Abidy grika

Avy amin'i Wikipedia
Hanketo: Fikarohana, karohy

Ny abidy grika dia abidy manasaraka ny renisoratra sy ny zanatsoratra ahitana litera efatra ambin'ny roapolo, izay natao hanoratana ny fiteny grika nanomboka tamin'ny taonjato fahasivy TJK hatramin'izao fotoana izao. Io ihany koa no heverina fa abidy antitra indrindra – raha ferana amin'ny famaritana voalohan'ny teny hoe «abidy» – satria samy manana ny efany ny feo tsirairay. Tamin'ny andro taloha dia nampiasaina ho an'ny fanisana amin'ny teny grika ihany koa ny litera, fa voasolon'ny isa arabo izy ireo.

Avy amin'ny abidy fenisianina ny abidy grika. Tsy misy fifandraisana amin'ny lineary B na ny silabera sipriôty ilay izy. Nahatonga ny fipoiran'ny abidy latina tao Eoropa io abidy io. Fampiasa ho eva amin'ny siansa, amin'ny anaram-boanjavatra amin'ny fizika, amin'ny anaran-kintana ary fikambanam-pirahalahiana ny litera grika.

Tantara[hanova | hanova ny fango]

Fipoirana[hanova | hanova ny fango]

Nitranga taonjato maromaro taorian'ny nahalavo ny sivilizasiôna misenianina (ary noho izany ny fanajanonana ny fampiasana ny lineary B) ny abidy grika. Ny lineary B dia soratra avy amin'ny lineary A izay novaina mba handikana tsara kokoa ny feon'ny teny grika voalohany. Nipoitra teny amin'ny taonjato maizina (taonjato faha-12 hatramin'ny taonjato faha-8 TJK) ny abidy grika fantantsika ankehitriny. Izy io dia avy amin'ny abidy fenisianina nampiana zanapeo izay nilaina sao tsy ho voavaky ny teny grika.

Tany am-boalohany dia tsy soratana ao amin'ny abidy semitika ny zanapeo. Amin'ny maha-fiteny semitika ny fiteny fenisianina dia azo vinavinaina ny zanapeo miaraka amin'ny renifeo iray. Amin'ny maha-fiteny indô-eoropeanina ny teny grika kosa dia ilaina ny zanapeo hahalalana ny fanononan'ny teny iray. Navadiky ny grika noho izany ny abidy fenisianina ary tsy maintsy arahan'ny zanapeo iray foana ny renifeo vao afaka manonona vaninteny iray.

Zanapeo avy amin'ny renifeo fenisianina[hanova | hanova ny fango]

« Α » (alfa), « Ε » (epsilôna), « Ι » (iota), « Ο » (ômikrôn) ary « Υ » (opsilôn) no zanapeo niaviana izay famadihana ny renifeo semitika tsy misy amin'ny teny grika :

  • « Phoenician aleph.svg » (alef), tononina (ʔ), izay nanome ny alfa ;
  • « Phoenician he.svg » (he, tononina h, izay nandikana ny epsilôna ;
  • « Phoenician yodh.svg » (yod), nanoratana ny feo j, lasa iota ;
  • « Phoenician ayin.svg » (ayin), nanoratana ny feo ʕ, lasa ômikrôn ;
  • « Phoenician waw.svg » (waw), nanoratana ny feo w, lasa opsilôn.

Amin'ny firoky grika tatsinanana izay tsy nampiasa ny fitrohana (aspiration), ny litera « Η » (êta) avy amin'ny renifeo semitika « ח » (het) no nampiasaina amin'ny fanoratana ny renifeo lava [ɛ] ; tany aoriana, dia nampiasaina handikana ny feo [ɔ] ny « Ω » (omega)

Abidy grika, fanononana, dikan-tsoratra[hanova | hanova ny fango]

Litera Anarana Fannonana Litera fenisianina niaviana Dikan-tsoratra avy grika-latina
Grika Latina Taloha Ankehitriny Taloha Ankehitriny
Α α ἄλφα Alpha [a] [aː] [a] Aleph 'Aleph a a
Β β βῆτα Beta [b] [v] Beth Beth b v
Γ γ γάμμα Gamma [g] [ʝ] alohan'i [e̞] raha tsy izany [i];
[ɣ] any an-kafa
Gimel Gimel g gh, g, j
Δ δ δέλτα Delta [d] [ð] Daleth Daleth d d, dh
Ε ε ἔ, ἐψιλόν Epsilon [e] [e̞] He He e e
Ζ ζ ζῆτα Zeta [dz], aoriana [zː] [z] Zayin Zain z z
Η η ἦτα Eta [ɛː] [i] Heth Heth e, ē i
Θ θ θῆτα Theta [tʰ] [θ] Teth Teth th th
Ι ι ἰῶτα Iota [i] [iː] [i], [j] Iodh Iodh i i
Κ κ κάππα Kappa [k] [c] alohan'ny [e̞] na [i];
[k] raha tsy izany
Kaph Kaph k k
Λ λ λάμβδα Lambda [l] [l] Lamedh Lamedh l l
Μ μ μῦ Mu [m] [m] Mem Mem m m
Ν ν νῦ Nu [n] [n] Nun Nun n n
Ξ ξ ξῖ Xi [ks] [ks] Samech Samech x x, ks
Ο ο ὄ, ὀμικρόν Omicron [o] [o̞] Ain 'Ain o o
Π π πῖ Pi [p] [p] Pe Pe p p
Ρ ρ ῥῶ Rho [r], [r̥] [r] Res Res r (: rh) r
Σ σ
ς
(tapitra)
σῖγμα Sigma [s] [s] Sin Sin s s
Τ τ ταῦ Tau [t] [t] Tav Tav t t
Υ υ ὔ, ὐψιλόν Upsilon [u] [uː], aoriana [y] [yː] [i] Vav Vav u, y (anelanelan-janaeo) y, v, f
Φ φ φῖ Phi [pʰ] [f] Fiaviana tsy ifanekena ph f
Χ χ χῖ Chi [kʰ] [ç] alohan'ny [e̞] na [i];
[x] raha tsy izany
ch ch, kh
Ψ ψ ψῖ Psi [ps] [ps] ps ps
Ω ω ὦ, ὠμέγα Omega [ɔː] [o̞] Ain 'Ain o, ō o


Litera Fiteny Anarana Dikan-tsorata Fanononana
amin'i Wikipedia amin'ny teny niaviana amin'ny teny grika
Ϝϝ grika Digamma ϝαῦ δίγαμμα w [w]
Ϛϛ grika Stigma στίγμα st [st]
Ͱͱ grika Heta ἧτα h [h]
Ϻϻ grika San ϻάν σάν s [s]
Ϟϟ grika Koppa ϙόππα κόππα q [q]
Ϡϡ grika Sampi σαμπῖ ss [sː], [ks], [ts]
Ϸϸ baktrianina Sho š [ʃ]

Fampiasana amin'ny teny hafa[hanova | hanova ny fango]

Ny abidy grika dia ampiasaina amin'ny teny ahfa maro ihany koa. Nampiasaina amin'ny fanoratana ny teny etroska izy io, na dia novaina kely aza ny endriny, nanoratana ireo teny italika taloha koa izy ireo. Nampiasaina tao Afrika ihany koa izy io ho an'ny teny kôpta izay teny fampiasa amin'ny fiangonana kristianina kôpta ao Ejipta. Nampiasa ny abidy grika voaova ihany koa ny fiteny baktrianina (iranina). Avy amin'ny abidy grika ny abidy runika, gôtika, armenianina, jeôrjiana, glagôlitika ary sirilika.

Sary Karazana Fiteny Anarana Dikan-tsorata Fanononana
amin'i Wikipedia amin'ny teny niaviana amin'ny teny grika
ϣ Ϣ ϣ Kôpta ϣαι š [ʃ]
ϥ Ϥ ϥ Kôpta ϥαι f [f]
ϧ Ϧ ϧ Kôpta ϧαι [x]
ϩ Ϩ ϩ Kôpta ϩορι h [h]
ϫ Ϫ ϫ Kôpta ϫανϫα [ʤ]
ϭ Ϭ ϭ Kôpta ϭιμα c [ʧ]
ϯ Ϯ ϯ Kôpta τι ti [ti̯]
ⳁ Ⳁ ⳁ Kôpta ⳁις νϣε ps [ps]

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Bibliôgrafia[hanova | hanova ny fango]

  • Cook, B. F. (1987). Greek inscriptions. University of California Press/British Museum.
  • Coulmas, Florian (1996). The Blackwell Encyclopedia of Writing Systems. Oxford: Blackwell Publishers Ltd..
  • (1996) The World's Writing Systems. Oxford University Press.
  • Elsie, Robert (1991). [A1991AlbLitGreek.pdf "Albanian Literature in Greek Script: the Eighteenth and Early Nineteenth-Century Orthodox Tradition in Albanian Writing"]. Byzantine and Modern Greek Studies 15 (20). A1991AlbLitGreek.pdf. 
  • Hinge, George (2001). Die Sprache Alkmans: Textgeschichte und Sprachgeschichte. University of Aarhus.
  • (1998) Grammatiki tis ellinikis glossas. Pataki.
  • Horrocks, Geoffrey (2006). Ellinika: istoria tis glossas kai ton omiliton tis. Athens: Estia. [Greek translation of Greek: a history of the language and its speakers, London 1997]
  • Johnston, A. W. (2003). The alphabet. Museum of Cycladic Art, 263–276.
  • Kristophson, Jürgen (1974). "Das Lexicon Tetraglosson des Daniil Moschopolitis". Zeitschrift für Balkanologie 10: 4–128. 
  • (1940) A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon.
  • Macrakis, Stavros M (1996). “Character codes for Greek: Problems and modern solutions”, Greek letters: from tablets to pixels. Newcastle: Oak Knoll Press.
  • (1938) L'Evangéliaire de Kulakia, un parler slave de Bas-Vardar. Librairie Droz. – selections from the Gospels in Macedonian.
  • Miletich, L. (1920). "Dva bŭlgarski ru̐kopisa s grŭtsko pismo". Bŭlgarski starini 6. 
  • Murdoch, Brian (2004). “Gothic”, Early Germanic literature and culture. Woodbridge: Camden House, 149–170.
  • Peyfuss, Max Demeter (1989). Die Druckerei von Moschopolis, 1731–1769: Buchdruck und Heiligenverehrung in Erzbistum Achrida. Böhlau Verlag.
  • Sims-Williams, Nicholas (1997). New Findings in Ancient Afghanistan – the Bactrian documents discovered from the Northern Hindu-Kush.
  • Swiggers, Pierre (1996). Transmission of the Phoenician Script to the West. University Press, 261–270.
  • Stevenson, Jane (2007). “Translation and the spread of the Greek and Latin alphabets in Late Antiquity”, Harald Kittel et al. Translation: an international encyclopedia of translation studies. Berlin: de Gruyter, 1157–1159.
  • Thompson, Edward M (1912). An introduction to Greek and Latin palaeography. Oxford: Clarendon.
  • Woodard, Roger D. (2008). “Attic Greek”, The ancient languages of Europe. Cambridge: University Press, 14–49.

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]

Nuvola apps ksig.png
Mbola ambangovangony ity lahatsoratra ity ary tokony hofenoina.

Azonao atao ny mandray anjara eto amin'ny Wikipedia amin'ny alàlan'ny fanitarana azy.
Jereo koa ny pejy Ahoana ny manao takelaka rehefa te-hijery hoe ahoana no fanaovana azy.