Bokin'i Hosea

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Ny mpaminany Hosea, nataon'i Duccio di Buoninsegna, anelanelan'ny taona 1308-1311

Ny Bokin’i Hosea na Bokin'i Osea dia boky ao amin’ny Baiboly hebreo (Tanakh) sy ao amin’ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly kristiana. Ahitana taratra ny tantaram-pivavahan’ny Fanjakana tany Avaratr'i Israely sy ny fivoaran’ny jodaisma io boky io. Voalohany amin’ireo bokim-paminaniana roa ambin’ny folo, atao hoe “mpaminany madinika”, noho ny hafohin’ny asa-sorany, io boky io. Ny hevi-dehiben’ny boky dia ny fitiavan’i Iahveh ny vahoakany izay asehon’ny fanambadian’i Hosea an’ilay vehivavy janga atao hoe Gomera. Hentitra ny fomba fitenin’i Hosea manoloana ny vahoaka miaina amin’ny fomba sy fanao izay miseho lany hatrany ho mifanohitra amin’ny finoana an'i Iahveh sy ny lalàny.

Ny fonoratana ny boky[hanova | hanova ny fango]

Ny mpanoratra[hanova | hanova ny fango]

Atao hoe nosoratan’i Hosea (na Osea) ny boky. Nefa tsapa fa ny toko faha-4 hatramin’ny faha-13 dia hoatry ny nosoratr’olo-maro. Ny fomba fonoratra ao dia tsy mitovy amin’izay hita ao amin’ny toko telo voalohany sy ny toko faha-14. Agamba avy any Avaratra i Hosea. Nanomboka tokony ho tany amin’ny faraparan’ny fanjakan’i Jeroboama II (782 – 753 tal. J.K.) ny asa fitoriana nataony. Nahatonga an'i Hosea hahalala bebe kokoa ny fitiavan’Andriamanitra ny olony, na dia be fahotana aza, ny fitiavany ny vadiny izay be fahadisoana.

Ny fotoana nanoratana[hanova | hanova ny fango]

Voasoratra tamin’ny taonjatofaha-8 tal. J.K., tao amin'ny tanin’i Joda, rehefa rava i Isiraely, ny boky manontolo.

Testamenta Taloha

Fizaràn’ny boky[hanova | hanova ny fango]

Misy toko 14 ny Bokin’i Hosea ary azo zaraina roa, ka ny voalohany manomboka eo amin’ny toko voalohany hatramin’ny tokonfaha-3. Ny toko sisa rehetra (faha-4 hatramin’ny faha-14) dia an’ny fizaràna faharoa.

Fizaràna voalohany (toko 1 - 3)[hanova | hanova ny fango]

Ny toko voalohany hatramin’ny faha-3 dia milaza ny fiainam-panambadian’i Hosea tamin’i Gomera, izay vehivavy mpijangajanga. Ampitahain’i Hosea amin’ny fifandraisan’Andriamanitra amin'i Israely ny fifandraisany amin’ny vadiny. Io fanambadiany io dia heverin’ny mpanao heviteny maro ho manana heviny ara-panoharana no sady mitantara tokoa ny zavatra mahazo ny mpaminany. Maneho ny fitsikerana sasany fa ny maha ara-panoharana ny zavatra sasantsasany ao amin’ireo toko telo voalohany dia mifandray amin’ny anaran’ny zanaky ny mpaminanay, izay midika hoe “ilay tsy tiana” sy “ilay tsy oloko”. Ny fanekem-pihavanana eo amin’Andriamanitra sy i Israely, izay niorina tamin’ny voalohany tamin’ny lalàna, dia fifamatorana ara-panahy miorina amin'ny fitiavana ihany koa. Voatsindry mafy amin’ny fampiasana teny izay tsy tokony hampiasaina ivelan’ny fitiavana ara-nofo izany fomba fijery izany. Raha i Hosea na Andriamanitra no ilay vady voahitsakitsaka, ny vadiny na i Israely kosa no ilay vehivavy janga. Io vehivavy io sy ny taranany dia ho voasazy, nefa isaky ny manota izy dia voavela heloka hatrany (toko faha-3), satria resin’ny fitiavana ny hatezerana.

Fizaràna faharoa (toko 4 - 14)[hanova | hanova ny fango]

Ny toko faha-4 hatramin’ny faha-13 dia faminaniana fohy maro mifanarakaraka momba ny fiharatsiana ara-panahin’ny vahoaka, ny fahalemena ara-pitondran-tenan’ireo mpanjaka sy ireo mpisorona ary ireo mpaminany izay miteraka ny fitsarana sy ny fanasaziana avy amin'Andriamanitra. Avy eo misy ireo tonon-kira izay mamisavisa ny helok’i Israely tany amin’ny andro taloha. Ny amin’ny loza izay mananontanona no hevitra mibahana indrindra ao amin'io fizaràna io. Ao amin’ny toko faha-14 (andininy faha-4-8) vao mihamalefaka ny fomba fitenin’ny mpaminany Hosea izay milaza faminaniam-pamonjena sy famindram-po ho an’ireo izay matahotra an’i Yahweh sy ireo olona marina.

Ireo lohahevitra lehibe[hanova | hanova ny fango]

I Hosea no mpaminany voalohany nampiasa ny fanambadiana ho fomba fanambaràna ny fifandraisana misy eo amin’Andriamanitra sy i Israely. Izany lohahevitra izany dia miseho fanindroany ao amin’ny Bokin'i Ezekiela (toko faha-16). Hita matetika izany lohahevitra izany taty aoriana tao amin’ny teolojia kristiana. Ny fitiavana tsy mety ritran’Andriamanitra (Hos. 11) dia hita koa ao amin’ny tenin’ny mpaminany Jeremia tao Joda tamin’ny nampananontanona ny fanafihan’ny firenena fahavalony an’ity fanjakana ity. Miavaka anefa i Hosea noho ny fanandratany avo ny fitiavana izay sitrak’Andriamanitra lavitra noho ny fanatanterahana sorona ary ny fahalalana an’i Iahveh no ankasitrahana fa tsy ny fanatitra dorana aterina aminy (Hos. 6.6).

Fampiasana ny boky ao amin’ny Testamenta Vaovao[hanova | hanova ny fango]

Ao amin’ireo Filazantsara[hanova | hanova ny fango]

I Hosea dia matetika ampahatsiahivina ao amin’ny Filazantsara ary indroa i Jesoa Kristy no mamerina izany: ao amin’ny Filazantsara araka an'i Matio (9.13), i Jesoa dia mampahatsiahy ny Hos. 6.6; ao amin’ny Filazantsara araka an'i Lioka (23.30) dia tsiahiviny koa ny Hos. 10.8.

Ao amin’ireo Epistily[hanova | hanova ny fango]

Ny Apostoly Paoly ao amin’ny Epistily ho an'ny Romana (9.25-26) sy ao amin'ny Epistily voalohany ho an'ny Korintiana (15.55) ary ny Epistily volohan'i Petera (2.10) dia mampahatsiahy soratra avy ao amin’ny Bokin’i Hosea (Hos. 1.10; 2.23; 13.14).

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]