Bokin'i Amosa

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Ny mpaminany Amosa, nataon'i Gustave Doré, taona 1866

Ny Bokin'i Amôsa na Bokin'i Amosa na Bokin'i Amôsy dia bokim-paminaniana ao amin’ ny Baiboly hebreo (Tanakh) sy ao amin’ ny Testamenta Taloha ao amin’ ny Baiboly kristiana. Ao amin’ ny zana-tsokajy atao hoe "Mpaminany madinika roa ambin’ny folo" izay ao amin’ ny sokajy atao hoe "Mpaminany" (hebreo: Nebi'im na Nevi'im) io boky io. Mirakitra faminaniana ny amin’ ny tsy fisian’ ny fahamarinan’ ny fiarahamonina tao amin’ ny Fanjakan’i Israely sy ny ho setrin’ izany, ny amin’ ny fanamelohana ny fahotan’ i Israely sy i Jodà ary ireo firenana mpifanolo-bodirindrina aminy, ny amin’ ny fitsaran’ Andriamanitra sy ny hamerenana indray ny fiadanan’ i Israely aorian’ izany ny boky. Mankalaza ny maha tsy hay tohaina an’ Andriamanitra koa io boky io. Tamin’ ny fotoana nanjakan’ i Jeroboama II (taona 788-747)[1] izay nampamirapiratra ny Fanjakan’ i Israely nefa nisian’ ny fangejana ny mahantra no nanambaràn’ i Amôsa (na Amôsy) ny hafatr’ Andriamanitra. Nifanandrify amin’ ny nanjakan’ i Ozia (atao hoe koa Azaria na Azariasa) tany amin’ ny Fanjankan’ i Jodà izany.

Ny fanoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny mpanoratra[hanova | hanova ny fango]

Heverin’ ny maro fa ny mpaminany Amôsa na Amôsy no nanoratra ny Bokin’ i Amôsa na Bokin' i Amôsy. Nefa manalasala ny hilazana fa izy irery ihany no nanoratra azy manontolo noho ny fisian’ ny andalan-dahatsoratra sasany izay tsy milahatra ara-potoana tsara sy ny fisian’ ireo andalana fankalazana an’ Andriamanitra (Amosa 4.13; 5.8-9; 9.5-6) izay mety natovana taty aoriana mba handrindrana ny famakiana ny boky amin’ ny fanompoam-pivavahana.

Ny mpaminany Amôsa na Amôsy[hanova | hanova ny fango]

I Amôsa na Amôsy na Amôsy diay ly, izay niasa tamin' ny andron' i Jeroboama II mpanjakan' i Israely sy tamin' ny andron' i Ozia mpa njakan' iJodà, izany hoe tamin' ny taona 750 ttany ho any. al. J.K. Talohan' ny naha mpaminany azy dia mpiandry ondry tao amin' ny tanàna kely ataô hoe Tekoa, akaikin' i Jerosalema, ao amin'ny Fanjaàan'i Joda tany atsimo izy, nefa naminany tany amin' ny Fanjakan'i Israely tany Baiboly.

Ny fotoana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Araka ny lovantsofina dia tany amin’ ny taonjato faha-9 tal. J.K. no nanoratana ny Bokin’ i Amôsa. Ny faminaniana ny amin’ i Tiro sy i Edôma (1.9-12) ary i Jodà (2.4-5) anefa dia hoatry ny nosoratana taorian’ ny Fahababoana.

Ny anaran'ny boky sy ny sokajy misy azy[hanova | hanova ny fango]

Anarany[hanova | hanova ny fango]

Amin'ny teny hebreo dia atao hoe פר עָמוֹס / SeferĀmôs ny Bokin' i Amôsa. Ao amin' ny Septoajinta amin' ny teny grika izy dia atao hoe Ἀμώς Βʹ / II Âmôs (ny bêta Βʹ dia manambara ny maha "mpaminany madinika" laharana faharoa azy).

Sokajy misy azy[hanova | hanova ny fango]

Ao amin'ny Baiboly jiosy amin'ny teny hebreo (Tanakh) dia isan'ireo atao hoe "Mpaminany madinika roa ambin’ny folo" (hebreo: תרי עשר / Trei Assar) izay ao amin’ ny sokajy atao hoe "Mpaminany taoriana" (hebreo: Nevi'im aharonim) izay ao amin'ny sokajy lehibe atao hoe "Mpaminany" (hebreo: Nebi'im na Nevi'im) ny Bokin'i Amôsa. Ny Nevi'im aharonim dia ahitana koa Bokin'i Isaia, ny Bokin'i Jeremia ary ny Bokin'i Ezekiela. Lazaina hoe "madinika" izy noho ny lahatsoratr'ilay boky tsy lava, tsy toy ny an'ireo "Mpaminany lehibe" (toa ny an'i Isaia, ny an'i Jeremia, ny an'i Ezekiela sns)

Raha ny Baiboly kristiana kosa nojerena dia ao amin'ny soBokin'ny mpaminanympao amin'ny zana-tsokajy atao hoe "Mpaminany madinika", izay mifanandrify amin'ny sokajy atao hoe Trei Assar ao amin'ny Tanakhaminanyk() ny Bolin'i Amôsa.

Fizarànan’ny boky[hanova | hanova ny fango]

Azo zaraina efatra ny Bokin’ i Amôsa: ny hamalian’ Andriamanitra ny helok’ ireo firenana (1.1 – 2.16); ny handravana an’ i Isiraely sy an’ i Samaria (3.1 – 6.14); ireo fahitana naseho an’ i Amosa (7.1 – 9.10); Andriamanitra mahefa ny zava-drehatra i Iahveh ka hamerina an’ i Israely amin’ ny fiadanany indray (9.5 – 9.15).

Hovalian’ Andriamanitra ny helok’ ireo firenena (1.1 – 2.16)[hanova | hanova ny fango]

  • Hovalian’ Andriamanitra ny fahotan’ ireo firenena jentilisa enina (1.1 – 2.3). Ireto avy ireo firenena ireo : i Siria, i Filistia, i Foiniôia, i Edôma, i Amona ary i Moaba.
  • Hovalian’ Andriamanitra toraka izany koa i Jodà sy i Israely (2.4 – 2.16)

Horavàna i Israely sy i Samaria renivohiny (3.1 – 6.14)[hanova | hanova ny fango]

  • Horavana noho ny fahotany i Israely (3.1 – 3.15)
  • Hohelohina i Israely fa tsy mibebaka (4.1 – 4.13)
  • Horavàna ny Fanjakan’ i Israely (5.1 – 6.14)

Ireo fahitan’ i Amosa sy hafatra hafa fanampin’ izany (7.1 – 9.10)[hanova | hanova ny fango]

  • Ireo fahitana telo voalohany: ny valala sy ny haintany ary ny fira-potsy (7.1 – 7.9)
  • Nanaratsy an’ i Amosa tany amin’ ny mpanjaka i Amazia
  • Ny fahitana fahefatra: ilay harona feno voankazo (8.1 – 8.3)
  • Hosazian’ Andriamanitra i Israely ka hijaly ao anaty aizina sy fisaonana (8.4 – 8.14)
  • Ny fahitana fahadimy: ny fianjeran’ ny fitoerana masina (9.1 – 9.4)

Hanasazy nefa mampanantena ho avy mamirapiratra (9.5 – Iahveh Sabaoth[hanova | hanova ny fango]

  • Iahveh Sabaoth no anaran' AndriamanitraIahveh– 9.6)
  • I Iahveh no Andriamanitra (9.7 – 9.10)
  • Ny hoavy mamiratr’ i Israely (9.11 – 9.15)

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Fizaràn'ny Baiboly hebreo:

Fanasokajiana ny boky ao amin'ny Testamenta Taloha (kristiana):

Sokajy ao amin'ny Bokin'ny mpaminany araka ny fandaharan'ny Baiboly kristiana:

Mpaminany lehibe

Mpaminany madinika

Azo anovozan-kevitra[hanova | hanova ny fango]

Boky azo anovozan-kevitra[hanova | hanova ny fango]

  • André Neher, Contribution à l'étude du prophétisme, 1950, Ed.: Vrin, 2000, (ISBN 2-7116-0588-4).
  • Roland Meynet, Le livre du prophète Amos, en collab. avec P. Bovati, Rhétorique biblique 2, Les Éditions du Cerf.
  • Jésus Asurmendi, Amos et Osée, Cahiers Évangile n°64, Les Éditions du Cerf, 200.

Rohy ivelany[hanova | hanova ny fango]

Loharano:[hanova | hanova ny fango]

  1. Finkelstein, Israel. The Forgotten Kingdom: The Archaeology and History of Ancient Israel. Atlanta: SBL, 2013. Ancient Near East Monographs, Number 5. p. 4.