Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Fiangonan'ny konsily telo)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana, izay fantatra koa amin'ny anarana hoe Fiangonana tsy kalkedôniana na Fiangonana tsy kalsedôniana, dia ireo fiangonana kristiana tranainy izay niorina araka ny Kônsilin'i Nikea (taona 325) sy ny Kônsily voalohan'i Kônstantinôpôly (taona 381) ka atao hoe Fiangonan'ny kônsily roa, araka ny filazàn'i Antoine Arjakovsky[1], na koa niorina araka ireo kônsily roa ireo sy ny Kônsilin'i Efeso (na Efezy na Efesosy) (taona 431) ka atao hoe Fiangonan'ny kônsily telo. Tsy isan'ny Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana izany ireo atao hoe Fiangonanan'ny kônsily fito, izany hoe ny Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana.

Maro anefa ireo mpanoratra izay mihevitra fa ny atao hoe "Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana" dia tsy ahitana afa-tsy ireo Fiangonan'ny konsily telo ka miavaka amin'ny Fiangonan'ny kônsily roa izay tsy anisany[2] [3] [4] [5]. Misy koa ireo loharano izay manao ny Fiangonan'ny kônsily telo ho hany Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana [6] [7] [8].

Ny Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana no laharana fahefatra amin'ny fivavahana kristiana raha ny isan'ny mpino ao aminy no jerena izay miisa 75 000 000 any ho any. Tsy anisany ireo fiangonana atao hoe Fiangonan'ny kônsily fito na Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana.

Teolojia[hanova | hanova ny fango]

Ireo Fiangonana tsy kalkedôniana ireo dia tsy miombom-pandraisana ny eokaristia na ny fanasan'ny Tompo amin'ireo fiangonana atao hoe "Fiangonana ôrtôdôksa (kalkedôniana)"[9] na "Fiangonana ôrtôdôksa (bizantina)"[10] "hatramin'ny fisarahana tamin'ny taona 451 sy ny fifandirana kristôlôjika: ireo voalohany, izay nilahatra niaraka tamin'i Kirilo avy any Aleksandria, dia nanohitra ny faharoa (nivoaka avy amin'ny sekoly antiôkiana) izay miresaka ny amin'ny "natiora" (phuseis) roan'i Kristy, izay heverin'ireo voalohany ho fizaràna ny persônan'i Kristy, ka nisafidy ny filazana ny "physis n'Andriamanitra Teny tonga nofo"[11]. Mifanohitra amin'izany ny an'ireo Fiangonana kalkedôniana izay nanahy sao very ny iray amin'ireo natiora roan'i Kristy raha arahina io fitenenana faharoa io ("ny natioran'Andriamanitra Teny tonga nofo"), ka nanao ireo mpifanohitra aminy hoe "mônôfizita" (mpanaraka ny "natiora tokana")[11]. Ireo "Mônôfizita" kosa nanao azy ireo hoe koa "Diôfizita" (mpanaraka ny "natiora roa")[12]. Na dia nisy aza ezaka fampihavanana nataon'i Joany avy any Antiokia mba hampisy marimaritra iraisana eo amin'ireo fampianarana roa ireo ka nananterany ny maha tokana ny personan'ireo natiora roa ireo sy niezahany namaha ny olana mamaivain'ny "Theotokos" (renin'Andriamanitra) momba an'i Maria renin'i Jesoa, dia tsy nahaleo ny fiheverana ara-politika izay nampivaky ny patriarkatan'i Aleksandria sy ny patriarkatan'i Kônstantinôpôly ary niteraka ny fisarahana taorian'ny Kônsily tao Kalkedôna, izay nampisaraka ny tontolon'ny kristianisma, ka nisy fiantraikany lehibe tany Atsinanana izany tamin'ny fidiran'ny finoana silamo[12].

Ireo Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana[hanova | hanova ny fango]

Ireto avy ireo isan'ny Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana:

Fiangonan'ny Kônsily roa[hanova | hanova ny fango]

Ny kônsily voakasika eto dia ny Kônsily voalohany tao Nikea (taona 325) sy ny Kônsily voalohany tao Kônstantinôpôly (taona 381). Ireto avy ireo fiangonana ireo:

  • Fiangonana ôrtôdôksa asiriana (na Fiangonana apôstôlika asirianan'ny Atsinanana);
  • Fiangonana siriana kaldeana (na Fiangonana malabara ôrtôdôksa);
  • Fiangonana Tranain'ny Atsinanana.

Fiangonan'ny Kônsily telo[hanova | hanova ny fango]

Ny kônsily telo resahina eto dia ireo konsily roa voalohany sy ny Kônsily tao Efeso (taona 431). Ireto avy ireo fiangonana ireo:

  • Fiangonana kôpta ôrtôdôksa;
  • Fiangonana etiopiana ôrtôdôksa teoahedo;
  • Fiangonana etiopiana ôrtôdôksa an-tsesitany;
  • Fiangonana ôrtôdôksa eritreana;
  • Fiangonana siriaka ôrtôdôksa;
  • Fiangonana siriaka-malankara ôrtôdôksa;
  • Fiangonana malankara ôrtôdôksa;
  • Fiangonana malabara tsy miankina;
  • Fiangonana ôrtôdôksa malankara ao Atsimon'i India;
  • Fiangonana ôrtôdôksa armeniana;
  • Fiangonan'i Albania;
  • Fiangonan'i Nobia;
  • Fiangonana jakôbitan'i Mesôpôtamia.

Fiangonana naorin'ny Apôstôly[hanova | hanova ny fango]

Ny ankamaroan'ny fiangonana tsy kalkedôniana dia milaza, araka ny lovantsofina, fa ireo apôstôly voalohan'i Jesoa na ny mpiatatr'ireo no nanorina azy:

  • i Petera tany Antiokia ho an'ny Fiangonana siriaka ortodoksa[13];
  • i Marka tao Aleksandria ho an'ny Fiangonana kopta ortodoksa[14];
  • i Bartôlômeo (na Bartelemy) sy i Tadeo (atao hoe koa Joda Zelôta) ho an'ny Fiangonana apôstôlika armeniana[13];
  • i Tômasy ho an'ny Fiangonana sirô-malabary ôrtôdôksan'i Kerala[14].

Toerana ahitana azy[hanova | hanova ny fango]

Amin'izao taonjato faha-21 izao ny ankabetsahan'ny mpino ao amin'ny Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana dia monina ao Etiôpia, ao Eritrea, ao Egipta, ao Siria, ao Libàna, ao Armenia, ary ao India. Misy zanaka am-pielezana maro ao Eorôpa, any Amerika Avaratra, any Amerika Atsimo ary koa any Aostralia[15]. Ny fitambaran'ireo Fiangonana ireo dia misy mpino 60 000 000 any ho any[15] izay somary manana ny andrim-pinoany avy, ka ny kely indrindra dia tsy ahitana mihoatra ny mpino 1000, nefa ny Fiangonana etiôpiana ôrtôdôksa, izay farany lehibe, dia ahitana mpino manakaiky ny 40 000 000[16].

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Loharano[hanova | hanova ny fango]

  1. Antoine Arjakovsky, Qu'est-ce que l'orthodoxie ?, Gallimard, coll. « Folio essais », 2013, p. 69-70, 76
  2. Chiara Pellegrino, La croix et le drapeau noir, Marsilio, 2015 (ISBN 978-88-3174026-5, vakio eto [tahiry])
  3. Jeffrey Gros et Daniel S. Mulhall, The Ecumenical Christian Dialogues and the Catechism of the Catholic Church, Paulist Press, 2013 (ISBN 978-1-61643809-8, vakio eto [tahiry])
  4. Conseil œcuménique des Églises, "Églises orthodoxes orientales" [tahiry]
  5. Conseil œcuménique des Églises, "Église apostolique assyrienne de l'Orient" [tahiry].
  6. Christine Chaillot, Rôle des images et vénération des icônes dans les églises orthodoxes orientales: syrienne, arménienne, copte, éthiopienne, Genève, Dialogue entre Orthodoxes, 1993 (vakio eto [tahiry])
  7. Yves Chiron, Histoire des conciles, EDI8, 2011 (ISBN 978-2-26203890-8), vakio eto [tahiry], p. 500
  8. Gilbert van Belle, Il Senodos etiopico, Peeters Publishers, 1999 (ISBN 978-9-04290816-1, vakio eto [tahiry]), p. 27
  9. Conseil œcuménique des Églises, "Églises orthodoxes (chalcédoniennes)" [tahiry]
  10. Consejo Mundial de Iglesias [tahiry]
  11. 11,0 et 11,1 Antoine Arjakovsky, Qu'est-ce que l'orthodoxie ?, Gallimard, coll. « Folio essais », 2013, p. 73
  12. 12,0 et 12,1 Antoine Arjakovsky, Qu'est-ce que l'orthodoxie ?, Gallimard, coll. « Folio essais », 2013, p. 74
  13. 13,0 et 13,1 Antoine Arjakovsky, Qu'est-ce que l'orthodoxie ?, Gallimard, coll. « Folio essais », 2013, p. 71
  14. 14,0 et 14,1 Antoine Arjakovsky, Qu'est-ce que l'orthodoxie ?, Gallimard, coll. « Folio essais », 2013, p. 72
  15. 15,0 et 15,1 Antoine Arjakovsky, Qu'est-ce que l'orthodoxie ?, Gallimard, coll. « Folio essais », 2013, p. 70
  16. Jérôme Anciberro, « Les Églises d'Orient en un seul (grand) tableau », sur Témoignage chrétien, octobre 2010. [tahiry]