Firaisana ara-nofo
Ny firaisana ara-nofo dia fifandraisana sy fihetsika ara-pananahana ataon' ny biby afaka manao izany (anisany ny olombelona), izay mahakasika ny fitaovam-pananahan' ny lahy na ny an' ny vavy, ka matetika tonga amin' ny fanatsofohana ny filahiana ao anatin' ny fivaviana[1][2].
Ny tanjon' ny fanaovana firaisana ara-nofo dia ny fahafinaretana na ny fananahana. Izy ity dia azo atao mandritra ny fotoana ilana azy, ary afaka manao azy na lahy sy vavy, na samy lahy, na samy vavy, arakaraka ny kolontsaina[3][4][5][6]. Misy koa ny manao izany amin' ny faritra hafa amin' ny vatana (ohatra, ao amin' ny lava-body)[7]. Misy ny mampiasa ny tanana, ny lela, ny tongotra na fitaovana namboarina hakana fahafinaretana ara-nofo ihany koa[8].
Samy manana ny heviny momba ny firaisana ara-nofo ny fivavahana. Ny kristianisma sy ny silamo ary ny jodaisma dia mamporisika ny firaisana ara-nofo ao anatin' ny fanambadiana, izay matetika heverina ho masina[9], fa ny vondrona hafa toa ny Shakers[10] na ny Bodista dia manohana ny fahadiovam-pitondran-tena[11]. Ny fivavahana sasany dia mandrara ny firaisana ara-nofo alohan' ny fanambadiana na ny fanabeazana aizana, fa ny hafa kosa, toy ny vikanisma[12] na oniversalisma onitariana, dia manome lanja ny fahafahan' ny tsirairay raha mbola manaja ny hafa[13]. Farany, takina amin’ ny mpitondra fivavahana sasany ny fitovoana mba hahafahany manokan-tena tanteraka amin' ny ara-panahy[14][11].
Eto Madagasikara dia misy fiantraikany amin' ny fomba fiheverana sy ny fanao momba ny firaisana ara-nofo ny anton-javatra maro, izay ahitana ny fomban-drazana sy ny fivavahana ary ny fitaoman' ny kolontsaina avy any ivelany[15][16][17]. Miatrika olana lehibe ny tanora malagasy, anisan' izany ny tsy fahampian' ny fanabeazana ara-pananahana, ny tsy fahampian' ny fahazoana tolotra ara-pahasalamana momba ny fananahana ary ny fahantrana[18][19][20]. Efa misy ny ezaka amin' ny fanatsarana ny toe-draharaha, nefa mbola tsy ampy ka tokony hisy ny fepetra hiantohana ny fiahiana sy ny zon' ny tanora sy hiarovana ny vehivavy sy ny ankizivavy.
Fiantraikany amin' ny fahasalamana
[hanova | hanova ny fango]Voka-tsoa
[hanova | hanova ny fango]Ho an' ny olombelona, ny firaisana ara-nofo sy ny fanao ara-nofo amin' ny ankapobeny dia voalaza fa misy tombontsoa ara-pahasalamana isan-karazany toy ny fitomboan' ny hery fiarovana amin' ny alalan' ny fampitomboana ny famokarana mpisetra (fr) ao amin' ny vatana sy ny fampihenana ny tosidra, ary ny fampihenana ny mety hahazoana homamiadan' ny prôstaty. Mampitombo ny haavon' ny hôrmônina ôsitôsinina, izay afaka manampy ny olona hamorona fifandraisana sy fahatokisana, ny firaisana ara-nofo sy ny ôrgasma. Heverina fa misy fiantraikany lehibe kokoa amin' ny vehivavy noho ny amin' ny lehilahy ny ôsitôsinina, izay mety ho antony mahatonga ny vehivavy hampifandray ny fanintomana ara-nofo na ny firaisana ara-nofo amin' ny fitiavana mihoatra noho ny lehilahy. Naneho ny fandinihana maharitra natao tamin' ny olona 3 500 eo anelanelan' ny 18 sy 102 taona nataon' i David Weeks, neorôpsikôlôga klinisianina, fa, araka ny fanombanana tsy miangatra amin' ny sarin' ny olona nanaovana fandinihana, dia mifandray amin' ny endrika tanora kokoa ny firaisana ara-nofo tsy tapaka. Na izany aza dia tsy midika fisian' ny fifandraisan' anto-javatra sy voka-javatra izany. Mampitombo ny hery fiarovan' ny tranonjaza ny firaisana ara-nofo voalohany.
Voka-dratsy mety haterany
[hanova | hanova ny fango]Ny areti-mifindra azo avy amin' ny firaisana ara-nofo dia ny bateria, ny viriosy na ny katsentsitra izay miparitaka amin' ny alalan' ny fikasohan' ny fitaovam-pananahana, indrindra fa ny firaisana ara-nofo atao amin' ny fivaviana, amin' ny lava-body, na amin' ny vava, na firaisana ara-nofo tsy voaaro. Tsy mampidi-doza kokoa ny firaisana ara-nofo atao amin' ny vava raha ampitahaina amin' ny firaisana ara-nofo atao amin' ny fivaviana na amin' ny lava-body. Matetika ny areti-mifindra azo avy amin' ny firaisana ara-nofo no tsy maneho soritr' aretina amin' ny voalohany, ka mampitombo ny mety hifindran' ny aretina tsy an-tsitrapo amin' ny olona manao firaiana amin' ny tena na amin' ny olon-kafa.
Misy tranga vaovao 19 tapitrisa isan-taona amin' ny aretina azo avy amin' ny firaisana ara-nofo any Etazonia, ary, tamin' ny 2005, ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana (OMS) dia nanombana fa 448 tapitrisa ny olona 15-49 taona isan-taona voan' ny aretina azo avy amin' ny firaisana ara-nofo azo sitranina (toy ny tety na farasisa sy ny angatra ary klamidia). Ny aretina azo avy amin' ny firaisana ara-nofo sasany dia mety miteraka fery amin' ny taovam-pananahana; na dia tsy misy aza izany dia mampitombo ny mety haha voan' ny VIH hatramin' ny avo folo heny. Ny hepatita B koa, izay mahavoa ny aty, dia mety mifindra amin' ny alalan' ny firaisana ara-nofo. Maneran-tany, dia misy 257 tapitrisa eo ho eo ny olona mitondra ny hepatita B mitaiza. Iray amin' ny areti-mifindra mpamono maneran-tany ny VIH; tamin' ny taona 2010 dia manodidina ny 30 tapitrisa eo ho eo no tombanana ho maty noho izany hatramin' ny niandohan' ilay valanaretina. Amin' ny olona tratran' ny VIH vaovao miisa 2,7 tapitrisa novinavinaina hitranga maneran-tany tamin' ny taona 2010, dia 1,9 tapitrisa (70 %) no taty Afrika. Nilaza koa ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana fa
“Tombanana ho 1,2 tapitrisa ny Afrikanina matin' ny aretina mifandray amin' ny VIH tamin' ny taona 2010, dia ny 69 % amin’ ny fitambaran’ ny 1,8 tapitrisa maneran-tany no maty vokatr' ilay valanaretina”.
Ny fizahana ra no hamantarana ny VIH, ary na dia tsy hita aza ny fanafany, dia azo fehezina amin' ny alalan' ny fanafody ilay aretina, ary afaka misitraka fiainana salama sy mamokatra ny marary.
Amin' ny toe-javatra izay ahiana hisy otrikaretina, ny fitsaboana atao aloha dia tena mahasoa. Ny Centers for Disease Control and Prevention (CDC) dia nilaza fa "ny mety hifindran' ny VIH avy amin' ny olona nanaovana firaisana ara-nofo amin' ny vava dia kely kokoa noho ny mety hifindran' ny VIH avy amin' ny firaisana ara-nofo atao amin' ny lava-body na amin' ny fivaviana", nefa "tena sarotra ny fandrefesana ny tena mety hifindran' ny VIH vokatry ny firaisana ara-nofo amin' ny vava" ary izany dia "satria ny ankamaroan' ny olona manao firaisana ara-nofo dia manao izany amin' ny vava ankoatra ny karazana firaisana ara-nofo hafa, toy ny firaisana ara-nofo amin' ny fivaviana na amin' ny lava-body, rehefa misy ny fifindran' ny aretina, dia sarotra ny hamaritana raha vokatry ny firaisana am-bava na ny firaisana mampidi-doza kokoa no nahatonga izany”. Nanampy koa izy ireo fa "misy antony maro mety hampitombo ny mety hifindran' ny VIH amin' ny alalan' ny firaisana ara-nofo atao amin' ny vava"; anisan' izany ny fery, ny nify mandeha ra, ny fery amin' ny taovam-pananahana, ary ny fisian' ny aretina hafa vokatry ny firaisana ara-nofo.
Tamin' ny taona 2005, ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana dia nanombana fa 123 tapitrisa ny vehivavy bevohoka eran-tany isan-taona, ary manodidina ny 87 tapitrisa amin' ireo (na 70,7 %) no bevohola tsy nahy. Manodidina ny 46 tapitrisa eo ho eo isan-taona no voalaza fa manao fanalan-jaza. Manodidina ny 6 tapitrisa eo ho eo ny vehivavy amerikana bevohoka isan-taona. Amin' ireo bevohoka fantatra, ny roa ampahatelony dia miteraka zaza velona ary eo amin' ny 25 % eo ho eo no manala zaza; ny sisa dia miafara amin' ny fahafahan-jaza tsy nahy. Betsaka anefa ny vehivavy bevohoka sy afa-jaza nefa tsy mahafantatra fa mihevitra izany ho fahatonga fotoana betsaka tsy mahazatra. Nihena 27 % ny tahan’ ny fitondran' ny vanto-jaza vohoka any Etazonia teo anelanelan’ ny taona 1990 sy 2000, avy amin’ ny zazavavy 15–19 taona mitondra vohoka 116,3 isaky ny 1000 mankamin’ ny 84,5 isaky ny 1000. Ity angona ity dia ahitana fahaterahana zaza velona sy fanalan-jaza ary fahafahan-jaza. Vanto-jazavavy amerikanina efa ho 1 tapitrisa, 10 % amin' ny vehivavy rehetra 15-19 taona ary 19 % amin' ireo milaza fa nanao firaisana ara-nofo, no bevohoka isan-taona.
Mety hitarika ho amin' ny fiankinan-doha amin' ny firaisana ara-nofo ny firaisana ara-nofo tsy tapaka (isan' andro). Matetika heverina ho fikorontanan' ny fifehezana ny fitondran-tena ny fiankinan-doha amin' ny firaisana ara-nofo. Naroso ny fanasokajiana ity tsy fahafehezan-tena mampiankin-doha ity ho fikorontanan' ny fitondran-tena mamporisika. Heverina fa mifandray amin' ny fototarazo ny fiankinan-doha amin' ny firaisana ara-nofo. Ireo izay miankin-doha amin' ny firaisana ara-nofo dia manana fahatairana ambony kokoa amin' ny fanaitra ara-pananahana hita maso ao amin' ny atidoha. Matetika ireo izay mitady fitsaboana no manatona dokotera ho amin' ny fitantanana sy fitsaboana. Endrika iray amin' ny filana firaisana ara-nofo tafahoatra ny aretin' i Kleine-Levin izay miaraka amin' ny torimaso tafahoatra, nefa tsy fahita firy izany.
Mety hiteraka fahafatesana eo am-panaovana azy ny firaisana ara-nofo, indrindra noho fisian' ny olana eo amin' ny fikorianan' ny ra ao amin' ny ozatry ny fo. Na izany aza dia tsy fahita firy ny fahafatesana eo am-panaovana firaisana ara-nofo. Ny olona manao fanatanjahan-tena kely na tsy manao mihitsy dia manan-tombo kely amin' ny mety hahatonga ny fahasarotan' ny aretim-po na ny fahafatesana tampoka vokatry ny aretim-po rehefa manao firaisana ara-nofo na asa vatana mahery vaika izay atao tsindraindray. Mampihena fa tsy manafoana ny fitomboan' ny mety hahafatesana tampoka eo am-panaovana firaisana ara-nofo ny fanatanjahan-tena atao tsy tapaka.
Fomba fijerin' ny fivavahana
[hanova | hanova ny fango]Misy fahasamihafana lehibe eo amin' ny fomba fijery ara-pivavahana momba ny firaisana ara-nofo ao anatin' ny fanambadiana na ivelany.
Ao amin' ny kristianisma
[hanova | hanova ny fango]Ankapobeny
[hanova | hanova ny fango]Manana fomba fijery na fitsipika hentitra momba ny firaisana ara-nofo azo ekena na tsia ny ankamaroan' ny antokom-pivavahana kristiana, anisan' izany ny Katôlika[21]. Vokatry ny fomba fahazoana ny tian' ny Baiboly holazaina ny ankamaroan' ny fomba fijery kristiana momba ny firaisana ara-nofo[22]. Ohatra, heverina ho fahotana, any amin' ny fiangonana sasany, ny firaisana ara-nofo ivelan' ny fanambadiana; amin' ny toe-javatra toy izany dia azo antsoina hoe fanekem-pihavanana masina na sakramenta masina eo amin' ny mpivady ny firaisana ara-nofo[21][22].
Araka ny tantara, matetika ny fampianarana kristiana no nampirisika ny fitovoana (tsy fanambadiana)[23], na dia amin' izao andro izao aza dia mazàna ny mpikambana sasany (ohatra, ny mpitondra fivavahana sasany) amin' ny antoko sasany no mivoady ny tsy hanambady, ka tsy mieritreritra ny hanambady na hanao izay karazana firaisana na fitiavana ara-nofo[22].
Azo raisina ho manohana ny fanatsofohana ny filahiana amin' ny fivaviana ho hany karazana firaisana ara-nofo azo ekena ny Baiboly[24][25], fa ny fiheverana hafa kosa dia manao ny Baiboly ho tsy mazava momba ny firaisana ara-nofo atao amin' ny vava na amin' ny fomba hafa manokana momba ny firaisana ara-nofo ary miankina amin' ny fanapahan-kevitry ny tsirairay ny maha azo ekena ny firaisana ara-nofo atao amin' ny vava ao anatin' ny fanambadiana[24][26][27].
Heverin' ny antokom-pivavahana sasany ho fahotana lehibe atao amin' Andriamanitra sy amin' ny fanambadiana ny fampiasana ny fandrindram-piterahana hisorohana ny fananahana, satria mino izy ireo fa ny tena zava-kendren' ny fanambadiana, na ny iray amin' ny zava-kendreny voalohany indrindra, dia ny hiteraka, fa ny antokom-pivavahana hafa kosa tsy manana finoana toy izany[28].
Ao amin' ny katolika
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny Eglizy Katôlika Rômana, raha misy fankalazana fampakara-bady, nefa tsy mbola nanao firaisana ara-nofo ny mpivady, dia heverina ho mariazy amin' ny alalan' ny ratum sed non consummatum. Ny fanambadiana toy izany, na inona na inona anton' ny tsy fahatanterahan' ny fifraisana ara-nofo, dia mety ho ravàn' ny papa[29].
Ao amin' ny Olomasin' ny Andro Farany
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany dia heverina ho masina ny firaisana ara-nofo ao anatin' ny fatoran' ny fanambadiana. Ny Olomasin' ny Andro Farany dia mihevitra ny firaisana ara-nofo ho voatendrin' Andriamanitra ho amin' ny famoronana zanaka sy ho fanehoana fitiavana eo amin' ny mpivady. Rarana ny mpikambana tsy hanao firaisana ara-nofo alohan' ny fanambadiana, ary tsy hivadika amin' ny vadiny aorian' ny fanambadiana[30].
Ao amin' ny Shakers
[hanova | hanova ny fango]Mino ny Shakers fa ny firaisana ara-nofo no fototry ny ota rehetra ary noho izany dia tokony ho mpitovo ny olona rehetra, anisan' izany ny mpivady. Ny Shakers tany am-boalohany izay nahatratra 6 000 tamin' ny 1840 dia tsy misy afa-tsy telo tamin' ny taona 2009[31].
Ao amin' ny fivavahana abrahamika hafa
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny jodaisma
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny jodaisma, ny lehilahy jiosy manambady dia tsy maintsy manome ny vadiny fahafinaretana ara-nofo antsoina hoe onah (ara-bakiteny hoe "fotoanany"), izay anisan' ny fepetra raisiny ao amin' ny sehatry ny fifanekena ara-panambadiana jiosy, atao hoe ketubah, izay omeny azy mandritra ny fankalazana ny fampakaram-bady. Amin' ny fomba fijery jiosy momba ny fanambadiana dia tsy ratsy ny faniriana firaisana ara-nofo, fa tokony homena ny fahafaham-po amin' ny fotoanan sy ny toerana ary ny fomba natokana ho amin' izany[32].
Ao amin' ny silamo
[hanova | hanova ny fango]Ny finoana silamo dia mihevitra ny firaisana ara-nofo ao anatin' ny fanambadiana ho zavatra mahafinaritra sy asa ara-panahy ary adidy[33][34][35]. Ao amin' ny silamo siita dia mahazo mampirafy vehivavy hatramin' ny efatra ny lehilahy sady ahafahany manao firaisana ara-nofo ireo[36]. Tsy mahazo mampirafy, na vonjimaika na maharitra, ny vehivavy siita.
Ao amin' ny bahaisma
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny finoana bahay dia ny mpivady ihany no mahazo manao ny firaisana ara-nofo[37].
Ao amin' ny fivavahana darmika
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny hindoisma
[hanova | hanova ny fango]Manana fomba fijery samihafa momba ny firaisana ara-nofo ny hindoisma[33], saingy araka ny Kama Sutra dia heverina ho fanao mahazatra ilaina amin' ny fiainana mahafa-po sy sambatra ny firaisana ara-nofo[38].
Ao amin' ny bodisma
[hanova | hanova ny fango]Ny etika bodista, amin' ny endriny ankapobeny indrindra, dia milaza fa tsy tokony hifikitra amin' ny fahafinaretana ara-nofo ny olona satria mamatotra ny olona amin' ny tsingerin' ny fahaterahana sy ny fahafatesana, samsara, ary manakana ny olona iray hahatratra ny tanjon' ny nirvana izany. Koa satria tokony hanokan-tena tanteraka ho amin' izany tanjona izany ny mônastika bodista (izany hoe ny bhikkhu sy ny bhikkhunī), dia manolo-tena hanaraka ny fitsipika fanofanana momba ny fifadiana tanteraka ny firaisana ara-nofo izy ireo, izany hoe miaina ny maha mpitovo[39].
Ny fitsipika momba ny fanofanana mônastika hafa avy amin' ny Patimokkha na Pratimoksasutra (fehezan-dalàna momba ny fitsipi-pifehezana) sy ny soratra masina kanônika Vinaya dia misoroka ny filana fahafinaretana amin' ny fikasikasihana ny taovam-pananahana, ny fikasihana ny vatana sy firesahana manaitra ny filan' ny nofo miaraka amin' ny lehilahy na vehivavy, ary ny fihetsika hafa manaitra filan' ny nofo. Manatanteraka ny Fitsipika Dimy (Pañcaśīla) ny laîka bodista, ny fahatelo amin' izany dia ny fialana amin' ny fitondran-tena ratsy momba ny firaisana ara-nofo[39]. Nilaza i Peter Harvey fa io didy io dia
"mahakasika indrindra ny fisorohana ny fijaliana vokatry ny fihetsika ara-nofo nataon' ny tena. Ny fijangajangana — "fiarahana amin' ny vadin' olon-kafa"— no fandikana mivantana an' io didy io. Ny tsy rariny amin' izany fanao izany dia hita amin' ny ampahany amin' ny fanehoana ny fitiavam-bola, ary amin' ny ampahany amin' ny fanimbana ny hafa. Voalaza fa mandika an' ilay didy ny lehilahy iray raha manao firaisana ara-nofo amin' ny vehivavy efa fofombadin' olona, na izay mbola arovan' ny havany, na amin' ny tovovavy tsy arovan' ny havany. Mazava fa fandikana an' ity didy ity ny fanolanana sy ny firaisana ara-nofo amin' ny havana akaiky. Ny soratra masina kanônika bodista dia tsy misy fitsipika na tolo-kevitra hafa ho an' ny laîka, ohatra momba ny firaisan' ny mitovy fananahana, ny fakana fahafinaretana amin' ny fikasikasihana ny fitaovam-pananahana, ny fanao momba ny firaisana ara-nofo, ary ny fanabeazana aizana"[39].
Na izany aza, araka ny fitsipiky ny etika bodista momba ny fialana amin' ny herisetra sy ny fisorohana ny henatra sy ny fahatsapana ho meloka ary ny nenina dia azo heverina ho tafiditra ao amin' ny didy fahatelo ny endrika firaisana ara-nofo fady eo amin' ny fiarahamonina sy ny firaisana ara-nofo aretin-tsaina. Nanome fanazavana sy hafatrafatra isan-karazany ny mpanoratra bodista taty aoriana toa an' i Nagarjuna[40].
Ao amin' ny fivavahana hafa
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny Oniversalista Onitariana
[hanova | hanova ny fango]Tsy mametraka fetra amin' ny fisehoan' ny firaisana ara-nofo eo amin' ny samy olon-dehibe mifanaiky ny Oniversalista Onitariana, izay manamafy ny etika momba ny fifandraisan' ny samy isam-batanolona[41].
Ao amin' ny Brahma Kumaris sy ny Prajapita Brahma Kumaris,
[hanova | hanova ny fango]Araka ny fivavahana Brahma Kumaris sy Prajapita Brahma Kumaris dia ny herin' ny filan' ny nofo no fototry ny ratsy rehetra ary ratsy kokoa noho ny famonoana olona[42]. Ny fahadiovana (ny fitovoana) dia amporisihina hahazoana fiadanam-po sy hiomanana amin' ny Paradisa eto an-tany mandritra ny 2 500 taona izay hamoronan' ny herin' ny saina ny ankizy[43].[44]
Ao amin' ny Wicca
[hanova | hanova ny fango]Nilazana ny mpino ao amin' ny Wicca, araka ny ambara ao amin' ny Charge of the Goddess, mba
"hahatonga ny fanompoam-pivavahana atao [ho an' ilay Andriamanibavy] ho ao anatin' ny fo mifaly; fa, indro, ny fanehoan-pitiavana amam-pahafinaretana rehetra dia fombafomba [atao ho an' ilay Andriamanibavy]"[45].
Ity fanambarana ity dia toa mamela ny mpino ao aminy hikatsaka malalaka ny filan' ny nofo sy ny fahafinaretana, ary raha afangaro amin' ny teny farany ao anatin' ny Wiccan Rede –
"26. Teny valo izay tanterahin' ny Wiccan Rede – ary tsy manisy ratsy na iza na iza izany, ataovy izay tianao."[45]
Ampirisihina ho tompon' andraikitra amin' ny firaisana ara-nofo ataony ny mpino ao amin' ny Wicca, na inona na inona ny endrik' izany mety hitranga[46].
Eo amin' ny kolontsaina malagasy
[hanova | hanova ny fango]Tao amin' ny kolontsaina malagasy ntaolo
[hanova | hanova ny fango]Talohan' ny nahatongavan' ny kristianisma teto Madagasikara dia efa voafehy ny firaisana ara-nofo, saingy tao anatin' ny lamina ara-kolotsaina sy ara-kôsmôlôjia ary ara-poko.
Firaisana ara-nofo sy lamina kôsmika
[hanova | hanova ny fango]Tao amin' ny fiarahamonina malagasy fahiny, ny firaisana ara-nofo dia ampahany manan-danja amin' ny lamim-piainana, izay fehezin' ny fomba, ny fady, ny hasina, ary ny toeran' ny tsirairay ao amin' ny fokom-pianakaviana sy eo amin' izao rehetra izao. Tsy noheverina ho maloto na mahamenatra hoazy ny firaisana ara-nofo, fa tsy maintsy natao tao anatin' ny lamina misy hasina sy manaja ny fifandanjana ara-pianakaviana sy ara-piarahamonina ary ara-panahy[47].
Firaisana ara-nofo sy fanambadiana nentim-paharazana
[hanova | hanova ny fango]Teo amin' ny Ntaolo malagasy dia tsy fiombonam-piainana noho ny fitiavana fotsiny ny fanambadiana, fa fifanarahana eo amin' ny fianakaviana na fokom-pianakaviana, miantoka ny fihavanana sy ny fananahana ary ny fifindran' ny hasina. Ara-dalàna àry ny fanaovana firaisana ara-nofo ao amin' ny fanambadiana, satria mampita ra sy lova ary voninahitra. Noleferina na natao noho ny fombafomba amin' ny toe-javatra sasany (ohatra: fanaovana valabe[48], fiandravasana[49] sns) ny fanaovana firaisana ivelan' ny fanambadiana, saingy tsy maintsy nanaja fitsipika mazava tsara, izay matetika atoron' ny zokiolona.
Fady mifandray amin' ny firaisana ara-nofo
[hanova | hanova ny fango]Fady maro no nifehy ny firaisana ara-nofo fahiny. Arakaraka ny faritra dia voarara ny firaisana alohan' ny fanatanterahana zavatra sasany (fambolena, fanjonoana, ady, fandevenana), rarana ny firaisana ara-nofo mandritra ny fotoana ivavahana (famadihana, sorona, sns.). Voasazy mafy ny firaisana ara-nofo amin' ny olom-pady (fifoterana), indraindray izany dia sazina amin' ny famonoana ho faty na fandroahana tsy ho anisan' ny fokom-pianakaviana[50]. Heverina ho ratsy ny endrika sasany anatanterahana ny firaisana ara-nofo satria heverina ho manimba ny fifandanjana eo amin' ny mpivady na ny vondrona misy azy ireo, na heverina ho manimba ny hasina iankinan' izy ireo.
Heverina ho hery mahavelona ny firaisana ara-nofo
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny faritra na foko sasany dia nanana anjara toerana eo amin' ny dingana fidirana amin' ny sata vaovao eo amin' ny fiarahamonina ny firaisana ara-nofo, indrindra eo amin' ny tovolahy sy ny tovovavy mandritra ny fotoana maha vanto-jaza azy. Heverina ho mifandray amin' ny fahavokaran' ny tany, amin' ny orana, na amin' ny firoboroboan' ny foko iray, indraindray, ny herin' ny firaisana ara-nofo. Tsy mampianatra mivantana ny zanany momba ny firaisana ara-nofo ny ray aman-dreny[51]: nosahanin' ny dadatoa, ny nenitoa, na ny zoky io andraikitra io, indraindray mandritra ny fotoam-pamoràna (savatsy na didim-poitra na sambatra). Afaka mampianatra ny tanora (amin' ny alalan' ny firesahana na amin' ny alalan' ny fombafomba) ny anti-panahy na ny vehivavy efa za-draharaha mba hifehezana ny vatana sy ny fahafinaretana ary hampisy fifanajana.
Firaisana ara-nofo ivelan' ny fanambadiana
[hanova | hanova ny fango]Any amin' ny faritra amorontsiraka sasany (Sakalava, Antankarana, Vezo) dia noleferina kokoa ny firaisana ara-nofo alohan' ny fanambadiana, ao anatin' ny firavoravoana sasany. Teo amin' ny Merina sy Betsileo kosa dia nisy fanaraha-maso kokoa ny firaisana ara-nofo alohan' ny fanambadiana, arakaraka ny sarangam-piarahamonina, mba hitandroana ny voninahitry ny fianakaviana. Nisy ny firaisan-trano tsy nahafeno ny lalàna fenon' ny fanambadiana (fananana vaditsindrano), nefa matetika nisy fomban-tany nifehy izany mba hisorohana ny disadisa eo amin' ny fianakaviana.
Ny toeran' ny ombisa sy ny mpisikidy
[hanova | hanova ny fango]Matetika hatonina na antsoina amin' ny tranga sasany ny ombiasa: olana ara-pitaovam-pananahana na tsy fiterahana, fahasahiranana ateraky ny firaisana tsy nanaja ny fady, famaizan' ny razana noho ny firaisana ara-nofo natao tsy araka ny fanao. Misy ny fombafomba fidiovana na famerenana amin' ny laoniny, indrindra raha nisy fijangajangana na firaisana tsy nahazo tso-drano avy amin' ny razana.
Kolontsaina malagasy niharan' ny kristianisma
[hanova | hanova ny fango]Voahodidin' ny fitsipika sy finoana kristiana ny firaisana ara-nofo, eo amin' ny kolontsaina sy ny fitondran-tena malagasy izay efa niharan' ny kristianisma taty aoriana. Heverina ho fihetsika mifamatotra amin' ny aina sy amin' ny fanajana ny fiarahamonina ary ny filaminana ara-môraly izany.
Ny firaisana ara-nofo dia noheverina ho masina
[hanova | hanova ny fango]Alohan' ny fanambadiana dia voarara ny fanaovana firaisana ara-nofo. Miezaka mitazona ny maha virjiny sy mifehy tena ny tanora, indrindra fa ny tovovavy. Raha tsy izany dia henatra amin' ny fianakaviana na amin' ny fiarahamonina. Natokana ho an' ny sehatry ny fanambadiana ny firaisana ara-nofo, amin' ny ankapobeny, ka ny tena asany dia ny fananahana sy ny fitohizan' ny taranaka.
Mifandray amin' ny henatra sy ny fanajana
[hanova | hanova ny fango]Manan-danja eo amin' ny fiarahamonina malagasy ny teny hoe "menatra": heverina ho fihetsika tsy maotina ny firesahana imasom-bahoaka na ao anatin' ny fianakaviana momba ny firaisana ara-nofo. Sehatry ny tsiambaratelo sy miafina ny firaisana ara-nofo, ka tsy aharihary ampahibemaso.
Fomba fijery sy fanao ankehitriny
[hanova | hanova ny fango]Misy fiantraikany amin' ny fihevera ny firaisana ara-nofo sy ny fanao momba izany eto Madagasikara amin' izao fotoana izao ny zavatra isan-karazany miseho ankehitriny, ao anatin' izany ny lova ara-kolontsaina sy ny fitsipika ara-pivavahana, ary ny fitaomana avy any ivelany toy ny fanatontoloana sy ny fampitam-baovao ary ny aterineto. Miteraka fifanoherana eo amin' ny fenitra ara-piarahamonina sy amin' ny fanao tena izy io toe-javatra io, indrindra eo amin' ny tanora.
Ny fiantraikan' ny haino aman-jery sy ny tambajotran-tserasera
[hanova | hanova ny fango]Nanova ny fiheverana ny firaisana ara-nofo eo amin' ny tanora malagasy ny fitomboan' ny fidirana amin' ny haino aman-jery sy tambajotran-tserasera. Mampiasa ireo sehatra ireo ny hetsika toy ny tetikasa "Tanora Garan'Teen" mba hampianarana ny tanora momba ny fahasalaman' ny firaisana ara-nofo sy ny fananahana, ary ny fampivoarana ny fifanakalozan-kevitra misokatra, izay mandika ny fady[52][53][54].
Ny firaisana ara-nofo sy ny fitondrana vohoka aloha loatra
[hanova | hanova ny fango]Mitombo ny firaisana ara-nofo aloha loatra sy ny fitondrana vohoka aloha loatra. Manodidina ny 40 % amin' ny ankizivavy 15 ka hatramin' ny 19 taona eo ho eo no nanao firaisana ara-nofo, ary 32 % no bevohoka alohan' ny faha-18 taonany. Miharatsy izany toe-javatra izany noho ny tsy fahampian' ny fahazoana tolotra momba ny fandrindram-piterahana sy ny fanabeazana ara-pananahana[52][53][55].
Fady sy tsy fahampian' ny fanabeazana ara-pananahana
[hanova | hanova ny fango]Mbola lohahevitra fady resahina ampahibemaso eo amin’ ny fiarahamonina malagasy ny fanabeazana ara-pananahana, ka manakana ny tanora amin' ny fahazoana torohevitra tena ilaina izany. Ny hetsika ataon' ny vondrom-piarahamonina sasany dia mikatsaka ny handresy ireo sakana ireo amin' ny fikarakarana fotoam-piofanana sy fandraisana anjaran' ny ray aman-dreny sy ny mpampianatra[53].
Firaisana ara-nofo misy takalony sy fanararaotana
[hanova | hanova ny fango]Manosika ny tanora sasany, indrindra ny tovovavy, hanao firaisana ara-nofo mba hamelomana ny tenany, ny fahantrana. Misy ihany koa ny tranganà fanararaotana ara-nofo eo amin' ny tontolon' ny fampianarana, izay manasongadina ny tokony hanamafisana ny fiarovana ny tanora amin' izany fanararaotana izany[56].
Herisetra ara-nofo
[hanova | hanova ny fango]Olana lehibe eto Madagasikara ny herisetra ara-nofo, indrindra ny fanolanana, izay mahazo indrindra ny vehivavy sy ny tovovavy[57][58][59]. Na dia misy aza ny ezaka hiadiana amin' izany, dia mbola betsaka ny trangan-kerisetra ara-nofo sy fanolanana tsy misy mitatitra sy tsy voavaha[57]. Tamin' ny taona 2024 dia lany ilay lalàna niteraka adihevitra, izay manaiky ny famosirana ny lehilahy mpanolana ankizy[60].
Fiparitahan' ny aretina azo amin' ny firaisana ara-nofo
[hanova | hanova ny fango]Mitombo ny fihanaky ny aretina azo avy amin' ny firaisana ara-nofo eo amin' ny tanora malagasy, anisan' izany ny VIH. Manampy amin' izany fironana mampanahy izany ny tsy fahampian' ny fampahalalana sy ny fidirana voafetra amin' ny tolotra ara-pahasalamana momba ny fananahana[61].
Hetsika ho an'ny fanabeazana ara-pananahana
[hanova | hanova ny fango]Maro ny fandaharanasa fanabeazana izay manentana ny tanora momba ny fahasalaman' ny fananahana, amin' ny alalan' ny fampiofanana mpanabe any an-tsekoly mba hampahafantatra ny mpianatra sy hampihenana ny fandaozana sekoly vokatry ny fitondrana vohoka[52][54].
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Rohy ivelany
[hanova | hanova ny fango]Ao amin' ny kolontsaina malagasy
- Jean Poirier, Dr Randriamarana et Dr Razaramparany, "Les fady dans la société malgache", www.persee.fr
- Malanjaona Rakotomalala, "Mots et expressions merina sur la sexualité (Hautes Terres centrales de Madagascar)", journals.openedition.org
- G. Grandidier, "Le mariage à Madagascar", www.persee.fr
- "La sexualité des Malgaches et ses secrets", lexpress.mg
- Rakotomalala, Malanjaona., "A cœur ouvert sur la sexualité merina (Madagascar). Une anthropologie du non-dit", www.karthala.com
- "Sexualité : Un sujet tabou à Madagascar ... Quid de l'éducation sexuelle pour les adolescents ?", www.moov.mg
- Clotilde Binet, "En chemin vers le mariage : parcours sexuel et fécond d’adolescents de la province de Fianarantsoa (Madagascar)", uaps2007.popconf.org
- Hemerson Andrianetrazafy, "Notes sur la représentation de la sexualité dans la société sakalava du Menabe - L’exemple du village de Mangily, Madagascar", journals.openedition.org
- Bénédicte Gastineau, Clotilde Binet, "Sexualité prémaritale à Antananarivo (Madagascar) Comment les étudiant (e) s s’affranchissent-ils des normes? Archived Desambra 2, 2024 at the Wayback Machine", www.bioline.org
- "Interracial Swinging", commons.wikimedia.org
- "Coitus 2", commons.wikimedia.org
- "Immediately after ejaculation", commons.wikimedia.org
- "Missionary sex position", commons.wikimedia.org
.jpg){kind=link}
Loharano sy fanamarihana
[hanova | hanova ny fango]- ↑ "Copulation", www.sciencedirect.com
- ↑ "Reproductive behaviour", www.britannica.com
- ↑ "Why humans have sex", pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- ↑ "In Pursuit of Pleasure: A Biopsychosocial Perspective on Sexual Pleasure and Gender", www.tandfonline.com
- ↑ "Do animals have orgasms?", www.livescience.com
- ↑ "The origins of human sexuality: procreation or recreation?", www.sciencedirect.com
- ↑ "Outercourse: what it is, how to practice it, and its benefits", www.better2know.co.uk
- ↑ "7 Ways To Incorporate Feet Into Your Pleasure Practice, According to Sex Educators", www.wellandgood.com
- ↑ "Islam, Judaism, and Christianity - Celibacy", www.britannica.com
- ↑ "The Shakers and celibacy", www.reddit.com
- 1 2 "The Joy of No Sex", tricycle.org
- ↑ "Sexuality and Wicca", www.academia.edu
- ↑ "Sexual Morality, Justice, and Healing", austinuu.org
- ↑ "Celibacy", www.britannica.com
- ↑ "Associated factors of precocious sexual intercourse among schooled teenagers in Antsirabe town, Madagascar", www.msjonline.org
- ↑ "Culture & traditions in Madagascar", www.responsiblevacation.com
- ↑ "Deconstructing the antagonism between feminism and society in Madagascar 2/3 Western acculturation and social gender relations in the 19th century: breaks and transformations", igg-geo.org
- ↑ "Exploring the multi-level impacts of a youth-led comprehensive sexuality education model in Madagascar using Human-centered Design methods", pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- ↑ "A comprehensive sexuality education program in Madagascar to reduce early pregnancies", fundinnovation.dev
- ↑ "UNESCO Supports Madagascar Government and Journalists to Combat Early and Unintended Pregnancies", www.youngpeopletoday.org
- 1 2 Daniel L. Akin (2003). God on Sex: The Creator's Ideas About Love, Intimacy, and Marriage. B&H Publishing Group. pp. 1–291. ISBN 978-0-8054-2596-3. Retrieved October 21, 2015.
- 1 2 3 Dennis P. Hollinger (2009). The Meaning of Sex: Christian Ethics and the Moral Life. Baker Academic. pp. 30–33. ISBN 978-0-8010-3571-5. Retrieved December 9, 2014.
- ↑ Chad Denton (2014). The War on Sex: Western Repression from the Torah to Victoria. McFarland. pp. 107–117. ISBN 978-0-547-20488-8. Retrieved December 9, 2014.
- 1 2 Margaret D. Kamitsuka (2010). The Embrace of Eros: Bodies, Desires, and Sexuality in Christianity. Fortress Press. pp. 16–17. ISBN 978-1-4514-1351-9. Retrieved December 9, 2014.
- ↑ Stefanie Knauss (2014). More Than a Provocation: Sexuality, Media and Theology. Vandenhoeck & Ruprecht. p. 69. ISBN 978-3-525-60450-2. Retrieved December 9, 2014.
- ↑ Robert G. Barnes; Rosemary J. Barnes (1996). Great Sexpectations: Finding Lasting Intimacy in Your Marriage. Zondervan. p. 66. ISBN 978-0-310-20137-3. Retrieved December 9, 2014.
- ↑ Christo Scheepers (2012). Between the Covers: Sexual freedom through the bond of marriage. Struik Christian Media. p. 53. ISBN 978-1-4153-2056-3. Retrieved December 9, 2014.
- ↑ Jill Oliphant (2010). OCR Religious Ethics for AS and A2. Routledge. p. 213. ISBN 978-1-136-99291-9. Retrieved September 1, 2015.
- ↑ D. L. d'Avray (2010). Rationalities in History: A Weberian Essay in Comparison. Cambridge University Press. pp. 177–178. ISBN 978-1-139-49050-4. Retrieved September 1, 2015.
- ↑ William H. Swatos; Peter Kivisto (1998). Encyclopedia of Religion and Society. Rowman Altamira. p. 464. ISBN 978-0-7619-8956-1. Retrieved December 9, 2014.
- ↑ Chase, Stacey (July 23, 2006). "The Last Ones Standing". The Boston Globe. Archived from the original on August 13, 2006. Retrieved July 26, 2023.
- ↑ Laura J. Zilney; Lisa Anne Zilney (2009). Perverts and Predators: The Making of Sexual Offending Laws. Rowman & Littlefield. pp. 7–8. ISBN 978-0-7425-6624-8. Retrieved December 9, 2014.
- 1 2 Don S. Browning, Martha Christian Green, John Witte. Sex, marriage, and family in world religions. (2006) Columbia University Press. ISBN 0-231-13116-X [1]
- ↑ Abdul Rahman bin Abdul Karim al-Sheha. Islamic Perspective of Sex (2003) Saudi Arabia. ISBN 9960-43-140-1
- ↑ Fatima M. D'Oyen. The Miracle of Life. (2007) Islamic Foundation (UK). ISBN 0-86037-355-X
- ↑ "Polygamy". All About Shias. July 15, 2015. Retrieved September 7, 2024.
- ↑ Kenneth E. Bowers. God Speaks Again: An Introduction to the Baháʼí Faith. (2004) Baháʼí Publishing. ISBN 1-931847-12-6
- ↑ Sharma, Arvind (1999). "The Puruṣārthas: An Axiological Exploration of Hinduism". The Journal of Religious Ethics. 27 (2): 223–256. doi:10.1111/0384-9694.00016. ISSN 0384-9694. JSTOR 40018229.
- 1 2 3 Harvey, Peter. An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues. Cambridge, 2000: 71-72.
- ↑ Harvey, Peter. An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues. Cambridge, 2000: 71-74.
- ↑ John A. Buehrens and Forrest Church. A Chosen Faith: An Introduction to Unitarian Universalism. (1998) Beacon Press. ISBN 0-8070-1617-9
- ↑ Hodgkinson, Liz (2002). Peace and Purity: The Story of the Brahma Kumaris a Spiritual Revolution. HCI. pp. 2–29. ISBN 978-1-55874-962-7.
- ↑ Babb, Lawrence A. (1987). Redemptive Encounters: Three Modern Styles in the Hindu Tradition (Comparative Studies in Religion and Society). Oxford University Press. ISBN 0-7069-2563-7. "Sexual intercourse is unnecessary for reproduction because the souls that enter the world during the first half of the Cycle are in possession of a special yogic power (yog bal) by which they conceive children."
- ↑ Barrett, David V (2001). The New Believers. Cassell & Co. pp. 265. ISBN 0-304-35592-5.
- 1 2 Thompson, Lady Gwen; Wiccan-Pagan Potpourri; Green Egg, №69; Ostara 1974
- ↑ Hans Holzer. The Truth about Witchcraft (1971) Doubleday. page 128. ISBN 0-09-004860-1
- ↑ "Les interdits (fady) de Madagascar et leurs portées", generationvoyage.fr
- ↑ "Un aspect du Fitampoha - Le Valabe Archived Mey 24, 2025 at the Wayback Machine"; madarevues.recherches.gov.mg
- ↑ "Il y a 100 ans : Fiandravasana", cultmada.blogspot.com
- ↑ "Fady et modernité à Madagascar", www.chatpfe.com
- ↑ "Sexualité : Un sujet tabou à Madagascar ... Quid de l'éducation sexuelle pour les adolescents ?", www.moov.mg
- 1 2 3 "Utiliser les médias sociaux pour autonomiser les jeunes Malgachesedia to Empower Madagascar’s Youth", www.unfpa.org
- 1 2 3 "SANTÉ - Des barrières à franchir dans l’éducation sexuelle", lexpress.mg
- 1 2 "Éducation à la santé reproductive : Un projet pour limiter l’abandon scolaire des jeunes filles", new.moov.mg
- ↑ "SANTÉ DES JEUNES - La propagation du VIH/Sida préoccupe ", www.lexpress.mg
- ↑ "Préoccupations majeures sur la santé sexuelle et reproductive des jeunes à Madagascar : Des résultats alarmants révélés par une étude récente", gasikaranews.com
- 1 2 "À Madagascar, un combat pour que justice soit rendue aux survivantes de violence basée sur le genre", Fonds des Nations Unies pour la population
- ↑ "Discours du coordonnateur résident du système des nations unies à Madagascar pour le lancement des 16 jours d’activisme pour éliminer les violences faites aux femmes", madagascar.un.org
- ↑ "A Madagascar, les violeurs d’enfants seront désormais castrés physiquement", www.lemonde.fr
- ↑ "8 mars : à Madagascar, il reste du travail contre les violences sexuelles", la1ere.franceinfo.fr
- ↑ "Young people", madagascar.unfpa.org (United Nations Population Fund)