Valabe
Ny valabe dia fomba amam-panaon' ny Malagasy taloha tamin' ny faritra sasany sy tamin' ny fotoam-piravoravoana sasany izay nahazoana manao firaisana ara-nofo malalaka tsy mifidy saranga[1][2]. Anisan' ny nahitana fanatanterahana ity fomba ity ny Fandroan' andriana tao Imerina sy ny Fitampoha tao amin' ny faritra Menabe teto Madagasikara[3].
Ny hoe valabe
[hanova | hanova ny fango]Hevitry ny hoe valabe
[hanova | hanova ny fango]Ny valabe dia lazaina ho fombafomba izay tsy miharihary foana ny tena dikany lalina ary mety tsy ho takatra manontolo aza. Izy io dia maneho ny misterin' ny fiainana ary heverina ho fandraisana anjara amin' ny fahavokaran' ny tany sy ny zavaboary rehetra. Tena ilaina izy io ho an' ny fihavaozan' izao rehetra izao sy ny fihavaozan' ny zanak' olombelona rehetra, izay lasa masina sy mihavao noho izany. Fanao tany amin' ny faritra maro teto Madagasikara ny valabe na lapabe na tsimandrimandry[3].
Hetsika mandritra ny Valabe
[hanova | hanova ny fango]Mandritra ny valabe dia niniana nikorontana ny lamina ara-piarahamonina mahazatra, ary mety hanana dikany hafa ny hetsika izay heverina ho maloto na tsy voalanjalanja. Mifoha ny filibana ary azo esorina ny lalàn' ny fitondran-tena mahazatra. Nekena vonjimaika ny fahalalahana ara-nofo, izay nahafahan' ny vehivavy manolotra ny tenany amin' ny lehilahy hafa tsy misy tahotra fahafaham-baraka avy amin' ny vadiny, ary nanan-jo hananao toy izany amin' ny vehivavy hafa koa ny lehilahy[3].
Maro ny faritra efa niala amin' izany fanao izany, indrindra amin' ny fotoan' ny firavoravoana nentim-paharazana izay anaovana fankalazana fara tampony toy ny famorana faobe na ny fahatsiarovana ny mpanjaka efa niamboho[3].
Ny valabe tany amin' ny faritra andrefana
[hanova | hanova ny fango]Nahitana fanaovana valabe amin' ny fotoana voatondro amin' ny fanaanterahana ny Fitampoha, izay fanompoam-pivavahana lehibe ho an' ny mpanjaka Maroserana ny Fitampoha. Atao amin' ny alalan' ny fanehoana an' ohatra izany fitampoha izany: ny fitanjozorana mitondra ny vakoka avy amin' ny razamben' ny mpanjaka. ny fampandroana ny Dady (taolambalon' ny mpanjaka sakalava) ao amin' ny reniranon' i Tsiribihina. Na dia nihena aza ny sasany amin' ireo fameperana teo amin' izy io tamin' ny alalan' ny fomba môderina sy ny kristianisma, dia mijanona ho andry ijoroan' ny maha Salakalava sy ny rafi-piarahamonina sakalava izy io[3]. Koa ny valabe dia anisan' ny fombafomba misy ifandraisany amin' ny Fitampoha, izay hetsika goavana sy be tsipiriany teo amin' ny fiainan’ ny mponina Sakalava tany Menabe, manasongadina lafiny maro: ara-pôlitika, ara-pivavahana, ara-tsôsialy ary ara-panahy. Amin' ny alina mialoha ny fampandroana ny Dady amin' ny Fitampoha dia vonoina ny jiro sy ny afo rehetra[3].
Ny valabe tany afovoan-tany
[hanova | hanova ny fango]Anisan' ny nahitana fanatanterahana valabe ny Fandroan' andriana tao Imerina[3][4]. Amin' ny alina mialoha ny andro hanatanterahana ny Fandroana, izay fihavaozana ara-tandindona, dia misy ny fanaovana valabe[5]. Nanomboka tamin-dRadama II (1861-1863), ary indrindra tamin-dRanavalona III (1881-1896), dia tsy nankalazaina intsony ny Fandroana amin' ny Alahamadibe, noho izy nanaraka ny fivavahana kristiana izay nifanohitra amin' ny fanandratana ny sampy masina 12, nifanohitra amin' ny fanaovana lapabe sy tsimandrimandry fanao mandritra ny andro tsy maty, ary amin' ny fanaovana sorona eny amin' ny fasana[6]. Fomba mitovitovy amin' izany koa ny fiandravasana tany amin' ny faritry ny Betsileo[7].
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Rohy ivelany
[hanova | hanova ny fango]- Soratra
- "Il y a 100 ans : Fiandravasana", cultmada.blogspot.com
- "Un aspect du Fitampoha - Le Valabe Archived Mey 24, 2025 at the Wayback Machine"; madarevues.recherches.gov.mg
- "Il y a 100 ans : Fiandravasana", cultmada.blogspot.com
- "Valabe", tenymalagasy.org
- "Lapa be", tenymalagasy.org
- "Kimandrimandry", tenymalagasy.org
- "Madagascar Valabe, Lapabe, Tsimandrimandry", web.facebook.com
- "Valabe & Lapave - Firaisana ara-nofo faobe fanaon' ny Ntaolo", web.facebook.com
- "Fomba teto Imerina ihany koa ny Lapabe sy ny Valabe", www.tsidika.mg
- "Tsy nisy teto Imerina ny lapabe na valabe ...", web.facebook.com*
- "Tsimandrimandry na firaisana ara-nofo faobe", web.facebook.com
- Sary
- "Valabe sy lapabe - fomba mamoafady", www.youtube.com
- "Tsimandrimandry na firaisana ara-nofo faobe", www.youtube.com
Loharano sy fanamarihana
[hanova | hanova ny fango]- ↑ Rajemisa-Raolison Régis, "Valabe", in Rakibolana malagasy, 1985.
- ↑ Abinal Antoine et Malzac Victorin, "Valabe", Dictionnaire malgache-français, 1888.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Un aspect du Fitampoha - Le Valabe Archived Mey 24, 2025 at the Wayback Machine"; madarevues.recherches.gov.mg
- ↑ "Intervention sociale et évolution des us et coutumes et pratique", feonydemokrasia.mg
- ↑ Larson, Pier M. (1999), "A cultural politics of bedchamber construction and progressive dining in Antananarivo: ritual inversions during the fandroana of 1817", in Middleton, Karen (ed.), Ancestors, Power and History in Madagascar, Leiden, The Netherlands: Brill, pp. 37–70, ISBN 978-90-04-11289-6, retrieved March 3, 2010
- ↑ Miteraka ady hevitra ny filazana fa nisy "lapabe" na "valabe" tao Imerina. Izao ny fanoherana asetrin' ny olona sasany io lovantsofina io. Ao amin' ny kolontsaina merina nentim-paharazana dia tsy mbola nisy fomba fanao antsoina hoe "lapabe" na "valabe" momba ny firaisana ara-nofo na fitondran-tena maloto. Diso ireo tsaho ireo ary mifanohitra amin' ny soatoavina ananan' ny Merina, indrindra mandritra ny fetin' ny Fandroana, fotoana fanadiovana sy fampihavanana ary firaisana amin' Andriamanitra sy ny razana. Tsy tokony hafangaro amin' ny fomba amam-panao marina ny fihoaram-pefy ataon' ny mpanjaka.
- ↑ "Il y a 100 ans : Fiandravasana", cultmada.blogspot.com