Boky faharoan'ny Makabeo

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny Boky faharoan'ny Makabeo dia boky ao amin'ny Baiboly jiosy amin'ny teny grika atao hoe Septoaginta na Septanta. Mitantara ny fanoherana nataon'ireo Makabeo io boky io nefa maneho izany amin'ny fomba fijery teolojika kokoa fa tsy ara-tantara. Kely kokoa noho ny an'ny Boky voalohan'ny Makabeo ny vanim-potoana resahiny: manomboka amin'ny andro faramparany niainan'i Seleokosy IV Epifnesy ary mifarana amin'ny fandresen'i Jodasy Makabeo ny Jenerany Nikanora, dimy ambin'ny folo taona taty aoriana (taona 161).

Voasokajy ho deoterokanonika ny boky ao amin'ny Baiboly kotolika sy ny Baiboly ortodoksa fa apokrifa kosa izy ho an'ny Protestanta sy ny Jodaisma. Ny Anglikana dia mihevitra an'io boky io ho ilaina nefa tsy amin'ny fanorenam-pampianarana na amin'ny fanavotana[1][2].

Na dia kely kokoa noho ny an'ny boky voalohany aza ny zavatra lazainy momba ny tantaran'ny Jiosy dia loharano ahafantarana ny niantombohan'ny ady teo amin'ny Jodeana sy ny Seleokida io boky io. Ahitana zavatra manakaiky ny lovantsofin'ny Fariseo koa ao, dia ny vavaka ho an'ny maty izay finoana ny tsy feteza-matin'ny fanahin'olombelona na ny fiainana mandrakizay sy ny fitsanganan-ko velona amin'ny Andro fitsarana[3].

Fanoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Nosoratana avy hatrany tamin'ny teny grika ny Boky faharoan'ny Makabeo, mety ho tao Aleksandria tokony ho tamin'ny taona 124 tal. J.K[3].

Ny mpanoratra ny Boky faharoan'ny Makabeo dia tsy mitonona anarana sady nanamafy fa tsy nanao afa-tsy namintina asa soratra avy amina boky dimin'i Jasona avy any Kirena, izay fantatra anarana nefa very. Mety ho nosoratana tamin'y taona 100 tal. J.K. sady tokony niafara amin'ny nahafatesan'i Nikanora, sahala amin'ny ao amin'ny 2Makabeo. Tsy fantatra izay zavatra mikasika an'i Jasona ao amin'ny boky, nefa ny savaranonando sy ny teny mialoha ary ny tenim-pieritreretana ara-pitondrantena sasany dia mety avy amin'ny mpanoratra tenany.

Olona efa miaina amin'ny kolontsaina grika ny mpanoratra satria nanoratra avy hatrany amin'ny teny grika izy fa tsy nandika avy amin'ny teny hebreo tranainy.

Ny mpanao fivoasana sasany ny boky dia milaza fa ireo taratasy nalefa ireo dia natovana taty aoriana - nefa ny sasany hafa indray dia mihevitra fa io indrindra no fototr'ilay asa soratra. Ireo manampahaizana katolika dia mirona amin'ny fiheverana fa tany amin'ny taonjato faha-2 tal. J.K. no nanaovana ny fanoratana nefa ireo manampahaizana jiosy dia mitovy hevitra fa tokony ho tamin'ny tapany faharoa amin'ny taonjato voalohany tal. J.K. izany.

Famintinana[hanova | hanova ny fango]

Tsy mitantara amin'ny antsipiriany ny zava-nitranga ny Boky faharoan'ny Makabeo. Ny toko roa voalohany dia ahitana taratasy roa nosoratan'ny Jiosin'i Jerosalema ho an'ny Jiosy any Ejipta, izay miantso azy ireo ho any amin'ny Tempoly faharoan'i Jerosalema mba hankalaza ny fetin'ny fanadiovana ny Tempoly atao hoe Hanoka (hebreo: חג החנוכה / Hag HaHanukka "Fetin'ny fanorenana" na "Fetin'ny fanokanana") sy hahatsiaro ny fandresena noho ny nahafatesan'i Nikanora. Avy eo ny mpanoratra manambara fa hamintina asa soratra ara-tantara anatina boky dimy nosoratan'i Jasona avy any Kirena sady nanomboka ny fitantarany.

Indray andro ny mpitantana ny fanaka sy ny volan'ny Tempoly atao hoe Simona tsy nifanaraka amin'ny mpisoromben'i Israely tsara fanahy atao hoe Oniasy, ny amin'ny agoranomia (fisoloantenam-panjakana grika amin'ny faritany feheziny). Mba hahatonga azy handresy dia nilaza tamin'i Apoloniosy, governoran'i Siria sy an'i Foinikia izy fa ny fananan'ny Tempoly dia misy harem-be. Rehefa nandre izany ny mpanjaka Seleokosy IV dia naniraka ny minisitrany atao hoe Heliodora mba haka an-keriny izany harena izany.

Nanazava i Oniasy fa ireo vola ireo dia napetraky ny vehivavy mpitondratena sy ny kamboty ary mpanan-karena iray avy amin'ny fianakavian'ny Tobiada atao hoe Hirkana, sady ireo olona ireo dia tsy azo verezin-tombontsoa.

Foto-pampianarana ao amin'ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny Boky faharoan'ny Makabeo dia maneho lohahevitra maro avy amin'ny fivavahana jiosy fariseo izay hita koa ao amin'ny teolojia katolika sy ny teolojia ortodoksa tatsinanana. Ny lohahevitra ara-poto-pampianarana ao amin'io boky io dia ahitana:

  • ny vavaka ho an'ny olona efa maty sy ny fanaovana fanati-pisoronana hanesorana ny fahotany (2Mak. 12.42-45);
  • ny fiheverana fa mendrika ny hahazo valisoa ny martira;
  • ny fanelanelanan'ny ataon'ny olona masina (2Mak. 15.11-17) araka ny fivoasana kristiana: ny vavak'i Jeremia ao an-danitra dia raisin'ny Katolika ho porofo ara-Baiboly momba ny fanelanelanana ataon'ny olona masina (2Mak. 15.14)[4];
  • ny fitsanganan-ko velona;
  • ny firesahana manokana ny amin'ny famoronana avy amin'ny tsy misy (latina: creatio ex nihilo) (2Mak. 7.28).

Ireo fanoritsoritana lava momba ireo fampijaliana martiran'i Eleazara sy momba ilay reny sy ny zanany lahy fito (2Mak. 6.18 – 7.42) dia nahatonga ireo Kristiana tamin'ny Andro Antenantenany hamoron-javatra an-tsaina. Maro ireo fiangonana atokana ho an'ireo "martira makabeana" isan'ireo olo-malaza talohan'ny andro kristiana izay hita amin'ny tetiandro katolika momba ireo andro masina. Maro dia maro kokoa izy ireo ao amin'ny tetiandro ortodoksa tatsinanana. Heverina ho modely voalohany ho an'ny tantaran'ny martira tamin'ny Andro Antenantenany io boky io.

Ilay mpiady hevitra teolojiaka (apolojista) katolika Jimmy Akin dia nanao fandinihana momba ny voalazan'ny Epistily ho an'ny Hebreo (Heb. 11.35: "Ny vehivavy nandray ny azy efa maty, fa natsangana ho velona indray; ary ny sasany nampijalijalina ho faty, nefa tsy mety nanao izay hahafahany, mba hahazoany fitsanganana tsara lavitra") sady manamarika fa io fanantenana ny fiainana mandrakizay aorian'ny fampijaliana dia tsy hita na aiza na aiza ao amin'ireo boky protokanonika ao amin'ny Testamenta Taloha (izany hoe ny kanona hebreo na kanonan'ny Testamenta Taloha ao amin'ny Baiboly protestanta), nefa hita ao amin'io boky io (2Mak.7)[4].

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]

Tsiahy[hanova | hanova ny fango]

  1. Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.
  2. Article VI at episcopalian.org (Tahiry: 2007-09-28 ao amin'ny Wayback Machine).
  3. 3,0 et 3,1 Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.
  4. 4,0 et 4,1 James Akin, Defending the Deuterocanonicals