Tahirin-kevitra elohista

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny tahirin-kevitra elohista na loharano elohista, izay hafohezina amin'ny litera E, dia iray amin'ireo lahatsoratra efatra vinavinaim-pisiana niforonan'ny boky dimy voalohany ao amin'ny Baiboly, araka ny hevitry ny mpikaroka momba ny Baiboly (Karl Heinrich Graf, Julius Wellhausen sns) tamin'ny taonjato faha-18. Ny telo hafa dia ny tahirin-kevitra iahvista sy deoteronomista ary ny an'ny mpisorona. Misy anefa ireo mpikaroka taty amin'ny taonjato faha-20 izay nitsikera izany petra-kevitra izany ka namela azy.

Ny anaran'ilay tahirin-kevitra[hanova | hanova ny fango]

Ny anarana hoe "Tahirin-kevitra elohista" dia avy amin'ny anaran'ny Andriamanitry ny Israelita izay heverina fa tsy nampiasaina raha tsy tao amin'io tahirin-kevitra io, dia ny hoe Elohim na El, fa tsy Iahveh (na IHVH) izay mampiavaka manokana ny tahirin-kevitra iahvista.

Ny mampiavaka ny tahirin-kevitra elohista[hanova | hanova ny fango]

Miavaka ny tahirin-kevitra elohista amin'ny fampiasany teny ilazana zavatra tsy azo tsapain-tanana hilazany an'Andriamanitra, ny fampiasany ny anarana hoe Horeba fa tsy Sinay (na Sinaia) (anaran'ny tendrombohitra nanomezan'Andriamanitra ny Lalànan'i Israely) ary ny fampiasany ny fitenenana hoe "fatahorana an'Andriamanitra"[1].

Any amin'ny Fanjakan'i Israely any avaratra no nisehoan'ireo tantaran'ny razana, indrindra tao amin'ny tanin'i Efraima, ary ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra dia manohana fa nosoratana tao amin'io faritra io ny tahirin-kevitra elohista, mety tamin'ny tapany faharoa amin'ny taonjato faha-9 tal. J.K.[1]. Ireo petra-kevitra taty aoriana dia tsy mandray ny tahirin-kevitra elohista fa milahatra toy izao: deoteronomista (D), iahvista (J), mpisorona (P), ho an'ny Torah izay lazaina fa nosoratana tamin'ny andro nanapahan'ny mpanjaka Josia taorian'ny fahababoana[2].

Fombany sy daty nanoratana ary fampiharana azy[hanova | hanova ny fango]

Toetra mampiavaka ny tahirin-kevitra elohista[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny loharano elohista dia Elohim na El no iantsoana an'Andriamanitra talohan'ny nanambaràna ny anaran'Andriamanitra hoe IHVH tamin'i Mosesy.

Liana manokana ny amin'ny lovantsofina momba ny Fanjakan'i Israely any avaratra sy ireo olo-malazany toa an'i Josoa sy i Josefa ny mpanangona ny loharano E. Misafidy kokoa an'i Israely ny Elohista raha mitaha amin'ny Fanjakan'i Jodà any atsimo (ohatra, amin'ny filazana fa novidina fa tsy naringana i Sikema/Sekema) ary mitantara fa nisy zava-dratsy nataon'i Aarona (ohatra, ny amin'ilay ombilahy kely volamena).

Isan'ireo loharano nampiasain'ny Elohista ny Fitsipiky ny Fanekem-pihavanana, izay lahatsoratra momba ny lalàna hita ao amin'ny toko faha-21 hatramin'ny faha-23 ao amin'ny Bokin'ny Eksodosy.

Fotoana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Ny tahirin-kevitra elohista dia niforona tamin'ny alalan'ny fitambarana tantara isan-karazany sy lovantsofina momba ny Fanjakan'i Israely any avaratra sy ireo foko ao aminy (i Dana, i Naftaly, i Gada, i Asera, i Isakara, i Zabolona, i Efraima, i Manase, ary i Benjamina) sy ireo Levita, ary amin'ny alalan'ny fandrindrana ireo lovantsofina ireo ho lahatsoratra tokana. Asehony ho manan-danja ny fokon'i Efraima niavian'i Jeroboama mpanjakan'i Israely.

Tokony ho tany amin'ny taonjato faha-8 tal. J.K. no nanangonana ny tahirin-kevitra elohista[3] raha ny tahirin-kevitra iahvista nangonina tamin'ny taonjato faha-10 na faha-9 tal. J.K.[4]

Tsy fitovizan'ny Elohista amin'ny Iahvista[hanova | hanova ny fango]

Ny amin'i Abrama sy i Isaka[hanova | hanova ny fango]

Ny fitantaran'ny Elohista dia manomboka aorian'ny fiantombohan'ny fifindran'i Abrahama, miaraka amin'ny tantaran'ny vadiny (fa tsy ny anabaviny izay hita ao amin'ny fitantaran'ny Iahvista). Aorian'izany ny tantaran'i Abrahama ny amin'ny hanaovana sorona an'i Isaka. Ao amin'ny lahatsoratra elohista dia tsy mipoitra intsony i Isaka aorian'ny teny famaranana ary hoatry ny milaza ny fitantarana fa natao sorona tokoa i Isaka. Ny lahatsoratra iahvista kosa dia tsy miresaka ny amin'ny sorona na dia voaresaka betsaka ao aza i Isaka. Rehefa nandrindra ny lahatsoratra manontolo ilay na ireo mpanoratra, dia tokony nohazavaina ny firesahana matetika an'i Isaka. Misy andininy mitahiry ilay lahatsoratra heverina fa nataon'ny Elohista, dia ny namelan'ny Tompo an'i Abrahama hanao sorona ondry iray ho solon'ny zanany, ka nahafahan'i Isaka hiaina indray. Na dia izany aza, ny lovantsofina tranainy voatahiry ao amin'ny midrasa dia mbola mitahiry endrika fitantarana izay ahitana an'i Isaka voavono[5]. Araka ny tokony ho izy, satria io no fitantaran'ny Elohista hatramin'izao, ny fitantarana manaraka omen'ny Elohista dia manome fahafahana an'i Abrahama hiteraka hafa indray.

Ny anjara asan'ny anjely[hanova | hanova ny fango]

Ny Iahvista dia maneho Andriamanitra mitoetr'olombelona (antropomorfisma) izay afaka mitsangantsangana ao amin'ny saha Edena hitady an'i Adama sy i Eva, ny ao amin'ny Elohista kosa misy fanirahana anjely. Ohatra, ny fitataran'ny Elohista ilay "tohatr'i Jakoba" izay ahitana anjely miaka-midina amin'ny tohatra sy amin'Andriamanitra ao an-tampony, izay nahatonga an'i Jakoba hanao ny anaran'ilay toerana hoe Betela (hebreo: Beth-El "Tranon'Andriamanitra"), nefa ny Iahvista dia maneho izany ho nofy tsotra fotsiny izay isehoan'Andriavanitra eo ambonin'io toerana io izay tsy misy tohatra na anjely. Torak'izany koa, ny Elohista mitantara an'i Jakoba mitolona amin'Andriamanitra, aty aoriana dia hitana koa ny tantaran'i Balama sy ny borikiny izay niteny araka an'Andriamanitra, na dia izany fitantarana izany aza heverina ho fitantarana natovona tamin'ny soratanam-piraketana, satria hoatry ny tsy misy ifandraisany amin'ny lahatsoratra sisa rehetra izany.

Fitiavana manokana ireo foko any Avaratra[hanova | hanova ny fango]

Any aoriana kokoa ao amin'ny lahatsoratra, ny Elohista dia misafidy manokana ireo foko lehibe ao amin'ny Fanjakan'i Israely any avaratra, dia ireo fokon'i Josefa. Tsy mitovy amin'ny Iahvista ny Elohista izay mitantara ny amin'ny safidy politikan'ireo fokon'i Josefa: ny fahaterahan'i Benjamina sy ny fisongadinan'i Efraima. Ankoatr'izany, ny Iahvista mitantara an'i Josefa voampanga ho nikasa hisavika ao amin'ny tantaran'ny vadin'i Potifara, ka tokony hanafa-baraka ireo fokon'i Josefa izany, ny Elohista kosa mitantara an'i Josefa ho mpanambara ny hevitry ny nofy, ka afaka mahazo izay tian'Andriamanitra ho lazaina. Izany fisahiranana ny amin'ireo foko any avaratra izany dia mivelatra kokoa ao amin'ny Elohista amin'ny fanazavana ny anton'ny fanompoam-pivavahana ao avaratra izay fantatra amin'ny anarana hoe Nehushtan.

Ny fialana avy any Egipta[hanova | hanova ny fango]

Momba ny fialana avy any Egipta, ny Elohista dia maneho fitantarana voavelatra kokoa noho ny an'ny Iahvista. Voalohany, ny Elohista mitantara ilay ataony hoe haratsiam-panahin'ny Egiptiana ka asehony fa mitaky asa sarotra toy ny fanamboarana biriky tsy misy mololo izy ireo. Faharoa, raha ny Iahvista mitantara ny loza folo nanjo an'i Egipta ka maneho an'i Mosesy ho mpanelanelana izay mangataka amin'Andriamanitra ny hampitsahatra ny loza tsirairay, ny Elohista kosa maneho an'i Mosesy ho loza mandrahona ny Farao sady ho olona mitady ny hianjadian'ny loza amin'ny Egiptiana. Ao amin'ny Elohista kosa, ny fandrahonana tamin'ny Paska dia efa ampy hahatonga ny Egiptiana handefa ny Israelita, nefa ny Iahvista maneho ny Egiptiana ho nanaiky tsy an-tsitrapo ka niova hevitra hanenjika ny Israelita mba hampiverina azy ireo any Egipta indray. 

Ny Didy folo sy ny Fitsipiky ny Fanekem-pihavanana[hanova | hanova ny fango]

Raha ny Iahvista maneho tsotra ny Didy folo ho lalàna nomen'Andriamanitra tao Sinay (na Sinaia), ny Elohista kosa maneho ny Fitsipiky ny Fanekem-pihavanana amin'ny fomba mivelatra kokoa. Ny Elohista manazava avy eo ny fomba hampiharana io fehezam-pitsipika io ka mampiasa ny havan'i Mosesy, dia tsy iza fa i Jetro, ho mpitondra teny hanazava ny nanendrena ireo Mpitsaran'i Israely. Mba hanamafisana ny fampiharana ny Fehezan-dalàna, ny Elohista mitantara ny famakiana izany amin'ny vahoaka.

Tsikera sy fanitsiana[hanova | hanova ny fango]

Ny manam-pahaizana amin'izao andro izao dia mitovy hevitra amin'ny fiheverana ny Pentateoka ho niforona avy amin'ny loharano samihafa sy mpanoratra maro, nefa tsy itovizany hevitra ny fomba nampiasana ireo loharano ireo mba hanoratana ny boky dimy voalohany ao amin'ny Baiboly[6]. Noho izany dia maro ireo izay mitsipaka ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra ka ny fanitsiana lehibe indrindra dia ny fanakambanana ny E amin'ny J ho loharano tokana sy ny fiheverana ny loharanon'ny mpisorona (P) ho fanitsiana nivoatra an'io lahatsoratra JE io[7].

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Loharano[hanova | hanova ny fango]

  1. 1,0 et 1,1 Kugler, Robert; Hartin, Patrick (2009). An Introduction to the Bible. Eerdmans., p. 48
  2. Gnuse, Robert K. (2000), "Redefining the Elohist" (Journal of Biblical Literature, Vol. 119, No. 2 (Summer, 2000)), pp. 201–220
  3. "Elohim", Microsoft Encarta 2009. 1993-2008 Microsoft Corporation
  4. "Bible", Microsoft Encarta 2009. 1993-2008 Microsoft Corporation
  5. Friedman, Richard (2003). The Bible With Sources Revealed. p. 65.
  6. Van Seters, John (1998). "The Pentateuch". In Steven L. McKenzie, Matt Patrick Graham. The Hebrew Bible today: an introduction to critical issues. Westminster John Knox Press., pp. 13–14
  7. Kugler, Robert; Hartin, Patrick (2009). An Introduction to the Bible. Eerdmans., p. 49