Henoka

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Nalain'Andriamanitra i Henoka, nataon'i Gerard Hoet, taona 1728.

I Henoka (na Enoka) dia patriarka ao amin'ny Baiboly, zanak'i Jareda (rain'i Matosalema sady rain'ny raiben'i Noa). Izy no patriarka fahafito amin'ny taranak'i Seta. Araka ny Bokin'ny Genesisy dia niaina 365 taona i Henoka teto ambonin'ny tany nefa tsy maty izy fa nakarina velona tany an-danitra sahala amin'i Elia. Nifandray akaiky amin'Andriamanitra izy satria voalaza ho "niara-nandeha tamin'Andriamanitra".

Ny anaran'i Henoka[hanova | hanova ny fango]

Azo soratana hoe Henoka na Enoka ny anaran'i Henoka amin'ny fanoratana malagasy. Amin'ny fiteny hebreo dia atao hoe חֲנוֹךְ / Hanokh io anarana io. Ny Baiboly amin'ny fiteny latina (Volgata) dia manoratra hoe Enoch. Ny literatiora silamo dia ahitana filazana olona mitovy amin'i Henoka atao hoe Idrisy (amin'ny fiteny arabo: إدريس / Idrîs) ka izany no mahatonga ny mpandinika sasany hilaza fa i Idrisy sy i Henoka dia olona iray ihany.

I Henoka eo amin'ny fivavahana jiosy[hanova | hanova ny fango]

Araka ny Tanakh[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny Tanakh na ny Testamenta Taloha dia voalaza fa niakatra velona tany an-danitra i Henoka. Voasoratra ao amin'ny Bokin'ny Genesisy fa niara-nandeha tamin'Andriamanitra i Henoka (Gen. 5.21-24). Ny Genesisy dia milaza an'i Henoka ho ilay fahafito amin'ireo Patriarka fito niaina talohan'ny Safodrano. Mitantara ny Genesisy fa ireo Patriarka talohan'ny Safodrano dia samy niaina taonjato maro. Ny toko faha-5n'ny Genesisy dia manolotra tetiaran'olona folo (hatramin'i Adama ka hatramin'i Noa), izay milaza ny taona niterahan'ny tsirairay ny mpandimby azy, sady manome koa ny taona nahafatesan'izy ireo. Maro ny mihevitra fa i Henoka irery ihany no niavaka satria tsy nahita fahafatesana, sahala amin'ny voalaza ao amin'ny Epistilin'ny Hebreo (Heb. 11.5). Ankoatr'izany, ao amin'ny Genesisy (Gen. 5.22-29) dia misy filazana fa niaina 365 taona i Henoka. Fohy izany andro niainanay izany raha ampitahaina amin'ny an'ireo Patriarka hafa, izay niaina mihoatra ny 700 avy. Ao amin'ny Genesisy (Gen. 5.24) dia voalaza fa "ka tsy hita izy, fa nentin'Andriamanitra".

Araka ny boky apokrifa[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny Baiboky jiosy amin'ny fiteny grika atao hoe Septoaginta na Septanta no ahitana ireo boky sokajina hoe apokrifa. Ny mpandika teny tamin'ny taonjato faha-3 tal. J.K., mba handikany ilay fehezanteny hoe "nentin'Andriamanitra", dia nampiasa ny matoanteny hoe μετατίθημι / metatithemi izay midika hoe "mamindra avy amin'ny toerana iray ho amin'ny toerana hafa".

Ny Bokin'i Siràka na Ekleziastika (Sir. 44.16) dia milaza hoe:

"i Henoka dia nankasitrahan'Andriamanitra ka nafindra any am-paradisa mba haneho fibebahana ho an'ny firenena".

Na:

"Sitraky ny Tompo i Henôka ka nafindrany eo akaikiny; fakan-tahaka izy ho an'ny fibebahan'ireo taranaka mifandimby" (Ny Baiboly Masina).

Ny teny grika nampiasaina izay nogasina hoe paradisa dia ny hoe παράδεισος / paradeisos izay avy amin'ny teny persiana tranainy (paridayda) midika hoe "zaridaina" na "saha mifefy", ary nampiasain'ny Septoaginta hanoritsoritana ny saha Edena. Taty aoriana anefa dia nanjary nitovy hevitra amin'ny hoe Lanitra ilay teny, sahala amin'ny hita eto.

Araka ireo boky pseodepigrafa[hanova | hanova ny fango]

Araka ireo boky amin'ny anaran'i Henoka[hanova | hanova ny fango]

Misy boky telo izay atao hoe nosoratan'i Henoka, dia ny Boky voalohan'i Henoka sy ny Boky faharoan'i Henoka ary ny Boky fahatelon'i Henoka.

Ny Boky fahatelon'i Henoka (na Henoka hebreo), izay boky apokrifa ho an'ny finoana sy ny fiangonana rehetra, dia miresaka ny nampakaran'Andriamanitra an'i Henoka any an-danitra ary ny fanendrena azy ho mpiambina ny haren'ny lanitra rehetra sady ho lehiben'ny arikanjely. Nanambaràna ny tsy ambaratelo sy ny zava-miafina rehetra izy. Ao amin'io boky io dia izy no Metatrona (arikanjely), dia ilay anjely mpampita ny Tenin'Andriamanitra.

Araka ny Bokin'ny Olona Goavambe[hanova | hanova ny fango]

Miresaka ny amin'i Henoka koa ny Bokin'ny Olona Goavambe, izay boky apokrifa jiosy, asa soratra tamin'ny taonjato faha-3 tal. J.K. sady mitovitovy amin'ny Bokin'i Henoka. Hita niaraka amin'ny sorara maro hafa tao Komrana izany boky izany.

Araka ny lovatsofina na soratra hafa[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny soratr'ireo Raby (soratra atao hoe Kabàla) sy ny asa soratry ny mistika jiosy, dia voalaza fa nampita ny fanambaràn'Andriamanitra ny zava-miafina tamin'i Mosesy i Henoka.

Ny Targum Jonathan Genesis dia milaza fa nanao asa fanompoana teo anatrehan'Andriamanitra i Henoka ary natsahatra tamin'izany asany izany izy dia nampakarina any amin'ny habakabaka ka ao izy dia atao hoe Metatrona ilay mpanoratra lehibe. Ao amin'ny fivoasany ny Boky dimin'i Mosesy, i Menachem dia nanoratra fa nalain'ny Tompo i Henoka mba hampitoeriny eo anatrehan'ny Sezafiandrianan'ny Mpanjaka, eo anatrehan'ireo kodiaran'ny kalesiny, mba hanatanteraka ny anjara asa nampanaovin'ilay Avo Indrindra azy. Nentina tany an-danitra izy tanatin'ny kalesy notarihin-tsoavaly afo ary ny fidirany tany dia natrehin'Andriamanitra sy ny zava-manan'aina masina sy ny serafima sy ny ofanima sy ny kerobima ary ny kodiaran'ny kalesy.

I Henoka eo amin'ny fivavahana kristiana[hanova | hanova ny fango]

Izay voalaza ao momba an'i Henoka ao amin'ny Genesisy sy ny voalaza mazava ao amin'ny Testamenta Vaovao momba an'i Henoka dia eken'ny Fiangonana kristiana rehetra ary izay resahina ao amin'ny Bokin'ny Ekleziastika dia torak'izany koa ho an'ny Katolika sy ny Ortodoksa.

Araka ireo Apostoly sy ny kristiana tany aloha[hanova | hanova ny fango]

I Henoka araka ireo Apostoly[hanova | hanova ny fango]

Ny Testamenta Vaovao dia ahitana toerana roa iresahana an'i Henoka, dia ny ao amin'ny Evanjelin'i Lioka (Lio. 3.37) sy ny ao amin'ny Epistilin'ny Hebreo (Heb. 11.5) ary ny ao amin'ny Epistilin'i Joda (1.14-15). Ny Epistilin'i Joda dia miresaka ny amin'i Henoka izay misy itovizany amin'izay voalaza ao amin'ny Bokin'i Henoka.

I Henoka araka ireo Kristiana mpanoratra tany alohabe[hanova | hanova ny fango]

Ireo rain'ny fiangonana toa an'i Origena, sy i Masindahy Aogostino, sy i Masindahy ary ny mpanoratra h dia miresaka an'i Henoka sy ny Bokin'i Henoka nefa milaza fa tsy manampahefana io boky io.

I Jostino sy i Atenagorasy sy i Ireneo sy i Klemento avy any Aleksandria sy i Laktantio ary ny hafa koa dia nindrana hevitra avy amin'ny Bokin'i Henoka fa ny anjely dia niray ara-nofo tamin'ny zanakavavin'ny olombelona, izay niterahany ("ireo olona goavana tamin'ny andro taloha"). I Tertoliana dia miresaka matetika an'io boky io amim-piderana ary hoatry ny mandresy lahatra ny mpamaky azy amin'ny filazana fa notehirizin'i Noa nandritra ny Safodrano ilay boky.

Ny Rain'ny Fiangonana sasany, sahala amin'i Joany avy any Damaskosy, dia mihevitra an'i Henoka ho iray amin'ireo Olon-kendry telo ao amin'ny Apokalipsan'i Joany noho ny filazana fa tsy maty izy araka ny Genesisy 5.24.

Araka ny fiangonana kristiana aty aoriana[hanova | hanova ny fango]

Ny fiangonana Katolika sy Ortodoksa ary Protestanta[hanova | hanova ny fango]

Tsy manao an'i Henoka ho olo-masina ny lovantsofin'ny Katolika Romana. Ankalazaina amin'ny 26 Jolay anefa izy ao amin'ny Fiangonana Apostolika Armeniana.

Hajaina i Henoka ao amin'ny Fiangonana Ortodoksa Etiopiana, ary ny saratra ao amin'ny Bokin'ny Jobily momba an'i Henoka sy ao ao amin'ny Boky voalohan'i Henoka dia boky faha-13 sy faha-14 ao amin'ny Kanonan'ny Testamenta Taloha teoahedo. Ny ankamaroan'ny fiangonana kristiana (Katolika sy Ortodoksa grika ary Protestanta) dia tsy manao an'ireo boky ireo ho filamatry ny finoana (kanonika).

Araka ny Olomasin'ny Andro Farany[hanova | hanova ny fango]

Ho an'ny Olomasin'ny Andro Farany, i Henoka no nanorina ny tanànan'i Ziona (na Siona) araka ny Bokin'i Mosesy (Jereo Bokin'i Môrmôna), dia i Ziona izay nampakarina tany an-danitra noho ny fahamarinan'ireo izay nonina ao.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]