Arianisma (teolojia)

Avy amin'i Wikipedia
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ny arianisma dia teolojia kristiana tamin'ny taonjato faha-4 izay nampianatra fa ny Ray dia Andriamanitra tokoa fa olombelona manana ampaham-pomban'Andriamanitra fotsiny ihany ny Zanaka (i Jesosy Kristy). Niezaka hamelatra ny tenim-pinoan'ny Trinite sady nambara ho fampianaran-diso ny arianisma tamin'ny taona 325 tamin'ny konsily tao Nikea.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny teny hoe arianisma avy amin'ny anaran'ny mpamorona azy, dia i Ariosy na Ario (latina: Arius), teolojiana tao Aleksandria, izay niditra an-tsehatra tamin'ny adihevitra momba ny Trinite, indrindra ny maha Andriamanitra na tsia an'i Jesosy Kristy, tamin'ny taona 319.

Ny fampianaran'i Ariosy sy ny fielezan'izany[hanova | hanova ny fango]

Ny fampianaran'i Ariosy[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny fotoana niforonan'ny arianisma dia tsy nisy ny fampianarana momba ny fifandraisan'ny Ray sy ny Zanaka. Nisy noho izany ny adihevitra teo amin'ny patriarkan'i Aleksandria, atao hoe Aleksandra, sy i Ariosy ny amin'izany. Araka hevitr'i Ariosy dia tsy mifangaro ny persona telon'ny Trinite satria Andriamanitra Ray ihany, izay sady tsy natao no tsy nateraka, no tena Andriamanitra. Tsy mitovy sobstansa amin'ny Ray ny Zanaka (i Jesosy) izay manam-pisiana tsy mandrakizay fa noforonina sahala amin'ny zavaboary rehetra. Nisy araka ny sitrapon'ny Ray izy sady zanaka natsangan'ny Ray.

Fielezan'ny arianisma[hanova | hanova ny fango]

Natao sesitany tany Iliria noho ny fiheverany i Ariosy tamin'ny taona 325 nefa niditra tao amin'ny Fiangonana manontolo ny arianisma sy ny ady hevitra momba izany. Nohelohin'ny emperora Teodosio I ny arianisma tamin'ny taona 379 manerana ny fanjakany. Nefa tsy foana ilay fampianarana nandritra ny taonjato roa tao amin'ireo vahoaka barbara (indrindra ny Visigoty, ny Vandala, ny Borgonda, ny Lombarda, ny Ostrogoty ary ny Soeva; tsy isany ny Franka sy ny Anglo-Saksona ary ny Soeva) niova ho kristiana noho ny asa nataon'ny mpitodra fiangonana ariana.

Ireo endriky ny arianisma[hanova | hanova ny fango]

Tamin'ny taona 359 nandritra ny konsily natao tao Rimini sy tao Seleokia dia lasa fampianarana marina tao amin'ny Fanjakana. Nefa niady ny mpomba ny arianisma ka nisaraka ho antoko roa.

Ny homoiosisma sy ny homeisma[hanova | hanova ny fango]

Ny voalohany dia ireo avy any Atsinanana izay manaraka ny Faneke,-mpinoana nikeana nefa misalasala ny amin'ny fampiasana ny teny grika hoe ὁμοούσιος / homoousios (latina: consubstatialita "fitoviana sobstansa", "fitoviam-pomba") ao amin'ilay fanekem-pinoana nefa tsy hita ao amin'ny Soratra Masina. Ireto indray dia nizara roa ka ao ireo mandanjalanja ka momba ny homoiosisma izay milaza fa manana sobstansa hafa sahalahala fa tsy mitovy (grika: ὁμοιούσιος / homoiousios) amin'ny an'ny Ray ny Zanaka; ao koa ireo mpanaraka ny homeisma izay mampianatra fa sahalahala (grika: όμοιος / hómoios) amin'ny Ray ny Zanaka.

Ny heteroosiana sy ny anomosiana[hanova | hanova ny fango]

Ny faharoa dia ireo izay nilaza tsotra fotsiny fa hafa fomba (grika: ἕτεροούσιος / heteroousios) noho ny Ray ny Zanaka, na tena tsy mitovy aminy (grika: ἀνὅμοιος / anomoios).

Fanoherana sy fanohanana ny arianisma[hanova | hanova ny fango]

Fanoherana ny arianisma[hanova | hanova ny fango]

Mba hamaliana ny fampianarana ariana dia namaritra ny finoana momba ny Trinite ny konsily natao tao Nikea ka nanambara fa ny Zanaka dia nateraka fa tsy natao ary mitovy sobstansa amin'ny Ray. Talohan'izany fotoana izany dia tsy mbola nisy foto-pampianarana neken'ny Fiangonana rehetra. Nohamafisina tamin'ny lalalan'ny fanamelohana ny arianisma ny fampianarana ny Trinite.

Fanohanana ny arianisma[hanova | hanova ny fango]

Na dia izany aza dia tsy nanjavona tsy akory ny fampianaran'i Ariosy. Noho ny ezak'i Eosebio avy any Kaisaria, lehilahy voalohany amin'ny mpanoratra ny tantaran'ny Fiangonana, izay nanda ny fanamelohana an'i Ariosy dia niantso an'i Ariosy avy any am-pialokalofana ny emperora Konstantio I tamin'ny taona 334. Tsy ela dia nisy olona roa manana ny maha izy azy izay nanohana ny arianisma, dia ny emperora Konstantio II (latina: Flavius Julius Constantius) sy ilay eveka sady teolojiana atao hoe Eosebio avy any Nikomedia, ary taorian'izany dia nanao toy izany koa ny patriarkan'i Konstantinopoly izay lasa iray amin'ireo lohan'ny fanohanana ny arianisma.

Faharesen'ny arianisma[hanova | hanova ny fango]

Rehefa maty i Kostansa II tamin'ny taona 361 ka i Valenta (na Valensa) no nanjaka ka nanenjika ny arianisma, dia nandresy amin'izay ilay fanapahan-kevitra tao amin'ny kosily tao Nikea. Tamin'ny taona 379 ny emperora Teodosio dia tafaverina lasa fampianaram-pinoana marina indray ny Fanekem-pinoana nikeana tamin'ny konsily tao Kostantinopoly izay natao tamin'ny taona 381.

Ny nandova ny arianisma sy ny mitovitovy fijery aminy[hanova | hanova ny fango]

Betsaka ireo fivavahana sy fikambanana kristiana izay nandova ny arianisma na mitovitovy fomba fijery aminy ka isan'izany ireto tanisaina manaraka ireto:

Jereo koa:[hanova | hanova ny fango]