Prôtektôrata frantsain' i Madagasikara

Avy amin'i Wikipedia
Aller à la navigation Aller à la recherche
Sainan' ny Prôtektôrata frantsain' i Masagasikara

Ny Prôtektôrata frantsain' i Madagasikara no mamaritra ny vanim-potoana izay nianjeran' ny Fanjakan' i Madagasikara eo ambanin' ny prôtektôrata frantsay (1882 - 1897), izay nanombohan' ny fanjanahan-tany frantsay teto Madagasikara. Tamin' ny alalan' ny prôtektôrata no nanandrana nifehy ny raharaham-bahiny tao amin' ny Fanjakana Merina tamin' ny alalan' ny solontenany tao Antananarivo i Frantsa.

Nambaran' i Frantsa ny maha prôtektôrata ny Nosy tamin' ny taona 1882, rehefa nanao fifanarahana tamin' i Britaina Lehibe, izay firenena eorôpeana voalohany nanana hery sy fisiana maharitra teo amin' ny Nosy nanomboka tamin’ ny fahatongavan' ireo misiôneran' ny London Missionary Society tamin’ ny taona 1820 tany ho any; nanaiky ny fitakian' ny Frantsay an' i Madagasikara i Britaina Lehibe ho takalon' ny faneken' ny Frantsay ny fitakiany an' i Zanzibar.

Naharitra teo anelanelan' ny taona 1882 sy 1897 ny prôtektôratan' i Madagasikara, talohan' ny nampidirana ny Nosy ho zanatany frantsay. Tamin' ny 28 Janoary 1896 no nametrahan' ny Frantsay an' i Diego-Suarez, Nosy-Be ary ny nosy Sainte-Marie ho ao amin' ny Prôtektôratan' i Madagasikara

Ny tanin' ny Prôtektôrata frantsain' i Madagasikara dia mifanandrify amin' ny tanin' ny Fanjakan' i Madagasikara teo aloha sy ny zanatany ho avy ary ny Repoblikan' i Madagasikara izay ho lasa mizaka tena amin' ny taona 1958, ary avy eo mahaleo tena amin' ny taona 1960.

Fanamarinan' ny Frantsay ny prôtektôrata[hanova | hanova ny fango]

Nohamarinin' ny Frantsay ny fananganana prôtektôrata noho ny fitakiany tany amin' ireo nosy toa an' i Nosy Be sy Nosy Boraha ary noho ny fifanarahana nosoniavin' ny lehiben' ny foko Sakalava any amin' ny morontsiraka andrefana. Mbola nohamarinina izany tamin' ny alalan' ny antontan-taratasy nosoniavin' ny mpanjaka Radama II, anisan' izany ny taratasy nampanaovina sonia mety am-pitaka izay niangavy an' i Napoléon III hanohana ny fanonganana an-dRanavalona I, sy ny fifanarahana fananan-tany tamin' ilay mpandraharaha frantsay Joseph-François Lambert izay nofoanana tamin' ny famonoana an-dRadama II tamin' ny taona 1863. Nifarana tamin' ny 1897 izany rehefa lasa zanatany frantsay i Madagasikara.

Fanoherana ny prôtektôrata frantsay[hanova | hanova ny fango]

Fanoherana[hanova | hanova ny fango]

Nolavin' ny mpitondra nifandimby Ranavalona II sy Ranavalona III ary Rainilaiarivony praiminisitra ny fitakiana ny satan' ny prôtektôrata frantsay ary tsy nety nanaiky ny hisian' ny solontenan' ny Frantsay na nanaiky ny fitakian' ny Frantsay, izay nikasa ny hifehy ny raharaham-bahiny sy ny varotra eto Madagasikara, izy ireo. Nandefa taratasy tany amin' ireo mpiara-miombon' antoka ara-diplômasia sy ara-barotra any ivelany, anisan' izany i Britaina Lehibe sy i Etazonia, ny fitondram-panjakana malagasy mba hangataka azy ireo hisolo vava an' i Madagasikara eo anatrehan' i Frantsa momba ny fitohizan' ny fahaleovantenan' ny Malagasy. Nanapoaka baomba tamin' ireo tanàna amorontsiraka i Frantsa mba hanamafisany ny fitakiany, saingy mbola nitohy nitantana ny raharahany tsy nisy fitsabahan' ny firenena hafa firy ny Fanjakan' i Madagasikara.

Raha ny marina dia kely na tsy nampiharina ny fepetran' ny prôtektôrata miaraka amin' i Frantsa, izay tsy afaka nisoroka ny fanafihan' ny mpanjanaka frantsay tamin' ny taona 1895.

Vokatry ny fanoherana[hanova | hanova ny fango]

Vokatr' izany dia nisy tafika frantsay nibodo an' Antananarivo tamin' ny Septambra 1895 ary nampigadra ny mpanjakavavy sy ny praiminisitra.

Fomba fiasa sy rafitra[hanova | hanova ny fango]

Fomba fiasa[hanova | hanova ny fango]

Io prôtektôrata io dia mitovitovy foto-kevitra amin' ny Prôtektôrata frantsay ao Tonizia sy ny Prôtektôrata frantsay ao Marôka, izay mitazona ny fitantanan-draharahan' ny Fanjakana Merina manontolo sy ny fitsipika nentim-paharazana malagasy sady nametraka résidents généraux izay solontena miaro ny tombontsoan' i Frantsa. Ny sata mifehy ny fizakan-tena kosa dia eo anelanelan' ny fahaleovantena sy ny satan’ ny zanatany.

Ireo mpanjaka[hanova | hanova ny fango]

Ireo résidents généraux sy governora[hanova | hanova ny fango]

Ny résidents sy ny governora tamin' ny fanjanahantany dia:

Fanombohan' ny fotoam-pitantanana Fiafaran' ny fotoam-pitantanana Anarana Andraikitra
17 Desambra 1885, fifanarahana frantsay-malagasy
28 Avrily 1886 Mars 1888 Charles Le Myre de Vilers Résident général
Marsa 1888 12 Desambra 1889 Paul Augustin Jean Larrouy Résident général
12 Desambra 1889 11 Oktobra 1890 Maurice Bompard Résident général
11 Oktobra 1890 Oktobra 1892 Jean Aurélien Lacoste Nanao ny asan’ ny Résident général
Oktobra 1892 1894 Paul Augustin Jean Larrouy Résident général
1894 1 Desambra 1895 Charles Le Myre de Vilers Résident général
1 Oktobra 1895, prôtektôrata frantsay
1 Desambra 1895 28 Septambre 1896 Hippolyte Laroche Résident général
6 Aogositra 1896, fanakambanana an' i Madagasikara amin' i  Frantsa

Fihetseham-bahoaka sy fiafaran' ny prôtektôrata[hanova | hanova ny fango]

Tamin' ny Janoary 1897, i Frantsa dia nanambara an' i Madagasikara ho zanatany frantsay ary nanao sesitany ny praiminisitra Rainilaiarivony tany Alzeria, izay maty tsy ela taorian' izay. Nofoanana ny fanandevozana sy ny sarangam-poko ary ny fitondrà-mpanjaka.

Nisy ny fametrahana governora sivily sy ny fampidirana am-ponja sy famonoana ireo mpanohitra. Navela hanohy ny fitantanana ny raharaha anatiny sasany ny mpanjakavavy.

Nipoitra ilay hetsika fanoherana malaza, dia ny fikomian' ny Menalamba, ho setrin' ny kolikoly sy ny tsy fahombiazan' ny fitondran' ny mpanjaka, sy noho ny fitomboan' ny fisian' ny Eorôpeana sy ny heriny teto amin' ny Nosy, ary noho ny fielezan' ny kristianisma. Taorian' ny famongorana tamin-kerisetra ny fikomiana tamin' ny 1897, dia novonoin' ny Frantsay ireo anisan' ny fianakavian' ny mpanjaka, ary nalefany sesitany tany La Réunion aloha ny mpanjakavavy, ary tatỳ aoriana tany Alzeria, ary tany no nahafatesany tamin' ny taona 1917.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]