Filazantsara araka an'i Marka

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Manoratra ny Vaovao Mahafaliny i Marka araka ny soratononina ataon'i Petera, nataon'i Pasquale Ottino taimin'ny taonjato faha-17

Ny Filazantsara araka an'i Marka, na Vaovao Mahafaly araka an'i Marka, na Evanjely araka an'i Masindahy Marka dia faharoa amin'ny Filazantsara ao amin'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly. Ny asa nataon'i Jesosy (na Jesoa) no tian'ny mpanoratra hampitaina: asehony i Jesosy eo am-panatanterahana ny asany amin'ny fanasitranana ny marary, amin'ny fampitomboana isa ny mofo ho an'ny vahoaka. Izany asa izany dia tantarain'ny mpanoratra mba hanaporofoany ny maha avy amin'Andriamanitra an'i Jesosy. Tsy latsaky ny 18 ny isan'ireo fahagagana tantarainy. Ao amin'ny andininy voalohany fotsiny dia efa milaza sahady ny mpanoratra fa i Jesosy no "Zanak'Andriamanitra" (Mar. 1.1) ary any amin'ny faran'io Vaovao Mahafaly io dia taterin'ny mpanoratra ny resak'ilay manamboninahitra miaramila romana teo am-pototry ny hazo fijaliana hoe: "Marina tokoa fa Zanak'Andriamanitra io lehilahy io" (Mar. 15.39).

Asehon'ny mpanoratra koa fa ny fahagagana nataon'i Jesosy dia tsy nataony hitadiavany laza: Fantatr'i Jesosy fa tsy maintsy hijaly izy. Izany no nahatonga ny mpanoratra haneho ny fiainan'i Jesosy ho toy ny fiomanany amin'ny hahafatesany. Imbetsaka i Jesosy no manambara mialoha ny hijaliany sy ny hahafatesany. Amin'ny mpanoratra dia vaovao tsara izany fahafatesany izany satria mahatanteraka ny faminanian'i Isaia (Isaia 53.12): avy izy "hanolotra ny ainy ho avotra hisolo ny maro" (Marka 10.45) sady araka ny efa nambarany dia hitsangana amin'ny maty izy satria tsy afaka ny hitoetra ao am-pasana ny Zanak'Andriamanitra.

Ny Filazantsaran'i Marka dia nosoratana ho an'ireo Kristiana avy amin'ny Jentilisa (na Jentily) izay tokony hanazavana tsara ireo fitenenana avy amin'ny fiteny arameana sy hebreo ary tokony hanazavana ny fomba amam-panao jiosy. Isan'ireo Filazantsara sinoptika ny Filazantsaran'i Marka. Teo anelanelan'ny taona 60 sy 75 no nanoratana azy.

Votoatiny

Ny anaran'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny hoe Filazantsara araka an'i Marka, na Evanjely araka an'i Marka, dia fanagasiana ny teny grika hoe Kατὰ Μάρκον εὐαγγέλιον izay vakina hoe Kata Markon euangélion. Amin'ny teny latina dia Evangelium secundum Marcum no iantsoana azy.

Ny Protestanta malagasy dia manoratra hoe Filazantsara araka an'i Marka na Filazantsara nosoratan'i Marka. Ny Katolika malagasy kosa dia manoratra hoe Evanjely araka an'i Masindahy Marka na Evanjely nosoratan'i Masindahy Marka. Fiteny ihany koa ny hoe Vaovao Mahafaly araka an'i Marka na Vaovao Mahafaly nosoratan'i Marka.

Fizaràn'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Azo zaraina telo lehibe ny Filazantsaran’i Marka ka ny fizaràna tsirairay dia mbola azo tsinjaraina maro. Mahakasika an’i Jesosy tany Galilea (na Galilia) ny fizaràna voalohany, ny fizaràna faharoa dia mikasika ny asa sy tenin’i Jesosy tany ivelan’i Galilea, ary momba ny herinandro farany nandalovan’i Jesosy tao Jerosalema ny fizaràna fahatelo.

I Jesosy tany Galilea (Mar. 1.1 - 7.23)[hanova | hanova ny fango]

Ny fisehoan’i Jesosy voalohany (Mar. 1.1-45)[hanova | hanova ny fango]

  • I Jesosy tany an-tany efitra (1.12-13)
  • Ny nanombohan’i Jesosy ny asany (1.14-15)
  • Ny niantsoan'i Jesosy ny mpianany efatra voalohany (1.16-20)
  • I Jesosy tany Kapernaomy nanasitrana demoniaka (1.21-28)
  • Ny nanasitran'i Jesosy ny rafozambavin'i Simona sy olona hafa (1.29-34)
  • Ny fitetezan'i Jesosy an'i Galilea (1.35-39)
  • Ny nanasitranan'i Jesosy ilay boka (1.40-45)

Ny tsy fankasitrahan’ny mpanohitra an’i Jesosy (Mar. 2.1-3.6)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny nanasitranana ilay olona malemy (2.1-2.12)
  • Ny niantsoan'i Jesosy an'i Levy (2.13-14)
  • Niara-nisakafo tamin'ny mpanota i Jesosy (2.15-17)
  • Tsy nifady hanina ny mpianatr’i Jesosy (2.18-22)
  • Ireo salohim-bary notazana tamin’ny andro Sabata (2.23-28)
  • Ny nanasitranan'i Jesosy ilay maty tanana tamin’ny andro Sabata (3.1-6)
  • Ny fanasitranana nataon’i Jesosy teo amoron-dranomasina (3.7-12)

Ny fianakaviana sy ny mpianatr’i Jesosy (3.13-35)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fiantsoana ireo Apostoly roa ambin’ny folo (3.13-19)
  • Ny fianakavian'i Jesosy (3.20-21)
  • Ny fanaratsian'ny mpanora-dalàna an'i Jesosy (3.22-30)
  • Ny tena fianakavian’i Jesosy (3.31-35)

Ireo fanoharana efatra (Mar. 4.1-34)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fanoharana ny amin’ny mpamafy (4.1-9)
  • Ny antony ampiasan'i Jesosy fanoharana (4.10-12)
  • Ny fanazavan'i Jesosy ilay fanoharana ny amin’ny mpamafy (4.13-20)
  • Ny fanoharana ny amin’ny jiro saromana vata famarana (4.21-25)
  • Ny fanoharana ny amin'ny voa naniry ho azy (4.26-29)
  • Ny fanoharana ny amin'ny voantsinapy (4.30-32)
  • Ny teny amehezan’i Jesosy ny lanjan’ireo fanoharana nataony (4.33-34)

Ireo fahagagana hafa nataon’i Jesosy (Mar. 4.35-5.43)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny nampitsaharan'i Jesosy ny tafio-drivotra mahery (4.35-41)
  • Ilay olona azon'ny devoly tany Gergesà / Gerasena (5.1-20)
  • Ilay vehivavy nitsi-dra sy ny fananangana ny zanak’i Jairo tamin’ny maty (5.21-43)

Ny fandavana an’i Jesosy sy ny fanambarany ny hahafatesany (Mar. 6.1-6.29)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fitsidihan’i Jesosy an’i Nazareta sy ny fandavana azy tao (6.1-6)
  • Ny nanirahan’i Jesosy ireo Apostoly (6.7-13)
  • Ny nahafatesan’i Joany mpanao batisa (6.14-29)

Ireo fahagagana nataon’i Jesosy (6.30-56)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fampitomboan’i Jesosy ny isan’ny mofo ho an’olona dimy arivo (6.30-44)
  • Ny nandehanan’i Jesosy teny ambony rano (6.45-52)
  • Ireo fanasitranana nataon’i Jesosy tany Genesareta (6.53-56)

Adihevitra isan-karazany (7.1-23)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny adihevitra momba ny fampianaran’ny razana (7.1-13)
  • Ny amin’ny fampianarana ny madio sy ny maloto (7.14-23)

I Jesosy tany ivelan'i Galilea (Mar. 7.24 - 10.52)[hanova | hanova ny fango]

Ireo fahagagana nataon’i Jesosy (7.24-8.10)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fanasitranana ny zanakavavin’ilay vehivavy foenikiana (7.24-30)
  • Ny nanasitranan’i Jesosy ilay moana marenina (7.31-37)
  • Ny nampitomboan'i Jesosy ny isan'ny mofo ho an’olona efatra arivo (8.1-10)

Adihevitra tamin’ireo Fariseo (8.1-21)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny nangatahan’ny Fariseo (na Farisianina) famantarana tamin’i Jesosy (8.11-13)
  • Ny masirasiran’ny Fariseo sy ny an’i Heroda (8.14-21)

Ireo fahagagana nataon’i Jesosy sy ny hahafatesany (8.22-26)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fanasitranan’i Jesosy ny jamba tao Betsaida (8.22-26)
  • Ny fiaikem-pinoan’i Petera ny amin’i Jesosy (8.27-30)
  • Ny fanambaran’i Jesosy voalohany ny hijaliany sy ny hahafatesany (8.31-33)
  • Ny fepetra fanarahana an’i Jesosy (8.34-9.1)
  • Ny fiovan-terehin’i Jesosy teo an-tendrombohitra (9.2-8)
  • Ny fanontaniana ny amin’i Elia (9.9-13)
  • Ny nanasitranan’i Jesosy an’ilay mararin’ny androbe (9.14-29)
  • Ny nanambaran’i Jesosy ny hijaliany sy ny hahafatesany (9.30-32)

Ny fanjakan’Andriamanitra sy ny fanarahana an’i Jesosy (9.33-10.12)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny lehibe indrindra eo amin’ny fanjakan'Andriamanitra (9.33-37)
  • Ny fampiasana ny anaran’i Jesosy (9.38-40)
  • Ny hatao amin’izay tia na mankahala ny mpianatr’i Jesosy (9.41-42)
  • Ny fanafintohinana (9.43-50)
  • Ny amin’ny fisaraham-panambadiana (10.1-12)
  • Ny nitsofan’i Jesosy rano ny ankizy madinika (10.13-16)

Ireo resaka nataon’i Jesosy teny an-dalana mankany Jerosalema (Mar. 10.17-31)[hanova | hanova ny fango]

  • Ilay lehilahy mpanakarena (10.17-22)
  • Ny loza azo avy amin’ny harena (10.23-27)
  • Ny valisoa ho azon’izay mahafoy harena (10.28-31)
  • Ny fanambaràn’i Jesosy fanintelony ny hijaliany sy ny hahafatesany (10.32-34)
  • Ny fangatahan’i Jakoba sy i Joany zanak'i Zebedio (10.35-40)
  • Ny lehibe tsy maintsy manompo (10.41-45)
  • Ny nanasitranan’i Jesosy an’i Bartimeo jamba (10.46-52)

I Jesosy tany Jerosalema (Mar. 11.1 - 13.36)[hanova | hanova ny fango]

Ny nanadiovan’i Jesosy ny tempoly (11.1-33)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny nidiran’i Jesosy tao Jerosalema (11.1-11)
  • Ilay aviavy tsy namoa (11.12-14)
  • Ny nandroahan’i Jesosy ireo mpivarotra tao an-Tempoly (11.15-19)
  • Ny lesona avy amin’ilay aviavy maina (11.20-26)
  • Ny fanontaniana ny amin’ny fahefan’i Jesosy (11.27-33)

Ny fanontanian’ireo Fariseo sy ny fitsikeran’i Jesosy azy (12.1-44)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny fanoharana ny amin’ny mpamboly voaloboka ratsy fanahy (12.1-12)
  • Ny amin’ny hetra aloa ho an’i Kaisara (12.13-17)
  • Ny fitsanganan-ko velona (12.18-27)
  • Ny didy lehibe indrindra (12.28-34)
  • I Kristy, zanak’i Davida nefa Tompony koa (12.35-37)
  • Ny fanamelohan’i Jesosy ny Fariseo sy ny Mpanoradalàna (12.38-40)
  • Ny rakitr’ilay vehivavy mpitondratena (12.41-44)

Ny nilazan’i Jesosy ny amin’ny zavatra hiseho amin’ny andro farany (13.1-37)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny nilazan’i Jesosy ny amin’ny haharavan’ny Tempoly (13.1-2)
  • Ny toriten’i Jesosy ny amin’ny andro farany (13.3-4)
  • Ny fiandohan’ny fahoriana (13.5-13)
  • Ny fahoriana hihatra amin’i Jerosalema (13.14-23)
  • Ny hisehoan’ny Zanak’olona amim-boninahitra (13.24-27)
  • Ny fanoharana ny amin’ny aviavy (13.28-32)
  • Ny fampiambenana nataon’i Jesosy (13.33-37)

Ny fijalian’i Jesosy sy ny fitsanganany ho velona (Mar. 14.1-16.19)[hanova | hanova ny fango]

Ny fiomanan’i Jesosy amin’ny fisamborana sy ny famonoana azy (14.1-42)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny teti-dratsy hamonoana an’i Jesosy (14.1-2)
  • Ny nanosoran’ilay vehivavy menaka an’i Jesosy tao Betania (14.3-9)
  • I Jodasy sy ireo lohandohan’ny mpisorona (14.10-11)
  • Ny fanomanana ny sakafon’ny Paska (14.12-16)
  • Ny nanambaràn’i Jesosy izay  hamadika azy (14.17-21)
  • Ny fanasan’ny Tompo (14.22-25)
  • Ny nilazan’i Jesosy mialoha ny handavan’i Petera azy (14.26-31)
  • I Jesosy tao Getsemane nivavaka (14.32-42)

Ny fisamborana sy ny fitsarana ary ny fanomboana an’i Jesosy (14.43-15.47)[hanova | hanova ny fango]

  • Ny nisamborana an’i Jesosy (14.43-52)
  • I Jesosy teo anatrehan’ny Sinedriona (14.53-65)
  • Ny nandavan’i Petera an’i Jesosy (14.66-72)
  • Ny nanadinan’i Pilato an’i Jesosy (15.1-5)
  • Ny nanamelohana an'i Jesosy ho faty (15.6-15)
  • Ny nampisatrohana tsilo an’i Jesosy (15.16-19)
  • Ny lalan’ny hazofijaliana (15.20-22)
  • Ny namantsihana an’i Jesosy teo amin’ny hazofijaliana (15.23-32)

Ny nahafatesan’i Jesosy sy ny nandevenana ary ny nitsanganany ho velona (16.1-20)[hanova | hanova ny fango]

Fifandraisan'ny Filazantsaran'i Marka amin'ireo filazantsara sinoptika roa hafa[hanova | hanova ny fango]

Araka ny petra-kevitry ny loharano roa dia manana anjara toerana amin'ny famahana ny "olana sinoptika", dia ny fisian'ny fifanahafana sy ny tsy fitoviana eo amin'ireo filazantsara telo, ny Filazantsaran'i Marka. Araka io petra-kevitra io dia ny Filazantsaran'i Marka no tranainy indrindra amin'ireo filazantsara sinoptika telo, ary ny mpananoratra ny Filazantsaran'i Matio sy ny Filazantsaran'i Lioka dia naka ampahany avy ao amin'ny Filazantsaran'i Marka.

Ny fifanahafana hita amin'ireo filazantsara sinoptika ireo dia azo aseho amin'ny alalan'ny tarehimarika. Ny 80%n'ny lahatsoratra ao amin'ny Filazantsaran'i Marka (andininy miisa 523 amin'ny 661) dia miseho koa ao amin'ny Filazantsaran'i Matio ary ny 55% (andininy 364 amin'ny 661) dia hita ao amin'ny Filazantsaran'i Lioka. Amin'ny andininy 661 ao amin'ny Filazantsaran'i Marka dia 26 ihany no azy manokana, ny 330 dia itambarany amin'ny Filazantsaran'i Matio sy ny Evanjelin'i Lioka, ary ny 325 dia noraisin'ny Filazantsaran'i Matio na ny Filazantsaran'i Lioka. Ny lahatsoratryny Filazantsaran'i Marka dia hita saika manontolo ao amin'ireo filazantsara roa hafa, izany hoe andininy miisa 635 amin'ny 661[1].

Ny andalana iraisan'ny Filazantsaran'i Matio sy ny Filazantsaran'i Lioka nefa tsy hita ao amin'ny Filazantsaran'i Marka dia mety notovozina tamin'ny loharano faharoa, izay tsy ananana intsony amin'izao, dia ny Loharano Q (ny Q dia fanafohezana ny teny alemàna hoe Quelle izay midika fotsiny hoe "loharano"), izay fanangonan-tenin'i Jesosy (atao amin'ny teny grika hoe Logia).

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Loharano[hanova | hanova ny fango]

  1. Daniel Marguerat, « Le problème synoptique », in Introduction au Nouveau Testament : Son histoire, son écriture, sa théologie, Labor et Fides, 2008, p. 31-32.