Vomanga

Ny vomanga na bageda dia zavamaniry mandady, ao amin' ny fianakaviana Convolvulaceae. Ipomoea batatas no anarany ara-tsiansa. Avy any amin' ny faritra manana toetanim-pehin-tany any Amerika ny vomanga. Eny amin' ny tany fasehina no ambolena azy any amin' ny faritra mafana eto amin' izao tontolo izao.

Ireto koa ny anarany hafa amin' ny teny malagasy: bageda, batata, bele, bokala, kimoky, kirangomena, mbizo.

Ambolena indrindra izy io mba hahazoana fakany mibontsina (izay atao hoe vodiny). Azo hanina koa ny raviny. Misy roa karazana ny vomanga famboly, dia ilay karazana mafimafy somary maina sy ilay karazana malemy somary mandranoka miloko mavo. Misy karazana vomanga iray tsy fihinana fa ambolena ampadadina hatao haingon-trano na haingon-tanàna (Ipomoea pandurata).

Ny vomanga dia misy tavolo betsaka, izay ampiasaina hanenjanana ny lamba sy ny taratasy, ary ampiasaina amin' ny fanamboarana dity sy amin' ny orinasa mpanadio lamba. Betsaka karôtenina ilay kinonany miloko mavokely sy mavo. Any Etazonia sy any Azia dia atao sakafom-biby ny vomanga notsiratsirahina sy nohamainina.

Ny toetra bôtanikany

Ny raviny

Miovaova arakaraka ny kinovany ny ravin' ny vomanga. Mety ho tsotra, minifintsofa, na miendrika fo, indraindray toy ny voadidy lalina izy ireo. Amin' ny ankapobeny izy ireo dia maitso tanora hatramin' ny maitso antitra, somary matevina ary somary misy volovolo amin' ny kinovany sasany. Mifandimby eo amin' ny tahony izy ireo.

Ny tahony

Zavamaniry mianika na mandady ny vomanga amin' ny alalan' ny tahony izay afaka manorina ny fakany tandrify ny tonony rehefa mikasika ny tany. Mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 4 m ny halavan' ny tahom-bomanga, arakaraka ny zavamisy amin' ny fambolena azy. Izy ireo dia ahafahan' ny zavamaniry hanenika ny toerana misy azy sy hamokatra vodiny tandrify ny fakany mipoitra amin' ny taho. Azo ampitomboina taranaka amin' ny voany ny vomanga, nefa amin' ny fambolena dia ny fanaovana tsatoboly no tian' ny mpamboly mba hitazonana ny toetran' ny kinova.

Ny voniny

Miendrika lantonoara na trompetra ny vonim-bomanga ary matetika volomparasy, fotsy, volomparasy tanora manopy mavokely na manopy manga. Matetika ny vomanga dia mamony volana vitsivitsy aorian' ny fambolena.

Ny voany

Misy hodiny mafy ny voan' ny vomanga, maina misy vihiny vitsivitsy mainty na volontany. Zara raha ampiasaina amin' ny fampitomboana taranaka ny vihiny, satria tsy dia azo antoka sady miadana kokoa ny fitsimohany raha oharina amin' ny taho atao tsato-boly.

Ny fakany sy ny vodiny

Ny vomanga dia manana faka afovoany ikambanan' ny faka madinika maro. Faka miova izay lasa vodiny be tavolo izy ireo. Mivoatra avy amin' ny faka mipoitra avy amin' ny taho izy ireo. Miovaova bika (lavalava, boribory) sy loko (fotsy, mavo, volomboasary, volomparasy ny hodiny) ny vomanga. Be gliosida, tsiraka, beta-karôteneina (indrindra ny miloko volomboasary), vitaminina C, ary mineraly ny vody vomanga.

Jereo koa

Ipomoea