Jeôgrafia

Avy amin'i Wikipedia
(tonga teto avy amin'ny Jeografia)
Aller à la navigation Aller à la recherche
Teacher points out a country on a map.jpg

Ny Jeôgrafia dia fandinihana ny Tany.

Fiforonan-teny[hanova | hanova ny fango]

Ny fototeny grika :

  • η γη (hê gê ): "ny tany"
  • γραφειν (graphein ): "soratra"

Kôntinenta[hanova | hanova ny fango]

Ny kôntinenta na tanibe dia tany midadasika mitohy hodidinin-dranomasina manontolo na amin'ny ampahany izay lehibe lavitra noho ny nosy sady onenan'ny vahoaka amin'ny firenana maro eto ambonin'ny Tany. Miovaova ny tena famaritana ny hoe kontinenta arakaraka ny taranja iresahana azy ka mahatonga ny isan'ny kontinenta hiovaova. Misy ohatra ny mpanoratra manao an'i Eorôpa sy i Azia ho kontinenta roa, nefa misy ny manambatra azy ka miantso azy hoe Eorazia noho izy ireo tany mitohy tsy misy fahatapahany. Miova eo anelanelan'ny efatra sy fito noho izany ny isan'ny kontinenta. Ireto avy ireo kôntinenta eto ambonin' ny Tany: Afrika, Amerika, Azia, Eorôpa ary Ôseania.

Afrika[hanova | hanova ny fango]

I Afrika dia manana velarana mirefy 30 221 532 km2 miaraka amin'ny nosy manodidina azy. Mahatratra hatramin'ny iray lavitrisa ny isan'ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2010. I Afrika dia voafaritry ny Ranomasina Mediteranea any avaratra, ny Lakandranon'i Suez sy ny Ranomasina Mena any avaratra atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana any atsinanana ary ny Ranomasimbe Atlantika any andrefana. Misy firenena 48 miaraka amin'i Madagasikara, ary 53 miaraka amin'ny tamba-nosy rehetra I Afrika. Mamaky an'i Afrika ny Fehiben-tany sy ny ny zana-pehintany roa.

Amerika[hanova | hanova ny fango]

I Amerika dia kontinenta faritan'ny ranomasimbe Pasifika any andrefany, ny ranomasimbe Atlantika any atsinanany, ny ranomasimbe Arktika any avarany ary ny ranomasimbe Atsimo any atsimony. Ny faritra tena misongadina dia i Amerika Avaratra sy i Amerika Atsimo. izay heverina ho samy kontinenta mahaleo tena avy indraindray. Ny velarantaniny dia 42 tapitrisa km2 ary ny isan'ny mponina dia 930 tapitrisa eo ho eo tamin'ny taona 2009.

Azia[hanova | hanova ny fango]

I Azia dia voafaritry ny Ranomasimbe Arktika ao avaratra, ny andilan-dranomasin'i Bering sy ny Ranomasimbe Pasifika ao atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana ao atsimo, ary ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea ao atsimo-atsinanana. Ny sisiny manasaraka an'i Azia sy Eorôpa dia nifanarahana fa ny tendrombohitra Oraly (Ural). Manana velarana 32 tapitrisa km2 i Azia ka izy no be velarana indrindra amin'ny kontinenta rehetra. Izy koa no be mponina indrindra. Ahitana firenena miisa 46 ny ao amin'io kontinenta io.

Eorôpa[hanova | hanova ny fango]

I Eorôpa dia ao amin'ny ila-bolantany avaratra sady manana ny ampahany be amin'ny taniny ao amin'ny ila-bolantany atsinanana, izay voafaritry ny kontinentan'i Azia avy ao atsinanana, ny Ranomasina Mediteranea avy ao atsimo, ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Ranomasin'i Norvezy avy ao andrefana, ary ny Ranomasimbe Arktika avy ao avaratra i Eorôpa.

Matetika dia zaraina ho faritra efatra i Eorôpa ka ahitana an'i Eorôpa Avaratra, i Eorôpa Andrefana, i Eorôpa Afovoany, i Eorôpa Atsinanana ary i Eorôpa Atsimo. Misy firenena dimampolo ao Eorôpa, ary i Rosia no ngeza indrindra amin'ireo, ary i Vatikàna no firenena kely indrindra.

Ôseania[hanova | hanova ny fango]

I Ôseania dia fitambaran'i Aostralia sy ny nosy anarivony maro manodidina ao amin'ny faritra atsimon'ny ranomasimbe Pasifika. Ahitana firenena miisa 14 ny ao Ôseania. Manana velarana 8 523 655 km2 eo ny kontinentan'i Ôseania. Ny 90% n'izay dia Aostralia. Izy no kontinenta kely indrindra eto an-tany.

Tendrombohitra[hanova | hanova ny fango]

Tendrombohitra[hanova | hanova ny fango]

Ny tendrombohitra dia endrika ara-soridrefitany hita amin' ny vohontany miabo, hita ambon' ny planety telorika (Tany, Volana).

Tendrombohitra eto Madagasikara[hanova | hanova ny fango]

Ony sy renirano[hanova | hanova ny fango]

Renirano[hanova | hanova ny fango]

Ny renirano dia lakandrano natoraly nohadian'ny ranomamy. Ny toerana ipoiran'ny renirano dia atao hoe loharano ary ny toerana anariany ny ranony dia atao hoe vavarano. Ny vavarano dia mety ranomasina na farihy

Ony sy renirano eto Madagasikara[hanova | hanova ny fango]

Farihy[hanova | hanova ny fango]

Ny farihy dia velarandrano misy eny anivon'ny kontinenta, ary matetika avy amina velarandranomandry. Ny ranon'ny farihy dia avy amin'ny renirano sy/na avy amin'ny fiakaran'ny rano avy ambanin'ny tany. Ny farihy ngeza indrindra dia lavaka nitranga avy amin'ny tany tresaka (fay) fa ny farihy sasany dia avy amin'ny fanentsemana ny lohasaha, na avy amin'ny daraboka. Ny farihy koa dia mety miforona ao anatin'ny lohasaha ao aorian'ny fananganana tohadrano. Ny farihy ambony toerana indrindra eto an-tany dia farihy iray eo amin'ny tendrombohitra Nevado Ojos des Salado. 6 345 m ny haambo misy ilay farihy eo amin'ny sisintan' i Arjentina sy i Silia

Farihy eto Madagasikara[hanova | hanova ny fango]

Nosy sy saikanosy[hanova | hanova ny fango]

Nosy[hanova | hanova ny fango]

Ny nosy dia tany kely na antonontonony hodidinin-drano tanteraka. Mety ho ranomasina na farihy na rano mandeha io rano manodidina azy io ary mety maharitra izany fisian'ny rano manodidina izany na tsia. Raha maromaro mifanakaiky sy mifaneritery izy dia atao hoe tamba-nosy.

Saikanosy[hanova | hanova ny fango]

Ny saikanosy dia tany saika hodidinin-dranomasina nefa misy tapany mampitambatra azy amin'ny tany lehibe, nefa ny nosy dia voahodidina rano avokoa ny sisiny.

Tamba-nosy[hanova | hanova ny fango]

Ny tamba-nosy na tangoro-nosy dia nosy maromaro mifanakaiky tanteraka ka toa mitambatambatra mihitsy aza. Ny tamba-nosy dia hita eny anivon-dranomasina; amin'ny ankapobeny, mety nosy kely misy manodidina nosy ngezangeza kokoa ny tamba-nosy. Ohatra, misy nosy 700 izao manodidina an'i Ekôsy. Ny tamba-nosy ngeza indrindra fantatra izao dia i Indonezia, i Japana, i Filipina, i Zelandy Vao ary ny Fanjakana Mitambatra.

Nosy eto Madagasikara[hanova | hanova ny fango]

Ranomasina sy ranomasimbe[hanova | hanova ny fango]

Ranomasina[hanova | hanova ny fango]

Ny ranomasina dia velaran-drano midadasika, manodidina kontinenta amin'ny ankapobeny, ary mahasarona faritra lehibe dia lehibe amin'ny velaran'ny tany manontolo.

Ranomasimbe[hanova | hanova ny fango]

Ny ranomasimbe dia velarandrano masina (masira) lehibe dia lehibe sady lalina dia lalina tokony ho 4000 m, eo anelanelan'ny kontinenta roa na maromaro. Ny telo ampahefan'ny velaran'ny tany dia rakotra ranomasimbe avokoa.

Helodrano[hanova | hanova ny fango]

Ny helodrano dia velaran-drano (farihy na ranomasina) mandroso anaty tany.

Vangio koa[hanova | hanova ny fango]

Rohy[hanova | hanova ny fango]