Jiosy

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Jody)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Sefer Torah.JPG

Ny Jiosy na Jody dia ireo Zanak'i Israely niaina taorian'ny fahababoana tany Babilona, na ny olona manaraka ny fivavahana jodaisma. Israely no tany fiavian'ny Jiosy sy ny jodaisma. Araka ny Baiboly dia nomen'i Iahveh Andriamanitra azy ireo io tany io. Taty aoriana anefa dia niparitaka eran-tany ny Jiosy nefa tafaverina tao Israely indray ny sasany aminy ka nanorina ny Fanjakan'i Israely ankehitriny. Miisa any amin'ny 14 000 000 ny Jiosy amin'izao.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Roa ny teny malagasy voakasika eto dia ny hoe Jiosy sy ny hoe Jody. Ny teny malagasy hoe Jiosy, izay ampiasain'ny Protestanta malagasy, dia tsy fanagasiana avy hatrany avy amin'ny teny hebreo na grika fa avy amin'ny teny anglisy hoe Jews na Jewish izay vakina hoe /dʒuːz/ sy /dʒu:iʃ/. Ity indray dia avy amin'ny teny frantsay tranainy hoe Giu izay mbola avy amin'ny teny frantsay talohan'io hoe Juieu. Io indray dia avy amin'ny teny latina hoe Iudaeus.

Ny teny malagasy hoe Jody, izay ampiasain'ny Katolika malagasy, dia avy amin'ny teny latina hoe Iudaeus. Ny teny latina hoe Iudaeus dia avy amin'ny teny grika hoe Ἰουδαῖος / Ioudaios (Ἰουδαῖοι / Ioudaioi raha milaza maro) izay fandikana ny teny hebreo hoe יהודי /Yehudhi (na יְהוּדִים / Yehudhim raha milaza maro).

Ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy dia mampiasa ny hoe Jiosy fa Jody kosa ny ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy. Izany hoe amin'ny teny malagasy no ahitana io fahasamihafan'endri-teny io. I Jodea (na Jodia) dia atao hoe Iudaea amin'ny teny latina, Ἰουδαία / Ioudaía amin'ny teny grika, ary יְהוּדָה‎ / Yehuda aimn'ny teny hebreo.

Ny fivavahana jiosy: ny jodaisma[hanova | hanova ny fango]

Menorà (jioro fito rantsana)

Ny jodaisma na finoana jiosy dia finoana monoteista, izany hoe mino Andriamanitra iray ihany, ary YHWH no anarany. Io anarana io anefa, araky ny finoana Jiosy, dia masina loatra ka tsy azo tononina, ka izany no mahatonga ireo Jiosy miteny hoe Adonay ("Tompo") na Hashem ("ilay anarana") rehefa miresaka na mivavaka. Ny Jiosy dia mino fa iray ihany Andriamanitra, ka noho izany tsy manaiky ny Trinite kristiana izy. Ny teny masin'ny Jiosy dia ny teny hebreo.

Ny Sabata sy ny andro tokony ho tandremana[hanova | hanova ny fango]

Ny Sabata[hanova | hanova ny fango]

Ny Sabata, izay atao hoe שָׁבַת / Shabbat amin'ny teny hebreo, dia andro fitsaharana izay mifanandrify amin'ny andro fahafito amin'ny herinandro jiosy, izany hoe ny Asabotsy. Araka ny voalaza ao amin'ny Baiboly dia nasain'Andriamanitra notandreman'ny Zanak'i Israely ny andro Sabata. Zava-dehibe indrindra ao amin'ny jodaisma ny andro Sabata ka hajain'ny Jiosy fatratra. Ny olona tsirairay dia tokony hampitsahatra na hampihena araka izay azo atao ny asa rehetra amin'ny andro Sabata mba hifantohany amin'ny fianakaviany sy ny ankohonany. Andro tsy fiasana ara-panjakana ny andro Sabata ao amin'ny Fanjakan'i Israely ka mahazo ny trano fivarotana sy ny fitaterana izany.

Fankalazana lehibe[hanova | hanova ny fango]

Vehivavy jiosy etiopiana eo amin'ny Rindrin'ny Fitomaniana

Ny Pesakh (hebreo: פֶּסַח) io no Paska jiosy; ahatsiarovana ny nandalovan'ny fahafatesana eny ambonin'ny tranon'ireo Jiosy tany Ejipta ka tsy nahafaty ny voalohan-terany sady ahatsiarovana koa ny fivoahan'ny razany avy tamin'ny fanandevozana tany Ejipta; ankalazina manomboka amin'ny 15 hatramin'ny 22 Nisan.

Ny Shavuot (hebreo: שבועות "herinandro") na Pentekosta ankalazana ny fijinjana ny varimbazaha sy ahatsiarovana ny nanomezan'Andriamanitra ny Torah tany an-tendrombohitra Sinay; ankalazaina amin'ny 6 Sivan.

Ny Sukkot (hebreo: חַג הַסֻּכּוֹת / Hag ha-Sukkot "fetin'ny trano lay" na "fetin'ny tabernakely"); ahatsiarovana an-kafaliana ny nanampian'Andriamanitra ny Zanak'i Isiraely tamin'ny nivoahany avy any Ejipta, ahatsiarovana ny fivahiniana mandritra ny 40 taona tany an-tany efitra taorian'ny fivoahana avy tany Egipta, aryy iravoravoana amin'ny fahataperan'ny tsingerin'ny fotoam-pambolena amin'ny taona; ankalazaina manomboka amin'y 15 hatramin'ny 21 (na 22) Tishri.

Ny Soratra Masin'ny jodaisma[hanova | hanova ny fango]

Ny Torah[hanova | hanova ny fango]

Ny Torah (hebreo: תּוֹרָה "Lalàna") dia fitambaran’ireo boky dimy voalohany ao amin'ny Baiboly hebreo (Tanakh). Ny fitambaran’ireo no amin’ny hoe Pentateoka na Boky dimin’i Mosesy ao amin’ireo asa soratra kristiana.

Ny Jiosy dia mino fa nomen'Andriamanitra an'i Mosesy (hebreo: Mosheh) ny Torah (midika hoe "lalàna"). Misy didy 613 ao anatin'ny Torah. Anisan'ireny didy ireny ny fifadiana ireo biby tsy mivaky kitro sy ny trondro tsy misy kirany. Ny andro masin'ny Jiosy dia ny Sabata (שבת / Shabbat amin'ny teny hebreo izay midika hoe "fitsaharana"), izany hoe ny andro Asabotsy.

Ny Mpaminany sy ny Soratra[hanova | hanova ny fango]

Ny Nevi'im na Nebi'im (hebreo: נְבִיאִים‬ "Mpaminany") dia ilazàna ireo boky izay mamorona ny fizaràna faharoa ao amin’ny Baiboly hebreo (atao hoe Tanakh). Mizara roa ny Nevi'im, dia ny Nevi'im rishonim ("mpaminany taloha") sy ny Nevi'im aharonim ("mpaminany taoriana").

Ny Ketuvim na Ketubim (hebreo: כְּתוּבִים "Soratra") dia fitambaran’ireo boky iraika ambin’ny folo mamorona ny fizaràna fahatelo sady farany ao amin’ny Baiboly hebreo (na Tanakh).

Ny vahoaka jiosy ankehitriny[hanova | hanova ny fango]

Iza no Jiosy?[hanova | hanova ny fango]

Jiosy any Sina tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-20.

"? מיהו יהודי" / Mihu yehudi ? ("Iza no Jiosy?"). Ankehitriny na ny hoe Jiosy na Jody dia teny enti-manondro indrindra ireo mponina tao Jodea (na Jodia) tamin'ny andron'i Jesoa na ireo olona mpivavaka amin'ny jodaisma. Zavatra roa samy hafa ireo, nefa mifampiankina, satria misy ny Jiosy noho ny firenena niaviany, mety ho Kristiana na tsy mivavaka ireo; nefa misy koa ny Jiosy noho ny fivavahany. Ny dikany voalohany anefa no hita ao amin'ny Baiboly. Ny Lalàna israeliana ankehitriny dia mamaritra ny atao hoe Jiosy ho olona nateraka reny jiosy na olona niova finoana ho amin'ny jodaisma[1].

Tsy afangaro izany ny hoe Jiosy (na Jody) sy ny hoe Israelita ary ny hoe Israeliana.

Ny foko jiosy lehibe[hanova | hanova ny fango]

Ny Jiosy sefarada[hanova | hanova ny fango]

Ny Jiosy sefarada dia ireo Jiosy tamin'ny Andro Antenantenany nonina tao amin'ny saikanosy Iberika (Espaina indrindraindrindra) sy tao Afrika Avaratra ary ny taranak'izy ireo. Nitsoaka avy ao amin'ny saikanosy Iberika izy ireo tamin'ny taona 1492 noho ny fanenjahan'ny Kristiana nankany Afrika Avaratra sy tany amin'ireo fari-tany any atsinanana amin'ny Empira otomàna, avy eo nisy koa ny nifindra fonenana tany tany Frantsa, tany Holanda, tany Angletera, tany Italia, tany ami'ireo Balkàna, sns. Manana ny fiteniny manokana ny Sefarada, dia fiteny vokatry ny fifangarian'ny fiteny hebreo sy ny fiteny kastilàna, atao hoe fiteny ladino. Anondroana ireo Jiosy avy any Afrika Avaratra sy avy any Atsinanana Akaiky miteny arabo sy persàna sady tsy manana fifandraisana ara-pirazanana amin'ny faritra eoropeana koa ny teny hoe Sefarada.

Ny Jiosy askenazy[hanova | hanova ny fango]

Ny Jiosy askenazy dia ireo Jiosy tamin'ny Andro Antenantenany nonina tao Eoropa Avaratra, ary koa ny taranany na dia tsy mipetraka amin'io faritra io aza. Rehefa noroahina sy nenjehina ny Jiosy askenazy dia nifindra fonenana mankany atsinanana, any Polonia sy any Litoania ary any Rosia tamin'ny taonjato faha-15 sy faha-16. Maro amin'ny Jiosy askenazy ny nifindra monina any Amerika Avaratra sy tany Israely tamin'ny taonjato faha-19 sy faha-20. Miteny amin'ny fiteny voktry ny fifangaroan'ny fiteny hebreo sy ny fiteny alemàna atao hoe fiteny idisy ny Askenazy.

Ny foko jiosy hafa[hanova | hanova ny fango]

Samaritana mankalaza ny Paska eo amin'ny tendrombohitra Gerizima

Ny Jiosy samaritana[hanova | hanova ny fango]

Ny Samaritana dia isan'ireo vahoaka milaza fa taranak'ireo foko verin'i Israely. Misy ny Jiosy mitsipaka izany nefa misy koa ireo Jiosy mihevitra ny maha azo ekena an'izany. Be mpanaraka ny petra-kevitra izay manohana fa ny 80%n'ny mponina tao amin'ny Fanjakan'i Samaria dia nanohy ny fonenany tao ihany fa tsy natao sesitany, ka ireo no nanjary Samaritana (amin'ny dikan'io teny io ara-pivavahana) araka ny ambaran'ny Bokin'ny Mpanjaka[2].

Fanambadiana Bene Israely

Ny Bene Israely[hanova | hanova ny fango]

Ny Bene Israely dia Jiosy nifindra monina any India efa hatry ny ela. Araka ny lovantsofin'ny Bene Israely, ny razamben'izy ireo dia nifindra tany India ka nifangaro tsikelitsikely tamin'ny vahoaka manodidina, nefa nihazona ny fomba mampiavaka ny Jiosy[3]. Tamin'ny taona 1964 dia nanambara ny fikambanan'ny raby ao Israely fa Jiosy tanteraka ny Bene Israely [4]. Ireo Jiosy avy any India ireo dia kilasina ho Sefarada; nikambana tsara tamin'ny vahoaka sefarada ao Israely izy ireo[5].

Jiosy etiopiana

Ny Beta Israely[hanova | hanova ny fango]

Ny Beta Israely, izay atao hoe Jiosy etiopiana koa, dia ireo vahoaka jiosy ao Etiopia. Neken'ny Fanjakana israeliana ho Jiosy izy ireo sady afaka nifindra monina any Israely noho ny faneken'i Ovadia Yossef, raby lehibe sefarada ao Israely, azy ireo tamin'ny taona 1973 ho taranaky ny fokon'i Dana.

Ny Bney Menase[hanova | hanova ny fango]

Ny Bney Menase dia vondron'olona aziatika monina any amin'ny sisin-tany birmana any avaratra atsinanan'i India, sady nanambara, efa hatramin'ny taona 1950, fa taranaky ny fokon'i Manase izay nitady fialokalofana tany amin'ny faritra faran'izay lavitra any Azia. Tamin'ny Marsa 2005, rehefa avy nanadihady ny amin'ny mety mbola hahitana ny taranaky ny foko folo very ny raby lehibe sefarada Rabbi Shlomo Amar ao Israely, dia nanaiky ny Bney Menase ho taranaka jiosy[38]. Ny 1000 amin'izy ireo dia monina ao Israely amin'izao fotoana izao, sady efa niova finoana ho amin'ny jodaisma[6].

Ireo vahoaka hafa mitaky ny maha Jiosy azy[hanova | hanova ny fango]

Maro ny vahoaka eto an-tany izay milaza fa Jiosy na Hebreo (ohatra ny foko sasany ao Etiopia[7] sy any Sina[8] ary ny mainty hoditra sasany any Etazonia[9]) na dia tsy fantatry ny olona maro sady mety tsy hinoany na mety ho diso tokoa aza izany, ka isan'izany ny Malagasy sasany, dia ireo olona na foko na fikambanana miaiky ny tenany na heverin'ny sasany fa taranaka jiosy na jody eto Madagasikara[10][11].

Vahoaka any Azia[hanova | hanova ny fango]

Pastona avy any amin'ny fritra atsimon'i Afganistàna

Ny Pastona ao Afghanistàna sy Pakistàna[hanova | hanova ny fango]

Ny Pastona (Pashtun) dia vahoaka iraniana betsaka miozolmana avy any Afganistàna sy Pakistàna, izay manaraka kolontsaina sy fomba fivavahana azy manokana sady efa nisy talohan'ny fidiran'ny finoana silamo, dia ny pastoaly (pashtuwali). Ny fiheverana ny Pastona ho taranak'ireo foko folon'i Israely very dia tsy mbola voaporofo ara-tantara azo tsapain-tanana[12] [13]. Ny anarana hoe Ysef Zai amin'ny fiteny pasto dia midika hoe "zanak'i Josefa" [14].

Nisy fikarohana momba ny foto-tarazo sasany dia mitsipaka ny mety hisian'ny fifandraisan'io vahoaka io amin'ny Jiosy nefa ny fikarohana ara-poto-tarazo hafa dia miaiky ny mety hisian'izany fifandraisana izany[15].

Ny Jiosy korda[hanova | hanova ny fango]

Araka ny lovantsofina dia ny Israelita tamin'ny fokon'i Benjamina dia tonga voalohany tao amin'ny faritr'i Kordistàna taorian'ny fahazoan'ny Asiriana ny Fanjakan'i Israely tamin'ny taonjato faha-8 tal. J.K. Avy eo izy ireo nipetraka tao amin'ny renivohitry ny Asiriana[16]. Tamin'ny taonjato voalohany tal. J.K. dia niova finoana ho amin'ny jodaisma ny fianakavia-mpajakan'i Adiabene, izay lazain'i Flavio Josefa fa asiriana ara-poko sady nanao renivohitra an'i Erbil (arameana: Arbana; korda: Hewlêr)[17].

Ny Jiosy kasmiriana[hanova | hanova ny fango]

I Al-Biruni, ilay manampahaizana miozolmana persana tamin'ny taonjato faha-11 no voalohany nanolo-kevitra ny amin' ny fisian'ny taranak'ireo foko verin'i Israely ao Kasimira. I François Bernier, mpitsabo frantsay tamin'ny taonjato faha-17, sy i Sir Francis Younghusband, izay nizaha ity faritra ity tamin'ny taonjato faha-19, dia niresaka ny amin'ny ny toe-batana mifanahaka eo amin'ny Kasimiriana sy ny Jiosy[18], indrindra ny fihodirany mazava, ny orony somary lava, ny lohany somary mitovitovy[19]. I Baikunth Nath Sharga dia nilaza fa na dia misy aza ny fifanahafana eo amin'ny fiforonan'ny anaram-pianakaviana kasimirita sy jiosy dia taranaka indo-ariana ny Pandita ao Kasimira, fa ny Jiosy kosa dia taranaka semita[20].

Vahoaka ao Afrika[hanova | hanova ny fango]

Ny foko sefoy ao Gana[hanova | hanova ny fango]

Ny foko sefoy (sefwi) ao Gana dia nanaraka fanao jiosy mandrakariva, indrindra ny fitandremana ny Sabata, ny famoranany zazalahy amin'ny fahavalo andro nahaterahany (brit milah), ny fomba fampidirana ny zazalahy ho isan'ny lehilahy amin'ny faha-13 taonany, ny fitandremana ny lalàn'ny fahadiovan'ny fianakaviana (taharat mishpcha na niddah). Ny mpanampahaizana sasany dia mihevitra fa ny fomban-drazana jiosy dia mety nampidirin'ny Jiosy voaroaka avy any Espaina tao Gana tamin'ny taona 1492 ka nifindra monina nankany atsimon'i Maroka. Io foko io dia lasa fantatra amin'ny anarana hoe "Tranon'i Israely"[21].

I Rabbi Howshua Amariel maneho an'i Rabbi Hi Ben Daniel, filohan'ny vahioaka jiosy igbo miaraka amin'ny takelaka iray

Ny Jiosy igbo[hanova | hanova ny fango]

Ny Jiosy igbo ao Nizeria dia milaza ny tenany fa avy amin'ny Israelita. Izany anefa tsy voamarin'ny fandinihana tsara ny tantara. Ny mpahay tantara dia nandinika ny literatiora ara-tantaran'i Afrika Andrefanatamin'ny vanimpotoan'ny fanjanahantany sady nanao izay hampazava tsara ny anjara asa sahanin'ny petrakevitra ho an'ireo olona nanoratra izany [22] [23].

Ny Lemba[hanova | hanova ny fango]

Ny Lemba dia foko mainty hoditra ao amin'ny faritra atsimon' i Afrika, ao Afrika Atsimo, ao Zimbaboe, ao Malaoy, ary ao Mozambika. Mitandrina fanao ara-pivavahana tahaka izay fahita amin'ny fivavahana jiosy, sy fomban'ny vahoaka mpifindrafindra monina izay heverina fa mety avy any Afrika Avaratra na avy any Atsinanana Akaiky. Ny fandinihana ny foto-tarazo dia mampiseho fitoviana amin'ny an'ny ampahan'ny vahoaka jiosy taranaky ny mpisorona.

Jiosy malagasy[hanova | hanova ny fango]

Fanamarinana ny fisian'ny Jiosy malagasy[hanova | hanova ny fango]

Zavatra isan-karazany no entin'ny mpomba izany hevitra izany manohana ny fanambaràna ny maha Jiosy ny Malagasy sasany na ny ankamaroan'ny Malagasy, ka ny betsaka amin'izany dia miorina amin'ny filazana fa misy fitovizany ny zavatra sasany momba ny Malagasy sy ny Jiosy: ny voambolana malagasy sy ny voambolana hebreo[24], ny foto-tarazo malagasy sy ny foto-tarazo jiosy, ny kolontsaina malagasy sy ny an'ny Jiosy. Ao koa ny lovantsofina momba ny fiavian'ny foko sasany na ny fianakaviana sasany izay milaza na heverina fa manambara ny maha Jiosy ny tompon'ilay tantara.

Misy koa ny fanaporofoana ara-teolojia izay maka andalan-tsoratra na singan-teny ao amin'ny Baiboly heverin'ny teolojiana sasany[25] [26] fa miteny mivantana na ankolaka ny fahafantaran'ny Hebreo na ny Jiosy tany aloha an'i Madagasikara na ny Malagasy, ao koa ny fitantarana fatahitana zavatra (vato, sns) heverina fa voasoratra amin'ny litera hebreo sns[27].

Olana momba ny fanamarinana[hanova | hanova ny fango]

Na dia azo heverina ho marina fa misy manam-piaviana jiosy ny Malagasy, noho ny fifaneraseran'ny mponina eran'izao tontolo izao hatramin'ny Andro Taloha na talohan'izany aza, dia betsaka ny olana ara-tantara, ara-kolontsaina, ara-pivavahana, ara-piteny sns izay mahasarotra raisina avy hatrany ny porofo anohanana izany. Isan'ireo ny tsy nahalalan'ny Malagasy ny teny hoe jiosy/jody na hebreo/hebrio (na teny hafa mifanakaiky amin'ireo) talohan'ny nahatongavan'ny fivavahana kristiana teto Madagasikara[28], ny tsy fahafantarana faha mpanjaka ny sinagoga sy ny Sabata izay isan'ny fototra eo amin'ny kolontsaina jiosy, ny fanompoan-tsampy tafahoatra tamin'ny vanim-potoana faha mpanjaka[29] izay tsy nisy fihenany raha tsy taorian'ny nidiran'ny finoana kristiana teto Madagasikara, ny tsy fifanandrifiana ara-potoana misy eo amin'ny lovantsofim-piaviam-poko sy ny tantara iarahan'ny mpahay tantara manaiky momba ny tontolo jiosy (sy semita amin'ny ankapobeny)[28], ny fifanoheran'ny porofo aroson'ny antokon'olona samy hafa izay samy milaza fa Jiosy malagasy, ao koa ireo tantaran-drazana izay tokony ho raisina amim-pandanjalanjana noho izy ireo mifangaro angano na fedrà raha ny marina [26].

Jiosy malagasy ara-pivavahana[hanova | hanova ny fango]

Amin'izao fotoana izao dia maro ny Jiosy malagasy izay tsy azo iadian-kevitra ny maha Jiosy azy amin'ny alalan'ny fiovana finoana ho amin'ny fivavahana jiosy tsy mifangaro amin'ny fivavahana hafa[1]. Tsy ny fananana razam-be na ray aman-dreny jiosy ihany fa ny fiovana ho amin'ny jodaisma dia ampy haha Jiosy ny olona iray. Io fepetra roa toa tsy mifampiankina io no mety mampalalaka ny fitomboan'ny isan'ny Jiosy malagasy[30].

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]

Azo anovozan-kevitra[hanova | hanova ny fango]

Momba ny Jiosy any Amerika sy aty Afrika[hanova | hanova ny fango]

  • Morris Lounds, 's Black Hebrews : Black Americans in search of identity, University Press of America, 1981, 221 p. (ISBN 0-8191-1400-6).
  • "Diaspora Jiosy Gasy" in African Jewish Communities

Momba ny Jiosy malagasy manokana[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana[hanova | hanova ny fango]

  1. 1,0 et 1,1 "Are Jews a Religious Group or an Ethnic Group?" (PDF). Institute for Curriculum Services.
  2. Israël Finkelstein, Neil Asher Silberman, La Bible dévoilée, Les nouvelles révélations de l'archéologie, 2002, p. 256.
  3. Weil, Shalva (2009) [2002]. "Bene Israel Rites and Routines". In Weil, Shalva (ed.). India’s Jewish Heritage: Ritual, Art and Life-Cycle(3rd ed.). Mumbai: Marg Publications. pp. 78–89.
  4. Weil, Shalva (2008). "Jews in India". In Ehrlich, M. Avrum (ed.). Encyclopedia of the Jewish diaspora : origins, experiences, and culture.3. ABC-CLIO. pp. 1204–1212. ISBN 978-1-85109-873-6.
  5. "Report of the High Level Commission on the Indian Diaspora" (PDF). Indian Diaspora. Tahiry tamin'ny 11 Oktobra 2010. Notsidihina tamin'ny 10 Agostra 2018.
  6. "An aliya voyage across the millennia from India", MICHAEL FREUND, Jerusalem Post, 22 Novambra 2006.
  7. Lisa Anteby-Yemini, Les juifs éthiopiens en Israël, C.N.R.S., 2004 (ISBN 2271062055), p. 25.
  8. "Tribus perdues et retrouvées - Les Juifs de Kaifeng" [tahiry]
  9. "Black Jews" [tahiry], The Religious Movements Homepage Project an'ny Oniversiten'i Virjinia [tahiry]
  10. "International conference on Jewish Roots in Madagascar: "... 80% of Malagasy have Jewish origins"
  11. "Report on Madagascar by WRF Member Ndriana Rabarioelina"
  12. "Afhganistan Ethnic Groups". Library of Congress Country Studies. 1997. Tahiry tamin'ny 26 Jolay 2013.
  13. "The People - The Pashtuns". Center for Applied Linguistics (CAL). 30 Jona 2002. Tahiry tamin'ny 5 Janoary 2007. Notsidihina tamin'ny 29 Oktobra 2010.
  14. Weil, Shalva (7 Septambra 2011). "The Israelite Connections of the Taliban". ETH Zurich Center for Security Studies.
  15. Entine, Jon (2007). Abraham's children: race, identity, and the DNA of the chosen people (1st ed.). Grand Central Publishing. p. 149. ISBN 978-0446580632.
  16. Roth C in the Encyclopedia Judaica, p. 1296-1299 (Keter: Jerusalem 1972).
  17. The Works of Josephus, Complete and Unabridged New Updated Edition Translated by William Whiston, A.M., Peabody, MA: Hendrickson Publishers, Inc., 1987. ISBN 0913573868 (Hardcover).
  18. "Kashmir". Jewish Virtual Library. 2012. Notysidihina talin'ny 28 Oktobra 2012.
  19. Bhandari, Mohan C. (2006). Solving Kashmir. Lancer Publishers. p. 107. ISBN 8170621259.
  20. Kaw, M.K (2004). Kashmir and Its People: Studies in the Evolution of Kashmiri Society. APH Publishing. p. 51. ISBN 8176485373.
  21. Lidman, Melanie (14 Avrily 2016). "Ghana's deep spirituality points some, joyfully, back to Judaism". Times of Israel.
  22. Sanders, Edith (1963). "The Hamitic Hypothesis: Its Origin and Functions in Time Perspective". Journal of African History. 10 (4): 521–532. JSTOR 179896.
  23. Zachernuk, Philip (1994). "Of Origins and Colonial Order: Southern Nigerians and the 'Hamitic Hypothesis' c. 1870-1970". Journal of African History. 35 (3): 427–55. doi:10.1017/s0021853700026785. JSTOR 182643.
  24. "Jiosy ve ny Malagasy ?" in Ratefy Tolotra, TANIKO Madagascar.
  25. "Le Malgache - la création et l'Homme paradigmatique" - Elishean
  26. 26,0 et 26,1 "Le peuplement de Madagascar - Des migrations et origines mythiques aux réalités de l’histoire" PDF.
  27. "Mysterious Madagascar Community Practicing Jewish Rituals Officially Enters Covenant of Abraham" - Breaking Israel News
  28. 28,0 et 28,1 "Le secret malgache"- The Jerusalem Post (notsidihina tamin'ny 20/11/2018)
  29. Jereo ny tantaran'ny Fanjakan'i Madagasikana na Fanjakana Merina (ohatra ny faha-Ranavalona I).
  30. "In remote Madagascar, a new community chooses to be Jewish" - The times of Israel.