Filazantsara araka an'i Jaona

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
I Jesoa sy ilay mpianatra tiany indrindra

Ny Filazantsara araka an'i Jaona, na Evanjely araka an'i Masindahy Joany dia Filazantsara na Evanjely fahefatry ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly. Mandresy lahatra ny mpamaky azy ny mpanoratra fa i Jesosy no ilay Mesia nadrasan'i Israely, dia ny Zanak'Andriamanitra avy ho Mpamonjy izao tontolo izao (Joa. 4.42). Amin'ny fisehoan'i Jesosy voalohany imasom-bahoaka dia mizara roa ny mpihaino azy: ao ireo manaraka azy ary ao koa ireo mimenomenona sy manohitra azy (Joa. toko 1 - 4) noho izy milaza ny tenany fa nirahina mba hanambara ny zavatra hitany teo amin'Andriamanitra (Joa. 3.32). Milaza ny tenany ho Fiainana, Fahazavana manafaka amin'ny haizina, Fahamarinana manafaka amin'ny lainga izy: izy tenany no Tompo. Eo am-pandrenesana izany rehetra izany dia nanameloka azy ny ankabetsahan'ny olona nefa tsy vitsy koa ireo izay natoky an'ity Mpitondra hafatra ity: "Tompo ô, hankany amin'iza moa izahay? Hianao no manana ny tenin'ny fiainana mandrakizay." (Joa. 6.68).

Niafara tamin'ny fitsarana sy famonoana an'i Jesosy izany fifanoherana sesilany nandritra ny telo taona nifaneraserany tamin'ny vahoaka izany (Joa. toko 13 - 19). Nefa natsangan'Andriamanitra ho velona mandrakizay izy. Izany no manaporofo fa ireo teny rehetra noteteniny dia marina daholo. Izany no nahatonga an'i Tomasy (na Tômà) ho resy lahatra ka nanao hoe: "Tompoko sy Andriamanitro" (Joa. 20.28). Manasa ny mpamaky azy mba hanao sahala amin'i Tomasy koa ny mpanoratra ny Evanjely fahefatra, satria hoy izy: "fa voasoratra izao, mba hinoanareo fa Jesosy no Kristy, Zanak'Andriamanitra, ary mba hanananareo fiainana amin'ny anarany, raha mino ianareo." (Joa. 20.31).

Tsy isan'ireo Filazantsara sinoptika ny Filazantsaran'i Jaona ka miavaka tanteraka amin'ireo telo voalohany, dia ny Matio, ny Marka ary ny Lioka. Teo anelanelan'ny taona 80 sy 110 no nanoratana azy.

Ny anaran'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny hoe Filazantsara araka an'i Jaona, na Evanjely araka an'i Joany, dia fanagasiana ny teny grika hoe Kατὰ  Ἰωάννην εὐαγγέλιον izay vakina hoe Kata Iōánnēn euangélion. Amin'ny teny latina dia Evangelium secundum Ioannem no iantsoana azy.

Ny Katolika malagasy dia miantso azy hoe Evanjely araka an'i Masindahy Joany na Evanjely nosoratan'i Masindahy Joany fa ny Protestanta malagasy kosa manao hoe Filazantsara araka an'i Jaona na Filazantsara nosoratan'i Jaona. Vaovao Mahafaly araka an'i Joany (na Jaona) na Vaovao Mahafaly nosoratan'i Joany (na Jaona) koa no azo iantsoana azy.

Ny fanoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny mpanoratra[hanova | hanova ny fango]

Na ny anaran'ny mpanoratra na ny anaran'i Jaona apostoly, izay mpianatra manana ny maha izy azy ao amin'ireo Evanjely sinoptika sy ao amin'ny Asan'ny Apostoly, dia tsy voaresaka ao amin'ity Evanjely fahefatra ity. Any amin'ny famaranan-teny (toko faha-21) ny mpanoratra vao miresaka ny amin'ilay "mpianatra tiana indrindra" izay lazaina fa nanoratra ilay Evanjely[1]. Tamin'ny taonjato faha-2 dia niely ny filazana ny Evanjely fahefatra izay natao hoe "Evanjely araka an'i Joany" (na Filazantsara araka an'i Jaona")[2]. Nanomboka amin'izany fotoana izany dia Joany na Jaona no heverina ho nanoratra ny Evanjely fahefatra. Tsy iza izany fa i Jaona Apostoly, ilay atao hoe "Zanak'i Zebedio".

Ny fotoana sy ny toerana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Voasoatra taorian'ireo Evanjely sinoptika ny Evanjelin'i Jaona[3]. Teo anelanelan'ny taona 80 sy 110 no nanoratana azy. Tsy dia misy zavatra azo iankinana hahafantarana ny toerana nanoratana voalohany ny Filazantsaran'i Jaona. maro ireo mpikaroka izay miankina amin'ny filazan'ireo Rain'ny Fiangonana izay misafidy ny faritr'i Efeso (na Efesosy na Efezy) ao amin'ny faritany fehezin'ny Romana any Azia (andrefan'i Torkia ankehitriny)[4], araka ny lovantsofina[5].

Fizaràn'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny ankamaroan'ny manam-pahaizana dia mizara ny Evanjelin'i Joany ho efatra: fitarihan-teny (1.1-8); fitantarana ny asa fanompoan'i Jesosy, atao hoe Bokin'ny famantarana (1.19-12.50); fitantarana ny alina farany teo amin'i Jesosy sy ireo mpianany, ny fijaliany, ny fitsanganany ho velona, izay atao hoe Bokin'ny voninahitra (13.1-20.31); ary famaranan-teny (toko faha-21).

Fitarihan-teny (1.1-8)[hanova | hanova ny fango]

Ny fitarihan-teny dia manambara amin'ny mpamaky hoe iza marina i Jesosy: izy no Tenin'Andriamanitra izay nenti-namorona izao tontolo izao sady tonga nofo[6]. Ny ao amin'ny Joany 1.10-12 dia mitantara: tonga tao amin'ny Jiosy (na Jody) i Jesosy fa ny Jiosy tsy nandray azy, nefa "izay rehetra nandray Azy (ny mpino kristiana) izay nino ny Anarany, dia nomeny hery ka tonga zanak'Andriamanitra"[7].

Ny Bokin'ny famantarana (toko 1.19–12.50)[hanova | hanova ny fango]

Natao batisa i Jesosy sy niantso ireo mpianany ary nanomboka ny asa fanompoany eto an-tany[8]. Nandeha nitety tanàna izy mba hanambara amin'ny mpihaino azy ny amin'Andriamanitra Ray, mba hanome ny fiainana mandrakizay ho an'izay rehetra vonona ny hino azy ary nanatanteraka fahagagana izay famantarana ny fahamarinan'ny fampianarany (39 40). Izany dia niteraka tsy fifankahazoana teo amin’ny mpitondra fivavahana (izay efa niseho lany manomboka eo amin'ny Joa. 5.17-18), izay nanapa-kevitra ny hamono azy[8].

I Jesosy tao Galilea sy ny manodidina (1.19-4.54)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fahagagana tao Kanà - nataon'i Vladímir Makovski.
    Fijoroan'i Jaona (na Joany) ho vavolombelona (1.19-34)
  • Ireo mpianatra voalohany (1.35-51)
  • Fahagagana voalohany: fanovana ny rano ho divay tao Kanà (2.1-12)
  • Ny fifanandrinana voalohany tao an-tempoly (2.13-25)
  • I Jesosy sy i Nikodemosy (na Nikôdema) (3.1-21)
  • Lasa ilay vavolombelona (3.22-36)
  • Nambara tamin'ireo Samaritana ny Mesia (4.1-42)
  • Fahagagana faharoa: fanasitranana ny zanaky ny manam-boninahitra tany Galilea (4.43-54)

Finoana sy tsy finoana (5.1-7.9)[hanova | hanova ny fango]

  • Fanomezan'i Jesosy andraikitra an'i Petera - nataon'i Rafael Sanzio (1515).
    Fanasitranana ilay malemy tao Jerosalema (5.1-15)
  • Ny Ray sy ny Zanaka (5.16-30)
  • Ireo vavolombelon'ny Zanaka (5.31-47)
  • Ny mofo ho an'ny rehetra (6.1-15)
  • Nandehandeha eny ambony rano i Jesosy (6.16-21)
  • Ny mofon'aina (6.22-6.65)
  • Ny fanekem-pinoan'i Petera (6.66-71)

I Jesosy tao Jerosalema sy ny manodidina (7.1-12.50)[hanova | hanova ny fango]

  • I Jesosy tao amin'ny fetin'ny Tranolay tao Jerosalema (7.1-13)
  • Mitombo ny fanoherana an'i Jesosy (7.14-24)
  • Ady hevitra momba ny fiavian'i Jesosy (7.25-30)
  • Nilaza ny handaozany ny mpianany tsy ho ela i Jesosy (7.31-36)
  • Ny rano velona (7.37-53)
  • Ilay vehivavy tratra nijangajanga (8.1-11)
  • I Jesosy no fahazavan'izao tontolo izao (8.12-30)
  • Ny tena zanak'i Abrahama (8.31-51)
  • Fampahiratana an'ilay jamba - nataon'i El Greco (1567)
    Ny nampahiratana ilay teraka jamba (9.1-12)
  • Fanadihadiana ny amin'ilay fahagagana, ny tena jamba (9.13-41)
  • Ny mpiandry tsara (10.1-21)
  • Zanak'Andriamanitra sa mpiteny ratsy an'Andriamanitra? (10.22-42)
  • Ny nananganana an'i Lazarosy ho velona (11.1-19)
  • Ny fandresena ny fahafatesana (11.20-44)
  • Fanapahan-kevitry ny Jiosy sasany hamono an'i Jesosy (11.45-57)
  • Tao an-tranon'i Lazarosy i Jesosy (12.1-11)
  • Niditra amim-boninahitra tao Jerosalema i Jesosy (12.12-19)
  • Ny voninahitra ao amin'ny fahafatesan'i Jesosy (12.20-36)
  • Ny tsy finoan'ny Jiosy sy ny antso ho amin'ny finoana (12.37-50)

Ny Bokin'ny voninahitra (toko 13.1–20.31)[hanova | hanova ny fango]

I Jesosy dia nanombana ireo mpianany amin'ny fiainan'izy ireo hoavy amin'ny tsy haha eto an-tany azo tsapain-tanana intsony azy ka nivavaka ho azy ireo sy ho an'ny tenany koa. Fanomanana ny mpamaky hiatrika ny tantaran'ny fijaliany sy ny fahafatesany ary ny fitsanganany amin'ny maty izany. Mifarana amin'ny famaranana ny amin'ny tanjon'ilay Filazantsara izany: "mba hinoanana fa i Jesosy no Kristy, Zanak'Andriamanitra sady mba hinoana fa hanana ny fiainana amin'ny anarany"[9].

Ny fametraham-beloman'i Jesosy (13.1–17.26)[hanova | hanova ny fango]

  • Fifanasan-tongotra - nataon'i Palma el Joven (1591-1592)
    Nifanasa tongotra i Jesosy sy ny mpianany (13.1-20)
  • Ny amin'ilay hamadika an'i Jesosy (13.21-30)
  • Didy vaovao (13.31-38)
  • I Jesosy no lalana sy fahamarinana ary fiainana (14.1-14)
  • Nampanantena ny Fanahin'ny fahamarinana i Jesosy (14.15-31)
  • Ny voaloboka sy ny sampany (15.1-17)
  • Fankahalan'izao tontolo izao ny mpianatra (15.18-26)
  • Ny asan'ny Fanahy Masina izay ho avy (16.1-15)
  • Alahelo hovana fifaliana (16.16-33)
  • Nivavaka ho an'ny tenany sy ho an'ny hafa i Jesosy (17.1-26)

Mankany amin'ny fandresena (18.1-20.31)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fisamborana an'i Jesosy (18.1-11)
  • Nentina teo anatrehan'i Hana i Jesosy (18.12-14)
  • Ny fandavan'i Petera voalohany an'i Jesosy (18.15-18)
  • Nentina teo anatrehan'ny mpisoronabe i Jesosy (18.19-24)
  • Ny fandavan'i Petera fanindroany sy fanintelony (18.25-27)
  • Nentina teo anatrehan'i Pilato i Jesosy (18.28-40)
  • Nohelohin'i Pilato ho faty i Jesosy (19.1-16)
  • Ny nahafatesan'i Jesosy (19.17-37)
  • Ny nandevenana an'i Jesosy (19.38-42)
  • Ilay fasana foana (20.1-10)
  • Niseho tamin'i Maria Magdalena i Jesosy (20.11-18)
  • Niseho tamin'ny mpianany i Jesosy (20.19-23)
  • Niseho tamin'i Tomasy sy ny mpianatra hafa i Jesosy (20.24-29)
  • Fehin-teny voalohany (20.30-31)

Teny famaranana (toko faha-21.1-25)[hanova | hanova ny fango]

Ny toko faha-21 dia mitantara ny fisehoan'i Jesosy taorian'ny fitsanganany ho velona tamin'ireo mpianany tao Galilea, ny jono mahagaga, ny famerenene indray an'i Petera amin'ny toerany ary ny anjaran'ilay mpianatra tian'i Jesosy indrindra[9].

  • Ilay jono mahagaga - nataon'i Gustave Doré
    Ilay jono mahagaga teo amoron'ny farihy Tiberiasy (21.1-14)
  • Naverin'i Jesosy ho mpamahana ny ondriny indray i Petera (21.15-23)
  • Fehin-teny faharoa (21.24-25)

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

  1. Jean Zumstein, L'Évangile selon Jean, in Daniel Marguerat (dir.), Introduction au Nouveau Testament : Son histoire, son écriture, sa théologie, éd. Labor et Fides, 2008, p. 386.
  2. François Vouga, « Jean : auteur, destinataires, perspectives », dans Michel Quesnel et Philippe Gruson, La Bible et sa culture, vol. II, Desclée de Brouwer, 2011, p. 414.
  3. Hans Conzelmann et Andreas Lindemann, Guide pour l'étude du Nouveau Testament, éd. Labor et Fides, 1999, p. 397
  4. François Vouga, « Jean : auteur, destinataires, perspectives », dans Michel Quesnel et Philippe Gruson, La Bible et sa culture, vol. II, Desclée de Brouwer, 2011, p. 415.
  5. Raymond E. Brown, Que sait-on du Nouveau Testament ?, Bayard, 2011 (1re éd. 1997) (ISBN 978-2-227-48252-4) p. 377.
  6. Aune, David E. (2003). "John, Gospel of". The Westminster Dictionary of New Testament and Early Christian Literature and Rhetoric. Westminster John Knox Press. ISBN 9780664219178, p. 245.
  7. Aune, David E. (2003). "John, Gospel of". The Westminster Dictionary of New Testament and Early Christian Literature and Rhetoric. Westminster John Knox Press. ISBN 9780664219178, p. 246.
  8. 8,0 et 8,1 Van der Watt, Jan (2008). An Introduction to the Johannine Gospel and Letters. Bloomsbury. ISBN 9780567521743, p. 10.
  9. 9,0 et 9,1 Moule, C. F. D. (July 1962). "The Individualism of the Fourth Gospel". Novum Testamentum. 5 (2/3): 171–90.doi:10.2307/1560025. JSTOR 1560025. p. 172.