Origenesy

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Origène)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
I Origenesy

I Origenesy dia teolojiana kristiana tamin'ny Andro Taloha. Atao hoe Adamantiosy koa izy. Tao Aleksandria tamin'ny taona 185 no nahaterahany. Notezaina tamin'ny fivavahana kristiana izy. Saika maty matira izy tamin'ny hafanam-pony raha novonoina ny rainy Leonidesy tamin'ny 202 noho ny fanenjehana. Izy no rain'ny fanaovana heviteny amin'ny Baiboly. Atao hoe Ὠριγένης / Ôrigénês izy amin'ny teny grika. Isan'ireo atao hoe "Rain'ny Fiangonana" na "Aban'ny Eglizy" izy.

Amin'ny ankapobeny dia tsy noraisin'ny Fiangonana ny fampianaran'i Origenesy izay mitory ny fisian'ny fanahin'olombelona talohan'ny hahaterahan'ny vatany, ny hihavanan'ny zavaboary rehetra (mety isan'izany koa ny devoly/demony araka ilay atao hoe ἀποκατάστασις / apokatastasis amin'ny farany sy ny maha ambany fahefan'Andriamanitra Ray an'Andriamanitra Zanaka (na ny Teny).

Zotram-piainany[hanova | hanova ny fango]

Araka ny lovantsofin'ny fiangonana dia nanao ny fianarany teo ambany fiarovan'i Klemento avy any Aleksandria izy. Nampianatra tao Aleksandria izy nandritra ny 28 taona ka nanaraka ny fampianarany na ny Kristiana na ny tsy Kristiana ka nandritra izany no napolavolany ireo fampianaram-pinoana sy namitany ireo asa sorany. Araka an'i Eosebio avy any Kaisaria dia namositra ny tenany izy mba tsy ho azon'ny fakampanahy izy hentitra amin'ny fahadiovam-pintondran-tena.

Nasaina hanolotra lahateny momba ny Soratra Masina tany Palestina izy tamin'ny taona 216. Voahosotra ho pretra tamin'ny taona 230 nefa tsy nahalala izany ny arsevekany Demetriosy avy any Aleksandria. Tsy neken'io arseveka io, noho izany, ny hampianarany ao amin'io tanàna io sady nanaisotra ny andraikitra maha pretra azy.

Niorim-ponenana tao Kaisaria i Origenesy tamin'ny taona 231 ka namerina indray ny sekolin'i Aleksadria. Nenjehin'ny emperora romana Dekio na Desio (latina: Gaius Messius Quintus Trajanus Decius) izy tamin'ny taona 250 ka naidiny am-ponja sady nampijalina tao. Novotsorana izy tamin'ny taona 251 nefa noho ny faharerahany tamin'ny ratra nahazo azy dia maty tamin'ny taona 253 na 254 izy, mety tao Tiro no toerana nahafatesany.

Ny asa soratra sy fampianarany[hanova | hanova ny fango]

I Origenesy dia nanompana ny asany tamin'ny fanaovana heviteny amin'ny Baiboly ka hatramin'ny taona 213 dia nahitana dikan-tenin'ny Testamenta Taloha enina mitambatra atao hoe Heksapla (grika: Ἑξαπλά / hexapla, izay midika hoe "fito sosona"), dia lahatsoratra aminy teny hebreo sy fanoratana amin'ny tarehin-storatra grika ny lahatsoratra hebreo, dikanteny efatra samihafa amin'ny teny grika.

Saika tsy misy tavela amin'izao ireo skoliona (grika: σχόλιον / skhólion, "fanadihadiana, fivoasana" momba ny teny atao an-stisi-takila hanazavana lahatsoratra) sy ireo heviteny sy toriteny nosoratany isaky ny boky ao amin'ny Baiboly, nefa ireo sisa tavela tamin'ny asa sorany amin'ny teny grika na amin'ny dikan-teny latina dia ahatsapana ny halehiben'ny fahalalany sy ny hafanam-po ara-panahu izay nanosika azy: nanao fivoasana ny Soratra Masina manaraka fomba telo izy, dia ny fivoasana ara-bakiteny sy ara-pitondrantena ary ara-panahy, izay ampifandraisiny tamin'ny fizaràny ny olombelona, dia ny vatana sy ny fanahy-manetsika ary ny fanahy. Ny halefy herin'ny hevitra ara-bakiteny sy ny fanomezana lanja bebe kokoa ny hevitra ara-panahy (na hevitra alegorika) dia singa mamaritra sy mampiavaka ny fanaovana hevitenin'ny sekolin'i Aleksandria.

Nanoratra boky atao amin'ny teny latina hoe Contra Celsum ("Manohitra an'i Kelso") izy, izay lahatsoratra anohanan'i Origenesy ny finoana kristiana sy anoherany ny soratr'ilay filozofa romana Kelso na Selso (latina: Celsus) (tamin'ny taona 178) izay atao amin'ny teny grika hoe Λόγος Ἀληθής / Logos Alēthēs ("Tena Lahateny (anoherana ny Kristiana)").

Ny De principiis ("ny amin'ny Foto-javatra") dia asa soratr'i Origenesy tamin'ny taona 231 izay niezahany nanome fanazavana mirindra momba ny tenim-pinoana (dogma) kristiana: nasehony ny maha ambany ny Teny (grika: λόγος / Logos) raha miohatra amin'ny Ray, ny fisian'ny fanahin'ombelona talohan'ny fahaterahana sy ny safidy malalaka ananan'io fanay io, ny famonjena azy amin'ny fiverenanany hiditra indra ao amin'izao rehetra izao ary ny fanadiovana azy rehefa mifarana ny fisedrana azy mifanesy. Izany fampianarana izany dia nankatoavina sy narahin'ny teolojiana niara-belona tamin'i Origenesy ka narafitr'i Evagriosy avy any Ponto (grika: Εὐάγριος ὁ Ποντικός / Evágrios ho Pontikós) hirindra tsara. Niteraka ady hevitra ireo fampianaran'i Origenesy ireo nandritra ny Andro Antenantenany. Nakamban'i Origenesy amin'ny fomba tsy nisy toa azy hatramin'izay ny filozofian'i Plato sy ny teolojia kristiana.