'ny tendrombonitra Karmela ao Haifa any Israely.

Tamin'ny fiantombohan'ireo taona 1790 tao Iràna dia teraka ny fikambanana shiita tia zava-miafina sy mihambo ho manam-pifandraisana mivantana amin'Andriamanitra notarihin'i Šayḫ Aḥmad Aḥsāʾī. Ny mpianany, atao hoe shaykhi, dia nanorina ny fampianarany tamin'ny lafiny metafizikan'ny shiisma sady nitsikera ny fiankinan'ny mpitondra fivavahana maro anisa tafahoatra amin'ny lalàna.

Tamin'ny nahafatesan'i Sayyid Kāẓim mpandimby an'i Šayḫ Aḥmad tamin'ny fitantanana ny sekoly dia lasa nitady mpampianatra hafa ny sasany tamin'ny mpianany mba hitantana ny fikambanana. Araka ny finoana dia niainga ho any Shiraz ny iray amin'ireo mpianatra ireo, dia i Mullā Ḥusayn, taorin'ny efapolo andro nanaovana vavaka sy fiofadian-kanina.

Rehefa tonga tany i Mullā Ḥusayn tamin'ny 22 Mey 1844 dia noraisin'ny mponina izay nanasa azy hiantra ao aminy. Rehafa avy nanontany ny anto-dian'ny vahiny izany olona izany dia nilaza ny tenany ho ilay olona tadiavin'i Mullā Ḥusayn. I Sayyid ʿAlī Muḥammad Šīrāzī dia mpivarotra tao Shiraz izay 25 taona ka nilaza fa ny fisehoana vaovaon'Andriamanitra sady ilay Mahdi nandrasana hatrizay (na Qāʾim).

Nitondra ny anatram-bob inahitra hoe Bāb (باب ) izay midika hoe "varavarana" izy (izany hoe varavarana idirana mankany amin'ny fahamarinana, ary notifirin'ny manampahefana tao Iràna ka maty, araka ny faneren'ireo mpitondra fivavahana shiita, enin-taona taty aoriana tao Tabriz.

I Mullā Ḥusayn no mpianatry ny Bāb voalohany. Tao anaty fotoana fohy dia niampy fito ambin'ny folo izany (ka ny iray aminy dia vahivavy atao hoa Tahira). Treraka tamin'izany fotoana izany ny babisma. Ireo mpianatra valo ambin'ny folo volohany ireo no fantatra hatrami'izay ao amin'ny babisma hoe "Taratasin'ilay Velona" na "Soratr'ilay Velona". Ny votoatin'ny hafatry ny Bāb dia ny fahantomotry ny fahatongavan' "Ilay hahariharin'Andriamanitra" (man yuẓhiruh Allāh), ilay nampanantenaina tao amin'ny fanambaràn'ireo fivavahana tany aloha. Isan'ny mpianatry ny Bāb i Bahāʾ-Allāh mpanorina ny finoana bahay ka nanambara ny tenany ho ny fahatanterahan'ny faminanian'ny Bāb.

I Bahāʾ-Allāh[hanova | hanova ny fango]

I Bahá'u'lláh tamin'ny taona 1868.

Ny mpanorina ny finoana bahay, i Mīrzā Ḥusayn-ʿAlī Nūrī, dia teraka tao amin'ny faritanin'i Mazanderan any Iràna tamin'ny 12 Novambra 1817 tao amin'ny fianakavian'andriana iray. Niasa tao amin'ny governoran'ny shah ao Iràna ny rainy. Rehefa maty ny rainy dia saika hatao mpandimby azy ao amin'ny lapan'ny mpanjaka i Mīrzā Ḥusayn-ʿAlī Nūrī. Tsy nanaiky anefa izy mba hahafahany manokana ny fotoany amin'ny fanampiana ny olona ianjadian'ny tsindrihazolena sy ny marary ary ny mahantra, sady hiaro ny rariny. Nikambana tamin'ny babisma [3] izy tamin'ny faha-30 taonany. Tamin'ny taona 1852 dia nosamborina izy ka sy nasesitany tany Bagdad izay niankina tamin'ny fanjakana otomàna.

Afaka 10 taona tany an-tsesitany tao Bagdada izy, tamin'ny faha-12 andron'ny fankalazana ny fetin'ny Riḍvān[4], izay nanomboka tamin'ny 22 Avrily hatramin'ny 03 Mey 1863, dia nilaza tamin'ny manodidina azy fa izy no ilay nambara fa ho tonga, araka ny filazà'ny Bāb mialoha, dia ilay "fisehoana" fara tampon'Andriamanitra izay nadrasan'ireo fivavahana monoteista sasany. Nanomboka nahangona mpianatra izy, sady nanana eritreritra ny hanorina fivavahana ho an'ny olona rehetra eran-tany, izay hisehon'ny fahatanterahana tongalafatra amin'ny fivavahana rehetra nisy haramin'izay sady ho vatofehizoron'ny fanjakan'ny fandriampahalemana sy ny fahamarinana sy ny fahafahana ary ny olombelona eto an-tany. Voatery nandao an'i Bagdad i Bahāʾ-Allāh ka nankany Konstantinopoly, avy eo nankany Edirne (any Torkia amin'izao) tamin'ny taona 1864 ary farany tany Acre (ao Israely amin'izao fotoana izao), avy eo tao amin'ny vilayet tao Damasy na Damaskosy (ao Siria akehitriny).

Nananao ny toriteniny tamin'ny alalan'ny fanoratana boky i Bahāʾ-Allāh ka ny tena manan-danja indrindra amin'izany dia nosoratany tao amin'ny fonjan'i Acre, dia ny Kitāb-i Aqdas ("Boky Masina indrindra"). Tao Edirne tamin'ny taona 1868 dia nandefa ny hafatra voasoratra ho an'ireo mpitondra malaza tamin'ny androny izy, isan'izany ny shah tao Iràna, ny tsar Alexadre II tao Rosia, ny mpanjakavavy Victoria tany Anglereta, ny emperora Guillaume I, i Npoléon III ary ny papa Pio IX, izay namporisihiny hametra ny fitaovam-piadiany sy hanao izay hahatanteraka ny fandriampahalemana ho an'ny rehetra sady maharitra ary mahenika an'izao tontolo izao.

Ny mausolean'i Bahāʾ-Allāh ao Acre.

Tany an-tsesitany sy tany am-ponja no nandanian'i Bahāʾ-Allāh ny efapolo taona farany niainany. Tamin'ny volana Aogositra 1868 hatramin'ny 1877 dia nohidiana tao amin'ny tanàna torka fanidiana voafonja tao Acre akaikin'i Haifa izy. Avy eo dia nonina tao ivelan'izany tanàna izany tany ambanivohitra izy, tao amin'ny trano antitra tao Bahjī, izay nahafatesany sy nandevanana azy tamin'ny 29 Mey 1892. Ao no toeran'ny qibla[5] ho an'ny mpino bahay, toerana itodihan'ny Bahay rehefa manao ny vavaka tsy maintsy atao (ṣalāt).

I ʿAbd-al-Bahāʾ[hanova | hanova ny fango]

Sary hosodoko maneho an'i ‘Abdu’l-Bahá

Taorian'ny nahahatesan'i Bahāʾ-Allāh dia nafindra tamin'ny lahimatoany atao hoe ʿAbbās Effendi (1844-1921) ny fitantanana ny fikambanana bahay. Teraka tao Teheràna i ʿAbbās Effendi ary nambara fa ʿAbd-al-Bahāʾ ("Andevo miasa ho an'ny famirapiratan'Andriamanitra").

Nomena ny anarana hoe "Ivon'ny Fanekem-pihavanana" sy "Lohan'ny Finoana" izy, afaka manazava ny hafatra nentin'drainy, izay nanendry azy ho hany tokana mpanazava manam-pahefana amin'ny asasorany[6].

Niaritra ny fanaovan-tsesitany sy ny famonjana tahaka an-drainy koa izy. Nogadraina izy ka tsy tapitra izany raha tsy tamin'ny taona 1908, fotoana nanafahan'ny Tanora-Torka azy[7]. Avy eo dia nanoria ny renivohitry ny fikambanana bahay tao Haifa (ao Isrely) izy araka ny toromariky ny rainy.

Nandao ny Tany Masina izy tamin'ny volana Aogositra 1911 dia nadeha tany Eoropa ka nivahiny tao nandrita ny efa-bolana, indrindra tao Londra sy Parisy. Nihaona tamin'ny mpino bahay tandrefana izy ka nanao valandresaka momba ny finoana bahay sy ny foto-dalàny. Tamin'ny lohataona 1912 i ʿAbd-al-Bahāʾ dia nanao dia lava nandritra ny iray taona indray tany Eoropa sy tany Etazonia ary tany Kanada. Nanampy azy amin'ny fampielezana ny finoana bahay tany Andrefana izany ka niteraka fandrosoana lehibe, indrindra tany India sy Etazonia ary Eoropa.

Nodimandry tao Haifa i ʿAbd-al-Bahāʾ tamin'ny 28 Novambra 1921, taorian'ny nanedreny ny zafikeliny, dia i Shoghi Effendi (1897-1957), ho mpandimby azy eo amin'ny asan'ny Mpiambina ny finoana bahay. Nalevina tao aminy maozolean'ny Bāb eo amin'ny tendrombohitra Karmela (Carmel) ao Haifa izy ka ao hatraminizao, mandra-panamboarana ny maozolea natokana ho azy manokana.

I Shoghi Effendi Rabbānī[hanova | hanova ny fango]

I Shoghí Effendí Rabbání.

Ny zafikeliny, Shoghi Effendi Rabbānī (1897-1957), no nandimby an'i ʿAbd-al-Bahāʾ tamin'ny fitarihana ny fikambanana bahay. Nateraky ny vavimatoan'i ʿAbd-al-Bahāʾ izy ary nomena ny anaram-boninahtra hoe Walīy-i amr Allāh ("Mpiambina ny raharahan'Andriamanitra). Nobeazina tany Oxford izy ka afaka nandika amin'ny teny anglisy ny asasoratra manan-danja indrindra ao amin'ny finoana bahay sady nampivoatra ny Lamim-pandraharahana bahay.

Noho ny fanetsehany sy ny fitarihany nampian'ireo mpianatra sangany mitondra ny anarana hoe "Tanan'ny Raharahan'Andriamanitra", dia nanomboka ny "Kroazady folo taona" (ǧihād) tamin'ny taona 1953 ka tsy nifarana raha tsy tamin'ny taona 1963. Izany "Kroazady" izany dia nahatonga ny finoana bahay ho hita amin'ny firenena manerana an'izao tontolo izao. Teo anelanelan'ny fanendrena azy tamin'ny taona 1921 sy ny nahafatesany tamin'ny taona 1957 dia 100000 tonga 400000 any ho any ny isan'ny mpino bahay, ary ny firenena nisy azy ireo dia 35 tonga 250 any ho any. Nahatsangana Antenimieram-pirenena ara-panahy enina vaovao izy, izay nanovona ireo efa nisy tao Iràna sy tao Etazonia.

Taorian'ny nahafatesany tampoka tamin'ny 4 Novambra 1957, tao anaty toe-javatra tsy nahafahana nanendry ny ho mpandimby azy, dia fitarihana iombonana nahitana olona sivy voafidy tamin'ireo "Tanan'ny Raharaha" no nandray an-tanana ny fitondrana ny fikambanana mandra-pahatongan'ny taona 1963 nifidiana ny Tranon'ny FahamIinana ho an'Io Tontolo Izao hizay tsy inona fa Filankevitra faratampon'ny fikambanana natao hisahana ny fitantanan-draharaha fa tsy natao ho mpitondra fivavahana.

Ny fitantanan-draharaha bahay[hanova | hanova ny fango]

Ny Tranon'ny Fahamarinana ho an'Izao Tontolo Izao ao Haifa any Israely

Ny tahirin-kevitra fototra ho an'ny fitantanan-draharaha bahay dia ny Kitāb-i Aqdas nosoratan'i Bahāʾ-Allāh sy Ny Sitrapo sy ny Didimiafin'i ʿAbd-al-Bahāʾ. Nanangana ny Tranon'ny Fahamarina ho an'Izao Tontolo Izao, izay ahitana mpikambana voafidy, i Bahāʾ-Allāh. I Abd-al-Bahāʾ kosa nanangana ny foto-dalana mifehy ny "Fiambenana" ifandovana sady namaritra ny fifandraisana misy eo amin'ireo andrim-pitantanana roa ireo. Ao amin'io didimiafina io i ʿAbd-al-Bahāʾ dia nanendry ny lahimatoa amin'ireo zafikeliny, izay tsy iza fa i Shoghi Effendi, ho lasa "Mpiambina ny Raharahan'Andriamanitra", izay angady nananana sy vy nahitana ny fampandrosoana izany fitantanan-draharaha izany.

Izany Lamim-pitantanan-draharaha bahay izany dia ahitana mpikambana voafidy sy mpikambana voatendry. Isan-toerana na isam-patritra na isam-pirenena dia mifidy ireo mpikambana sivy ao amin'ny antenimiera ara-panahy isan-taona ny mpino bahay mba hisahana ny raharahan'ny fikambanana isan'ambaratonga izay manaja ny fameram-pahefana misy ambaratonga. Tsy fidina ny mpikambana ao amin'ny "Fikambanan'ny Mpanolotsaina" (hayʾāt-i mušāwirīn) fa tendrena isan'ambaratonga isam-toerana sy eo amin'ny ambaratonga iraisam-pirenena, ka izy ireo no miantoka ny fampielezana sy ny fiarovana ny fikambanana (izany hoe manao teny fitsipahana ny hevitr'ireo mpanohitra sady manara-maso ny fanajan'ny mpino ny fitsipi-pinoana marina). Tsy manana andraikitra mitovy amin'ny an'ny mpitondra fivavahana anefa izy ireo satria tsy misy ny atao hoe mpitondra fivavahana ao amin'ny finoana bahay.

Ny Tranon'ny Fahamarinana ho an'Izao Tontolo Izao no fitondrana faratampon'ny finoana bahay ary ireo mpikambana sivy ao aminy dia fidin'ny mpikambana ao amin'ireo antenimieram-pirenena ara-panahy rehetra isaky ny dimy taona. Ny lehilahy feno 21 taona ihany no azo fidina ho mpikambana ao amin'ny Tranon'Izao Tontolo Izao ho an'ny Fahamarinana, nefa amin'ny finoana bahay ankehitriny (tsy araka ny zava-nisy tamin'ny fikambanana bahay tandrefana talohan'ny fiavian'i ʿAbd-al-Bahāʾ tany eo an-toerana sy hatramin'ny tenantenan'ny taonjato faha-20 teo amin'ny fikambanana bahay tany Atsinanana Afovoany) dia afaka fidina amin'ny toerana hafa rehetra na ny lehilahy na ny vehivavy.

Finoan'ny Bahay[hanova | hanova ny fango]

Ny amin'Andriamanitra[hanova | hanova ny fango]

Ny Anarana Lehibe Indrindra, eva bahain'Andriamanitra soratana amin'ny teny arabo hoe يا بهاء الأبهى‎, / Yá Bahá'u'l-Abhá, sady midika hoe "Ry Voninahitry ny be voninahitra rehetra".

Mino an'Andriamanitra tokana sy mandrakizay izay mpamorona ny zavatra rehetra, isan'izany ny zavaboary sy ny hery eto amin'izao tontolo izao ny Bahay. mino izy ireo fa tsy voafatran'ny fotoana sady tsy manam-piandohana na fiafarana Andriamanitra. Amin'izy ireo dia "manan-tsitrapo manokana nefa tsy azo fantarina, tsy takatry ny saina loharano nipoiran'ny fanambaràna rehetra, mandrakizay, mahalala ny zava-drehetra, manatrika amin'ny toerana rehetra ary mahefa ny zava-drehetra Andriamanitra"[8]. Na dia tsy takatra mivantana aza Andriamanitra dia mahazo an-tsaina ny zavatra noforoniny izy, ka sady manana tanjona no manana sitrapo. Mino ny Bahay fa manambara ny sitrapony amin'ny fomba maro Andriamanitra, ohatra amin'ny alalan'ny hafatra maro misesy atao hoe Fisehoan'Andriamanitra (maẓhar-i ilāhī) na indraidray atao hoe mpanabe araka an'Andriamanitra. Ireo fisehoan'Andriamanitra izay manambara ny fikendreny ireo dia ampiasaina hanorenana ny fivavahana eto amin'izao tontolo izao.

Milaza ny fampianarana bahay fa lehibe loatra Andriamanitra ka tsy mety ho azon'ny olombelona amin'ny alalan'ny sary feno sy mazava tsara[9]. Ao amin'ny finoana bahay dia tondroina amin'ny fampiasana anaram-boninahitra Andriamanitra (ohatra: "ilay mahery indrindra") ary maro ireo teny ananterana ny maha tokana azy.

Ny amin'ny fivavahana[hanova | hanova ny fango]

Azo fintinina amin'ny atao hoe "maha iray" telo ny finoana bahay, dia ny maha iray an'Andriamanitra, ny maha iray ny fivavahana ary ny maha iray ny olombelona.

Ny atao hoe fanambaràna (wahī) ara-pivavahana miandalana, amin'ny Bahay, dia mahatonga azy ireo hanaiky ny maha tena izy ny ankamaroan'ny fivavahana manerana izao tontolo izao, ka ny mpanorina azy na ny olona manan-danja indrindra tao amin'ireo fivavahahna ireo dia heveriny ho "fisehoan'Andriamanitra". Isan'ireo "fisehoana" ireo ohatra i Mosesy (na Moizy)[10], i Jesoa (na Jesosy)[11], i Mohamady[12], i Krishna[13], i Zaratostra (na Zoroastra)[14] ary i Boda (Buddha)[15]. Mihevitra koa ny Bahay fa ireo olona hafa resahina ao amin'ny bokim-pivavahana toa an'i Adama, i Abrahama, i Noa (na Noe na Nuh) ary i Hud dia tena nisy tokoa sady mpaminanin'Andriamanitra. Araka ny fivoasana bahay, ny tantaram-pivavahana dia fotoam-pisedrana (dispensations) itrangan'ny fisehoana mitarika ho amin'ny fanambaràna mivelatra kokoa sady mandroso kokoa izay mifanaraka amin'ny fotoana sy ny vanim-potoana isehoany.

Ny fampianarana ara-piarahamonina an'ny fivavahana tsirairay (ohatra: ny fitarihana ny vavaka (qibla), na ny fifadiana ny sakafo sasany) dia mety ho foananan'ny fisehoana aty aoriana mba hisian'ny fitsipika sahaza ny fotoana sy ny toerana. Mifamadika amin'izany kosa ny amin'ireo foto-dalàna mahafaobe (fiantrana, fifandraisana tsara amin'ny samy olona) izay heverina fa fitsipika iraisan'ny olombelona rehetra sady maharitra. Tsy mino ny mety hijanonan'izany fanambaràna miroso miandalana izany ny mpino bahay. Mihevitra anefa izy ireo fa mitsingeringerina izany fizorana miandalana izany. Tsy miandry fisehoan'Andriamanitra vaovao ny Bahay alohan'ny fahataperan'ny arivo taona aorian'ny fanambaràna nataon'i Bahāʾ-Allāh[16].

Heverin'ny sasany ho fampifangaroharoana ny finoana samihafa teo alohany ny fivavahana bahay. Manambara anefa ny mpino bahay fa ny fivavahany dia lovam-pinoana hafa tanteraka, izay manana ny soratra masiny, ny fampianarany, ny lalàny ary ny tantarany manokana. Heverin'izy ireo ho sahala amin'ny toe-javatra ara-piarahamonina sy ara-pivavahan'ny jodaisma izay niforonan'ny kristianisma ny findramana ara-kolontsaina sy ara-pivavahana avy amin'ny finoana silamo shiita. Milaza ny Bahay fa ny finoany dia fivavahana tsy miankina maneran-tany izay miavaka amin'ireo fivavahana hafa noho ny maha vaovao azy sy noho ny fampianaran'i Bahāʾ-Allāh izay mifanentana amin'ny zava-misy amin'izao andro izao. Heverin'ny mpino bahay fa i Bahāʾ-Allāh no mamaly ny fiandrasana mesianika nisy teo amin'ireo fivavahana talohan'ny finoana bahay .

Mino ny Bahay fa hisy fanambaràna maro hafa ho avy aorian'ny fanambaràna nentin'i Bahāʾ-Allāh ka ny fanambaràna hitranga voalohany amin'izany dia tsy ho tonga raha tsy arivo taona aorian'ny fanambaràn'i Bahāʾ-Allāh.

Ny olombelona[hanova | hanova ny fango]

Eva maneho ny fifandraisan'ny olombelona sy ny zavaboary amin'Andriamanitra.

Mino ny Bahay fa ny olombelona dia manana "fanahy misaina" (nafs-i nāṭiqa na rūḥ), ary mino koa izy ireo fa izay no mahatonga ny olombelona hanana fahafahana tsy roa aman-tany hahalala ny toeran'Andriavanitra sy ny fifandraisan'ny olombelona rehetra sy ny mpamorona azy. Araka ny finoana bahay dia tokony hanaiky an'Andriamanitra sy ny ireo fisehoany ny olona tsitrairay ary tokony hanana toetra mifanaraka amin'ny fampianarana entin'ireo fisehoany ireo[17]. Amin'ny alalan'ny fanekena sy ny fanoavana, ny asa atao ho an'ny olona hafa, ny vavaka ary ny fanao ara-panahy ara-dalàna, hanakekezan'ny olombelona an'Andriamanitra, izany no tanjona ara-panahy ao amin'ny finoana bahay.

Raha maty ny olona dia miova tontolo ny fanahiny, ka ao amin'izany tontolo izany dia ny fandrosoana ara-panahin'ilay olona tao amin'ny tontolon'ny vatana no hitsarana sy hametrahana azy ao amin'ny tontolo ara-panahy[17]. Ny paradisa sy ny fiainan-tsy hita dia toetra ara-panahy izay manakaiky na manalavitra an'Andriamanitra ka anambaràna ny fifandraisana eto amin'ity tontolo ity sy ilay tontolo hafa, fa tsy toeram- pamalian-tsoa na fanasaziana aorian'ny fahafatesana[17].

Manantitra ny fitovian'ny olombelona sy ny fanafoanana ny tsy rariny ny soratra bahay. Ny olombelona rehetra dia tokana, na dia isan-karazany: ny fahasamihafan'ny foko sy ny kolontsaina dia zavatra mendrika ny homena lanjany sy ho leferina. Ny fanavakavaham-bolonkoditra, ny fanindrahindram-pirenena, ny saragam-piarahamonina dia heverina ho sakana amin'ny firaisan'ny olombelona rehetra. manambara ny fampianarana bahay fa ny fampiraisana ny olombelona rehetra dia vaindohan-draharana ao amin'ny zava-misy iainana ara-politika sy ara-pivavahana ankehitriny.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

  1. Denis MacEoin, « Personal allegiance and the loss of balance in Babi and Baha’i studies : A response to Moojan Momen’s ‘‘Marginality and Apostasy’’ », Religion,‎ 2008 ([tahiry])
  2. "The Bahá’í World Community" [tahiry]
  3. Ny babisma dia fikambanana na firehana ara-pivavahana nipoitra avy amin'ny sampana shiita izay manao fampianarana mihanohitra amin'ny finoana silamo be mpanaraka amin'ny fanambaran'ny mpamorona azy, ny Bāb, fa fisehoan'Andriavanitra avokoa ny mpaminanany rehetra ary mitovy amin'i mohamady izy. Faniratsirana ny finoana silamo izany amin'ireo miozolmana satria amin'izy ireo dia i mohavady no mpaminany farany sady lehibe indrindra.
  4. Ny Riḍvān no fety lehibe indrindra ao amin'ny tetiandro bahay izay maharitra 12 andro. Izany fety izany dia atao ho fahatsiarovana an'i Bahāʾ-Allāh. Ny teny hoe riḍvān dia midika hoe "paradisa" ka mampahatsiahy ny zaridainan'i Ridván teo akaikin'i Bagdad izay nitoeran'i Bahāʾ-Allāh taorian'ny fanaovan'ny Fanjakana otomàna sesitany azy tany Bagdad .
  5. Ny qibla (قبلة) izay midika hoe "zotra" na "fitodika" dia ny toerana tandrifin'ny fitodihan'ny mpino raha manatanteraka ny vavaka tsy maintsy atao (arabo: صلاة / ṣalāh).
  6. Alessandro Bausani et Denis MacEoin, « ʿAbd-al-Bahāʾ », Encyclopædia Iranica, Costa Mesa, Mazda, vol. 1,‎ 1982 (tahiry)
  7. Ny Tanora Torka dia antoko politika mpanindrahindra firenena sy revolosionera sady mpitondra fanavaozana teo amin'ny fanjakana otomàna. Nanongana ny mpanjaka farany tao, atao hoe `Abdü'l-Ḥamīd io antoko io ka nahazo ny fitondrana.
  8. Shoghi Effendi, God Passes By, 1944 p. 49. (Tahiry)
  9. Juan Cole, "The Concept of Manifestation in the Bahá’í Writings", Bahá’í Studies, Ottawa, Bahá’í Studies Publications, vol. 9,‎ 1982, p. 1-38 (tahiry])
  10. I Mosesy (na Moizy) dia ilay lehilahylazain'ny Baiboky fa nanafaka ny Hebreo avy tany Ejipta sady nanorina ny fivavahana jiosy.
  11. I Jesoa na Jesosy no antom-pisian'ny fivavahana kristiana izay mino azy ho zanak'Andriamanitra.
  12. I Mohamady (arabo: Muhammad) no mpaminany farany sady lehibe indrindra ao amin'ny finoana silamo.
  13. I Krushna (sanskrity: Kṛṣṇa) ao amin'ny fivavahana sy ny fedrà hindoa dia fisehoan'ilay andriamanitra Vishnu, fa ho an'ny mpino hindoa sasany dia maneho an'ilay andriamanitra fara tampony, ilay moaminjy izao tontolo izao.
  14. I Zaratostra na Zoroastra (avestika: Zarathuštra) dia ilay mpaminany mpanorina ny fivavahana amin'i Ahura mazda ho andriavanitra tokana, dia ny zoroastrisma na zoroastrianisma.
  15. I Boda (sanskrit: Buddha) dia olon-kendry indiana, ilay mpanorina ny fivavahana bodista.
  16. Stephen Lambden, "Eschatology: IV. In Babism and Bahaism", Encyclopædia Iranica, Costa Mesa, Mazda, vol. 8,‎ 1998 (tahiry)
  17. 17,0 17,1 et 17,2 Jean-Marc Lepain, Archéologie du royaume de Dieu : Ontologie des mondes divins dans les écrits de Bahá’u’lláh, Médiathèque bahá’íe, 2000 (tahiry)