Litorjia

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny litorjia dia ny fitambaran'ny fombafombam-pivavahana sy ny lanonana ary ny vavaka atokana ho an'ny fanompoam-pivavahana ho an'ny andriamanitra iray na maro, izay mety ho voafaritry ny fitsipika ao amin'ny soratra masina na ny lovantsofina. Ny teny hoe litorjia dia matetika ampiharina amin'ny fivavahana kristiana hanondroana ny fanompoam-pivavahana azon'ny atrehin'ny sarabamben'ny mpino sady naorin'ny Fiangonana iray ara-dalàna.

Ny litorjia teo amin'ny Grika sy ny Romana[hanova | hanova ny fango]

Fiavian'ny teny hoe litorjia[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe litorjia (misy koa ny manoratra sy manonona hoe litorzy) dia avy amin'ny teny grika hoe λειτουργία / leitourgía na λῃτουργία / lêitourgía izay avy amin'ny fitambaran'ny teny mpamari-toetra hoe λειτος / leïtos (izay midika hoe "momba ny vahoaka" sady avy amin'ny teny hoe λεώς / leôs na λαός / laos izay midika hoe "vahoaka") sy ny hoe ἐργον / ergon (izay midika hoe "asa"). Ara-bakiteny dia midika hoe "asam-bahoaka", izany hoe asa ho an'ny vahoaka, fanompoana ny vahoaka, fanompoana ho an'ny tanàna na ny fanjakana.

Ny litorzia: fanompoana miendrika hetra[hanova | hanova ny fango]

Andohalambon'i Germanicus, naorina tamin'ny taona 19 taor. J.K. ao Saintes (kaominina ao avaratr'i Frantsa) noho ny fanomezana nataon'i Caius Julius Rufus, olobe romana avy any Galia.

Noho io leitourgia io dia nizaka ny vesatra ara-bola ny mpanan-karena izay novalian-tsoa amin'ny alalan'ny fampakaram-boninahitra sy ny tombontsoa manokana. Tamin'ny taonjato faha-3 taor. J.K. dia nanjary tsy maintsy atao ny leitourgia tao amin'ny Fanjakana sy ny Empira romana. Ny fanatanterahana izany fanompoana izany dia nanamafy ny lazan'ny mpanohana ny manan-talenta. Isan'ny leitourgia koa ny fanaovana fombafomba hanomezam-boninahitra ny zava-mitranga iray. Ny tena ahitana ny leitourgia dia amin'ny fivavahana ka ao amin'ireo firavoravoana ampahi-bemaso no tena nisehoany. Teo amin'ny Empira romana dia lasa vesatra ho an'ny olona ny leitorgia izay natao hoe amin'ny teny latina hoe munera, (avy amin'io, ohatra, ny teny frantsay hoe remuneration) ka maro ireo izay niezaka ny tsy ho tratran'izany araka izay azo atao. izany munera izany dia nahitana karazam-pandaniana mifandray amin'ny fanorenana sy ny fanisiana fanaka amlin'ny tanan-dehibe. Isan'izany koa ny zavatra tsy maintsy natao ho an'ny Empira toy ny fanarenana ny arabe sy ny tetezana ary ny fantson-drano lehibe. Tao koa ny fanomezana akora fanodina, ny fandrahoana ny mofo ho an'ny tafika mandalo.

Ny litorjiany fivavahana egipitiana tamin'ny Andro Taloha[hanova | hanova ny fango]

Maât

Ny fomban'ny fivavahana tao Egipta tamin'ny Andro Taloha (taonarivo faha-4 tal. J.K. hatramin'ny taonjato faha-4 taor. J.K.) dia niorina amin'ny fankalazana ny firindran'izao tontolo izao (atao hoe maât) hatramin'ny namoronan'ireo andriananitra egiptiana azy. Tamin'ny voalohany izany fankalazana izany dia nosahanin'ny farao (na faraona) nefa taty aoriana dia ny mpitondra fivavahana no nanjary niandraikitra izany. Ny vahoaka, amin'ny alalan'ny fombafomba fanao isan'andro sy ny lanonana mahazatra dia manana adidy ny handray anjara amin'izany fanompoam-pivavahana izany. Ny litorjia egiptiana dia ahitana lanonana karakaraina amin'ny fotoana manan-danja indrindra amin'ny fiainan'olombelona (toy ny fahaterahana sy ny fahafatesana ary ny hafa koa) sy amin'ny fankalazana ny fitsaohana ireo andriamanitra (firavoravoana hoe an'i Nily na Neily). Ny sasany amin'ireo fombafomba ireo dia mbola hita amin'ny fombam-pivavahan'ny Kristiana kopta.

Ny litorjia ao amin'ny jodaisma[hanova | hanova ny fango]

Jiosy mivavaka eo amin'ny rindrina andrefana ao Jerosalema

Tao amin'ny jodaisma misy fisoronana, araka ny hita ao amin'ny Septoajinta sy ao amin'ny Testamenta Vaovao dia iantsoana ny fanompoana atao ao amin'ny Tempoly ny hoe leitourgia. Mifandray amin'ny fanompoam-pivavahana amin'Andriamanitra tsy hita maso sy amin'ny vavaka tao aminy izany. Teo amin'ny jodaisma rabinka kosa, rehefa rava ny Tempolin'i Jerosalema sy ny tabernakely, ka nahavery ny tetiaran'ny Levita, dia nanjavona ny mpisorona sy ny fisoronana ary zavatra rehetra momba ny rava ny lafin-javatra momba ny masina.

Ny litorjia jiosy dia ny famakiana na famerena ny vavaka izay endriky ny fitandremana ao amin'ny jodaisma rabinika. Ireo vavaka ireo, matetika ahitana toromarika sy fivoasana, dia hita ao amin'ilay atao hoe סדור / siddur (raha milaza maro: סדורים / siddurim) (boky mirakitra ireo vavaka mahazatra ao amin'ny fivavhana jiosy). Amin'ny ankapobeny, ny lehilahy jiosy dia tsy maintsy manatanteraka vavaka intelo isan'andro ka misy fari-potoana voafaritra izany izay atao hoe זְמַנִּים/ zmanim. Araka ny Talmoda (hebreo: תַּלְמוּד / Talmūd) dia asaina mivavaka indray mandeha isan'andro fotsiny ny vehivavy jiosy.

Ireto ireo vavaka izay tsy maintsy atao isan'andro:

  1. ny Shakharit na Shaharit (שַחֲרִת), avy amin'ny teny hebreo hoe shachar na shahar (שַחָר) "hazavan'ny maraina";
  2. ny Minkha na Minha (מִנְחָה), vavaka atao amin'ny tolakandro ho an'ny fanaovam-panatitra koba miaraka amin'ny fsorona tanterahina ao amin'ny Tempoly;
  3. ny Arvit (עַרְבִית) na Maariv (מַעֲרִיב), atao amin'ny fanombohan'ny alina.

Misy koa vavaka fanampiny:

  1. ny Musaf (מוּסָף, "fanampiny") dia tanterahin'ireo jiosy ortodoksa sy ireo jiosy mpitandina ny rakitry ny ela ami,'ny andron'ny Sabata, izay andro lehibe masina eo amin'ny jodaisma (izay mahafaoka koa ny Khol HaMoed), ary ny Rosh Khodesh.
  2. ao koa ny fanompoam-bavaka fahadimy atao hoe Ne'ila (נְעִילָה, "famaranana"), izay tanterahina amin'ny Yom Kippur.

Ny litorjia ao amin'ny kristianisma[hanova | hanova ny fango]

Pretra mankalaza ny Litorjian'Andriamanitra ao amin'ny fiangonana katolika tatsinanana any Prešov, ao Slovakia.

Tsy ny fiangonana kristiana rehetra no misy litorjia fa ao ireo manana ary ao ireo tsy manana izany. Ireo manana litorjia dia manaraka toromarika mazava voasoratra ao amin'ny boky natokana ho an'izany. Ireo tsy manana kosa dia manao fotoam-pivavahana manaraka fandaharam-potoana malaladalaka na tora-po mihitsy aza.

Ny teny hoe litorjia ao amin'ny kristianisma dia ilazana ny fandaharam-potoana hajaina mandritra ny fanompoam-pivavahana. Ao amin'ny Fiangonana katolika, ny litorjia dia ny fandraisan'anjaran'ny vahoaka ao amin'ny asan'Andriamanitra, dia ny asam-pamonjena nataon'i Jesoa Kristy izany. Ao amin'ny litorjia i Kristy dia manohy ny asam-panavotana.

Ireo Kristiana voalohany dia nampiasa ny teny hoe litorjia (grika: leitourgia) hilazany ny asa fanompoana lehibe, dia ny fanompoana amin'ny Alahady. Izany asa fanompoana izany, izay atao hoe litorjia na ministera dia adidin'ny Kristiana amin'ny maha mpino azy amin'ny alalan'ny batisa (na batemy) ao amin'i Kristy sy fandraisana anjara amin'ny asa fanompoana ataon'i Kristy. Ny litorjia dia asa fanompoana mifamaly. Maro ny fiangonana kristiana izay manendry olona amin'ny fanatanterahana ny fanompoam-pivavahana, atao hoe litorjista. Ny litorjista dia mety hamaky fanambaràna na ny Soratra Masina sady miantso ny mpino hanatanteraka ny fivavahana, fa ny "ministra" (pastora, pretra, sns) kosa miandraikitra ny toriteny, manolotra vavaka, ary manamasina ny sakramenta. Ny litorjista dia mety ho ministra voahosotra na vita fanamasinana na loholona tsotra izay atao hoe koa laika (na lahîka). Ny fiangonana manontolo dia mandray anjara sady manolotra ny litorjia ho an'Andriamanitra.

Ny litorjia ao amin'ny finoana silamo[hanova | hanova ny fango]

Miozolmana mivavaka manondrika ny loha sy ny lamosina amin'ny maraina ao amin'ny Moske Lehiben'i Nishapur any amin'ny tapany avaratra-atsinanan'i Iràna.

Ao amin'ny finoana silamo, ny teny hoe salāt (izay midika hoe "vavaka", avy amin'ny teny arabo hoe صلاة‎ / 'ṣalāh' na صلوات 'ṣalawāt raha milaza maro) dia fomba fivavahana arahim-pihetsika ara-batana tsy maintsy atao, ka mifanohitra amin'ny atao hoe dua (arabo: دُعَاء / duʿāʾ) izay midika hoe fitalahoana. Ny maha zava-dehibe azy eo amin'ny Miozolmana dia ambaran'ny maha isan'ireo Andry dimin'ny finoana silamo.

Ialohavan'ny fidiovana (arabo: الوضوء / 'al-wuḍū) sady tanterahina indimy isan'andro. Averimberina ny andian-teny atao rakʿah (arabo: ركعة) na rakaʿāt(arabo:ركعاتraha milaza maro) raha anaovana asa (fihetsika) sy lahateny tsy maintsy tanterahina. Ny isan'ny rakaʿāttsy maintsy atao dia mety ho roa hatramin'ny efatra arakaraka ny fotona ao amin'ny andro na ny toe-javatra hafa (toy ny fivavahana amin'ny andro Zoma izay anaovana rakaʿāt roa).

Tsy maintsy ataon'ny Miozolmana rehetra ny vavaka, afa-tsy ireo izay mbola tsy niala sakana sy ireo vehivavy tonga fotoana na tera-bao.

Ny litorjia ao amin'ny vivavahana bodista[hanova | hanova ny fango]

Bhikkhu (monka na moanina bodista) eo am-pivavanana ao Tailandy.

Ny litorjia bodista dia fanompoana voafaritra tsara ho enty mitsaoka sy mivavaka izay tanterahin'ny fikambanana bodista (sangha bodista) ao amin'ireo sampan'io karazam-pivavahana io. Tanterahina indray mandeha na imbetsaka isan'andro izany ary misy fiovaovana eo amin'ireo sampana teravada sy mahaiana ary vajraiana.

Ny lirorjia amin'ny ankapobeny dia ahitana hira na fanononana sutra iray na andalana vitsy avy amin'ny sutra na mantra (indrindra ao amin'ny Vajraiana), sy ao amin'ny gatha isankarazany. Arakaraka ny fanao izay tian'ireo mpanatanteraka izany hatao, dia azo atao ao an-tempoly izany na any an-trano. Ny litorjia dia saika mandrakariva tanterahina eo anatrehan'ny zavatra ivavahana sady arahina fanatitra jiro , emboka, rano ary sakafo.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

  • Litorjia katolika
  • Lirorjia ortodoksa
  • Fanompoam-pivavahana protes
  • Litorjia loterana
  • Tetiandro litorjika