Bokin'i Estera

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Manoratra taratasy amin'ireo Jiosy i Estera sy i Mordekay, nataon'i Aert de Gelder, taona 1675.

Ny Bokin’i Estera, izay natao hoe Horonam-bokin’i Estera (מגילת אסתר / Megilah Esther), dia boky ao amin’ny Tanakh (Baiboly hebreo) sy ao amin’ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly kristiana. Ny boky dia mitantara ny amin’ny vehivavy Jiosy iray atao hoe Estera izay lasa vadin’ny mpanjakan’i Persia, i Ahasoerosy, sady nanavotra ny mpiray tanindrazana izay saika ringana araka ny fikasan-dratsin'i Hamana piraiministra - sy ny amin’ny fetin’ny Porima izay ankalazana izany fahafahana izany. Niseho tao Persia, ao Sosa (na Soza na ihany koa Sosana) ny tantara tamin’ny nanjakan’i Ahasoerosy (na Kserksesy I). Maneho ny fanandratana ny osa sy ny famaizana ny mpiavonavona io boky io. Vakina ampahibemaso io boky io amin’ny fety jiosy atao hoe Porima.

Ny fanoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Fotoana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Mety ho voasoratra tamin’ny taonjato faha-2 tal. J.K. ny Bokin’i Estera. Tokony ho tamin’ny taona 79 – 77 tal. J.K. no nanoratana voalohany ny boky, fotoana nandikana amin’ny fiteny grika ilay boky nataon’i Lizimaka (na Losimaka) zanak’i Ptolemeo avy ao Jerosalema.

Testamenta Taloha

Ny mpanoratra ny boky[hanova | hanova ny fango]

Manondro an’i Mordekay ho nanoratra ny Bokin’i Estera ny lovantsofina. Ny mpandinika ny Biboly anefa milaza fa tsy fantatra ny nanoratra io boky io nefa tsy maintsy ho Jiosy nonina tany Persia.

Fisian’ny tovana ao amin’ny dikan-teny grika[hanova | hanova ny fango]

Ny dikan-teny grika (Septanta na Septoaginta) izay natao tamin’ny taonjato voalohany tal. J.K. dia misy andininy 107 fanampiny (10.4 – 16.24) izay tsy hita ao amin’ny dikan-teny hebreo. Mety natovana ireo andininy ireo mba hampisy endrika mivavaka kokoa ilay tantara sy hampifanentana azy amin’ny zavatra iainan’ny vahoaka Jiosy.

Fizaràn’ny boky[hanova | hanova ny fango]

Azo zaraina dimy ny Bokin'i Estera (na enina raha miaraka amin'ny tovana grika).

Lasa vadin’ny mpanjakan’i Persia i Estera (1.1 – 2.23)[hanova | hanova ny fango]

Ireo toko roa voalohany ireo dia manoritsoritra ny nahatonga an’i Estera ho lasa vadin’i Ahasoerosy mpanjakan’i Persia rehefa avy nisaotra an’i Vasty vadiny taloha ity mpanjaka ity, sady manazava ny nataon’i Mordekay (na Mardokea) mba tsy hampahomby ny tsikombakomba hamonoana ny mpanjaka. I Estera, izay zazavavy jiosy kamboty ray sy reny notezain’i Mordekay zana-drahalahin-drainy, dia nosafidin’ny mpanjaka tamin’ireo zazavavy tsara tarehy indrindra niseho teo anatrehany.

Nanao teti-dratsy handringana ny Jiosy i Hamana (3.1 – 3.15)[hanova | hanova ny fango]

Io toko io dia mitantara ny tetiky ny praiminisitra Hamana mba handringanana ny Jiosy sy ny nahazoany ny faneken’ny mpanjaka an’izany. Ny tsy fanehoan'i Mordekay fanajana ny praiminisitra Hamana dia namelona ny fankahalan’io praiminisitra io azy. Tapake-vitra i Hamana fa hanao izay hahafaty an’i Mordekay sy ny vahoaka jiosy, ka nandresy lahatra ny mpanjaka mba hamoaka didy manome alalana izany fandripahana izany.

Nanao izay hanavotany ny Jiosy i Mordekay sy i Estera (4.1 – 5.14)[hanova | hanova ny fango]

Ireo toko ireo dia mitatitra ny zavatra nataon’i Mordekay sy i Estera mba hamonjena ny mpiray tanindrazana aminy tamin’ny fotoana nanomanan’i Hamana ny fanantonam-bozona an’i Mordekay.

Naniraka an’i Estera i Mordekay mba handresy lahatra ny mpanjaka hanafoana ilay didy fanomezana alalana. Na dia mety hahafaty azy aza ny fisehoany teo anatrehan’ny Ahasoerosy nefa tsy nasaina, dia nanao izany i Estera mba hanao fitarainana ny amin’ny teti-dratsin’i Hamana.

Nivadika ny rasa (6.1 – 9.19)[hanova | hanova ny fango]

Ireo toko ireo dia manoritsoritra ny fivadihan’ny toe-javatra sy ny nahatonga ny Jiosy afaka tamin’ny loza nananontanona azy sy namely ny fahavalony. Nahantona tamin’ny tady ny vozon’i Hamana, ary nanafoana ilay didy navoakany ny mpanjaka, ka nanome alalana ny Jiosy mba handringana ny fahavalony eran’ny fanjakana. Rehefa tonga ilay andro voatondro, dia nanatanteraka ny famonoana ireo fahavalony ny Jiosy.

Ny fankalazana ny fahafahana : ny Porima (9.20 – 10.3)[hanova | hanova ny fango]

Ireo toko ireo dia miompana amin’ny fanorenan’i Mordekay sy i Estera ny fetin’ny Porima (hebreo: פּוּרִים / Pûrîm) mba hahatsiarovana isan-taona izany fotoam-panafahana izany.

Tovana tamin’ny fiteny grika (10.4 – 16.24)[hanova | hanova ny fango]

Ao amin’ny tovana grika dia ireto avy ny zavatra lazaina ao :

  • teny fanokafana manoritsoritra ny nofin’i Mordekay ;
  • ny votoatin’ny didy mampandringana ireo Jiosy ;
  • vavak’i Mordekay sy i Estera amin’Andriamanitra izay mangataka azy mba hamaha olana ;
  • antsipiriany momba ny nisehoan’i Estera teo anatrehan’ny mpanjaka sy ny firesahany ny amin’ny hamonjen’Andriamanitra ny mpiray tanindrazana aminy;
  • dika mitovin’ilay didy manavotra ny Jiosy ;
  • andalana ahitana an’i Mordekay mivaofy ilay nofiny tao amin’ny teny fanokafana mialoha ny tena hitrangan-javatra ;
  • teny famaranana manazava ny nanaovana dikan-teny ny Bokin’i Estera.

Fandraisana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Nahazo fankasitrahana tamin’ny vahoaka Jiosy hatrany ny Bokin’i Estera, satria maneho an’ohatra ny ady sy ny fandresen’ireo mpanohitra ny fivavahana jiosy (jodaisma) tamin’ny fotoana rehetra. Nefa noho ny fomba fanoratra hoatra ny an’ny te-hamaly faty sy hoatra ny an’ny mpanoratra ivelan’ny fivavahana, dia nisalasala ny hampiditra azy ho ao amin’ny kanonan’ny Tanakh ny mpanao heviteny jiosy. Nampidirina ihany io boky io tamin’ny farany noho ny fangatahan’ny vahoaka jiosy sy mba ho fanazavana ny fetin’ny Porima.


Ao amin’ny Baiboly protestanta ankehitriny, ireo andininy ireo dia misaraka amin’ny Bokin’i Estera ka tafiditra ao amin’ireo atao hoe boky apokrifan’ny Testamenta Taloha, fa ao amin’ny ankamaroan’ny Baiboly katolika ankehitriny kosa dia mitambatra ao amin’ny Bokin’i Estera izy ireo nefa atao hoe deoterokanonika.

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]