Hankany amin'ny vontoatiny

Raketa

Hanampy rohy
Avy amin'i Wikipedia
Raketamena (Opuntia stricta)

Ny raketa na raiketa na reketa na rakaita[1] dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana Cactaceae, izay nampidirina teto Madagasikara, indrindra ireo ao amin' ny vondron-karazana Opuntia[2][3][4][5][6]. Ny karazana Cactaceae hafa mifandraika (toy ny Brasiliopuntia na ny Cylindropuntia) dia mety hahazo an' io anarana io ihany koa arakaraka ny toe-javatra misy eo amin' ny faritra.

Ny karazana raketa misy

[hanova | hanova ny fango]

Vondron-karazana Opuntia

[hanova | hanova ny fango]

Opuntia ficus-indica

[hanova | hanova ny fango]
Raketagasy (Opuntia ficus-indica)

Ity karazana raketa ity (Opuntia ficus-indica) dia nampidirina avy any Amerika Afovoany[7]. Amin' ny teny malagasy any amin' ny faritra aniriany dia ntsoina hoe raketa gasy ity karazana ity[8]. Misy koa ny endriny atao hoe raketa vazaha na raketa sonjo[8]. Zavamaniry mahazaka toetany maina ity karazana ity, izay ambolena betsaka any amin' ny faritra atsimo amin' i Madagasikara. Azo hanina ny voany izay vitsy tsilo[9][10]. Fisaka sady be nofony ny tahony izay antsoin' ny olona hoe "raviny". Mavo na maitso na volomboasary ny voany miendrika atody sady msy vihiny maro. Ampiasaina hohanin' ny biby fiompy (indrindra ny omby) ihany koa ity karazana raketa ity.

Opuntia stricta

[hanova | hanova ny fango]
Opuntia stricta

Ny Opuntia stricta dia karazan-javamaniry tena manafika any Androy[11][12]. Misy tsilo sy volovolo manindrona maro izy. Tsy dia ampiasaina ho sakafon' olona izy io[13][11]. Nosokajian' ny Global Invasive Species Programme (GISP) ho karazana manafika laharam-pahamehana ny Opuntia stricta. Nisy ny prôgrama momba ny ady biôlôjika hifehezana an' ity zavamaniry ity amin' ny alalan' ny fampidirana ny Cactoblastis cactorum[14].

Opuntia monacantha

Opuntia monacantha

[hanova | hanova ny fango]

Nampidirina ihany koa ity karazana atao hoe Opuntia monacantha ity nefa tsy dia fahita firy. Ny tahony ("raviny") dia manify sady misy tsilo betsaka. Afaka atao safiotra amin' ny karazana raketa hafa izy io[12][15][16].

Opuntia cochenillifera

[hanova | hanova ny fango]
Opuntia cochenillifera

Ny Opuntia cochenillifera dia manana tahony ("raviny") fisaka ary borobory mena ny voniny. Any amin' ny faritra sasany, ny Opuntia cochenillifera (izay antsoina koa hoe Nopalea cochenillifera) dia nambolena ho an' ny lolo Coccoidea[2][15][17][18][19].

Karazana hafa

[hanova | hanova ny fango]
Opuntia tomentosa
Opuntia robusta

Vondron-karazana hafa

[hanova | hanova ny fango]

Ireto vondron-karazana manaraka ireto dia tsy miely patrana fa amin' ny faritra iray, tsy toy ny Opuntia izay betsaka any amin' ny faritra atsimon' i Madagasikara, fa matetika ambolen' olona anaty zaridaina.

Cylindropuntia

[hanova | hanova ny fango]

Ny Cylindropuntia (izay nantsoina teo aloha hoe Opuntia subgen. Cylindropuntia) dia fantatra amin' ny rantsany mizarazara sady miendrika varingarina ary be tsilony[21]. Mahalana no ambolena eto Madagasikara izy io, saingy misy ny tahirin-kevitra vitsy miresaka ny fampidirana azy teto Madagasikara[22]. Mety nahatonga fampifangaroana azy amin' ny Opuntia ny endriny[23].

Brasiliopuntia

[hanova | hanova ny fango]

Ny Brasiliopuntia dia vondron-karazana manana sampana ("raviny") manify. Ny karazana iray (Brasiliopuntia brasiliensis) dia voalaza fa nampidirana tsindraindray amin' ny zaridaina bôtanika na ho fahalianana amin' ny fambolena voninkazo any atsinanana (any Toamasina ohatra)[15][22][24].

Fanampiny

[hanova | hanova ny fango]

Tantara

[hanova | hanova ny fango]

Fiaviana sy fampidirana ary fiitarana

[hanova | hanova ny fango]
Opuntia monacantha

Ny Opuntia monacantha na O. ficus-indica dia nampidirin' ny manam-pahefana mpanjanaka frantsay, izay nampiasa azy io hatao sakana manodidina ny tobiny teto Madagasikara tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-18 (tamin' ny taona 1768-1770), indrindra fa tao Fort Dauphin (na Taolanaro). Nitombo haingana ity zavamaniry ity tany amin’ ny faritra somary maina any atsimon’ ny Nosy, indrindra any amin’ ny faritra Mahafaly sy Androy. Lasa tena ilaina ny raketa. Natao fefy miaro tanàna sy tanim-boly ny raketa, sady loharanon-tsakafo ho an' ny biby fiompy amin' ny fotoan' ny main-tany, indraindray misolo ny kijana mahazatra. Fanampian-tsakafo ho an' ny olombelona amin' ny fotoan' ny mosary koa ny raketa: ny voany dia hanin' ny mponina. Nitana anjara toerana lehibe teo amin' ny fampivoarana ny fiompiana tany atsimo izy io, ka nahatonga ny fiompiana omby hiitatra tany amin' ny faritra tsy ampy loharanon-karena[25][26].

Lasa olana ara-tontolo iainana sy ara-pahasalamana

[hanova | hanova ny fango]

Niteraka voka-dratsy ny fanafihana haingana nataon' ny raketa: nilaozan' ny mponina ny saha nanirian' ny raketa be loatra. Naratra matetika ny omby (tsilo amin' ny lela, loaka amin' ny tsinay), niteraka olana eo amin' ny taovam-pisefoan' ny olona koa ny volon-draketa, sady nahatonga toberkolôzin' ny omby[25][27].

Famongorana biôlôjika sy faharavana nitera-doza

[hanova | hanova ny fango]
Dactylopius opuntiae

Tamin' ny taona 1923–1924 dia nampidirin' ny manam-pahefana ny bibikely Dactylopius coccus na ny Dactylopius opuntiae avy ao La Réunion ho any amin' ny faritr' i Toliara mba hamongorana ireo zavamaniry, izay heverina ho manafika ireo[1][9][19]. Niparitaka tamin' ny hafainganam-pandeha 100 km isan-taona teo ho eo ireo lolo ireo, ka nandrava tanteraka ny raketa manerana ny faritra atsimon' ny Nosy[9][25][27].

Dactylopius coccus

Ny faharavan' ny raketa tampoka dia niteraka voka-dratsy: tsy ampy rano sy sakafo ny mponina sy ny biby fiompiny, ka niharan' ny mosary niely patrana izay fantatra amin' ny anarana hoe kere (1930–1934). Tombanana fa olona sy omby an-ketsiny maro no maty na voatery nifindra fonenana[1][9][11]. Nipoitra ny adihevitra mafana teo amin' ny olo-malaza mpanjanaka roa: nilaza i Raymond Decary fa ny fanjavonan' ny raketa dia nahatonga ny faritra sasany tsy hisy mponina sady niteraka mosary sy fifindra-monina[1][11][26][27][28]. Mifanohitra amin' izany ny hevitr' i Henri Perrier de La Bâthie izay nihevitra fa, na dia mahasoa aza ny raketa dia tsy ny famongorana azy ireo no tena fototry ny mosary izay efa nisy hatramin' izay[1][5][6].

Famerenana ny raketa sy zava-misy ankehitriny

[hanova | hanova ny fango]
Opuntia stricta

Taorian' ilay mosary dia naverina novolena tany atsimo ny karazana raketa vaovao mahatohitra ny lolo, ka nahatonga ny raketa haka ny toerany tsikelikely ao amin' ny toekarena any an-toerana[27]. Ankehitriny dia misy karazana raketa maromaro (indrindra fa ny Opuntia stricta sy ny Opuntia monacantha ary ny Opuntia ficus-indica), izay mbola manafika faritra sasany misy mponina na tany kotra[28][29][30][31].

Fanovozan-kevitra

[hanova | hanova ny fango]
  • Andriamparany J. et al. (2015) – Ethnobotanical uses of Opuntia in southern Madagascar.
  • Bosser, J. (1971). Flore de Madagascar et des Comores – Cactaceae.
  • Decary, Raymond, "Le cactus à Madagascar" Journal d’agriculture tropicale, 1925, 25(137), p. 56–60., Ethnobotanical surveys du CNRE ou de l’Université d’Antananarivo.
  • FAO Madagascar : rapport sur la sécurité alimentaire et les plantes de survie dans le Sud.
  • FAO Madagascar (2019), Rôle des raketa dans la résilience alimentaire du Sud.
  • GISP / PACE Madagascar (2001), Études d’impact écologique d’Opuntia stricta.
  • Griffiths, D., & Hare, R. C., "The prickly pear problem in Madagascar", Cactus and Succulent Journal of America, 1931.
  • Kottak, Conrad P., "Madagascar: Society and History", Anthropology: The Exploration of Human Diversity, 1982.
  • Laborde, Jean, Rapports sur l’introduction des plantes utiles à Madagascar (XIXe siècle).
  • Moat & Smith (2007). Atlas of the Vegetation of Madagascar.
  • Perrier de la Bâthie, Henri, "Notes sur les Cactées de Madagascar", Bulletin du Muséum national d’Histoire naturelle, 1928.
  • Projet PACE (2001) et ONG locales sur la gestion des espèces envahissantes (Opuntia stricta).
  • Raison, Jean-Pierre., "Crise pastorale et économie vivrière dans le Sud malgache", Cahiers ORSTOM. Série Sciences humaines, 1972, vol. 9(4), p. 285–308.
  • Witt, A. B. R., et al., "Opuntia spp. (prickly pear, raketa, rakaita, raketa) – Madagascar", in: Biological Control and Management of Invasive Plants in Africa. CABI, 2018. ISBN: 9781780647086.
  • Zimmermann, H. G., Moran, V. C., & Hoffmann, J. H., "Biological control of invasive cactus species (Opuntia spp.) in South Africa", African Entomology Memoir, 2000.
  • Zimmermann et al. (2004), Biological control of invasive Opuntia spp.

Jereo koa

[hanova | hanova ny fango]

Loharano sy fanamarihana

[hanova | hanova ny fango]
  1. 1 2 3 4 5 "Opuntia spp., prickly pear, raiketa, rakaita, raketa", www.researchgate.net
  2. 1 2 "How a French botanist brought famine to Madagascar by weaponizing a parasite", www.fedfedfed.com
  3. ↑ "Valorisation du cactus pour le développement", www.unicef.org
  4. ↑ "The Effect of Introduced Opuntia (Cactaceae) Species on Landscape Connectivity and Ecosystem Service Provision in Southern Madagascar", www.researchgate.net
  5. 1 2 Allorge, Matitle-Ferro Cactus et cochenilles introduites à Madagascar : mise au point à l'appui des collections historiques du MNHN à Paris [Cactcaea;Hemiptera;Dactylopiidae] Revue Française d'Entomologie (N.S.) 2011, 33(1-4):55-64
  6. 1 2 Kaufmann, Jeffrey C., La Question des Raketa : Colonial Struggles with Prickly Pear Cactus in Southern Madagascar, 1900-1923, Ethnohistory - Volume 48, Number 1-2, Winter-Spring 2001, p. 87-121 Duke University Press
  7. ↑ "Opuntia ficus-indica (L.) Miller 1768", www.cactuspro.com
  8. 1 2 "From Ratsiraka to Ravalomanana - Changing Narratives of Prickly Pears in Dryland Madagascar ", journals.openedition.org
  9. 1 2 3 4 "La disparition des Opuntia et les famines périodiques dans le Sud de Madagascar", www.persee.fr
  10. ↑ "Les plantes invasives Madagascar", slidetodoc.com
  11. 1 2 3 4 "L'utilisation des Opuntias en Androy (Extrême Sud de Madagascar).", www.persee.fr
  12. 1 2 3 4 5 "Potential of Opuntia seed oil for livelihood improvement in semi-arid Madagascar Archived Aogositra 20, 2022 at the Wayback Machine", www.journalmcd.com
  13. ↑ "Nutritive value of raketamena (Opuntia stricta) as a fodder in Madagascar Archived Septambra 4, 2024 at the Wayback Machine", www.actahort.org
  14. ↑ "Raketa mena, Red Cactus - an invasive plant in Androy Madagascar - Trailer", www.youtube.com
  15. 1 2 3 "Époques d'introduction des Opuntias monacantha dans le Sud de Madagascar", www.persee.fr
  16. ↑ "Opuntia monacantha (common prickly pear)", www.cabidigitallibrary.org
  17. ↑ Andriamparany J. et al. (2015). Ethnobotanical uses of Opuntia… ; Projet PACE (2001). p. 42
  18. ↑ Bosser, J. (1971). Flore de Madagascar et des Comores – Cactaceae. p. 9
  19. 1 2 3 4 "Cactus et cochenilles introduits à Madagascar", www.ilerouge.org
  20. 1 2 3 Kaufmann, Jeffrey C. (2000). "Forget the Numbers: The Case of a Madagascar Famine". History in Africa. 27: 143–157. doi:10.2307/3172111. ISSN 0361-5413. JSTOR 3172111.
  21. ↑ Bosser, 1971, p. 13
  22. 1 2 "Succulent and Cactus Gardens of the Relais de la Reine in Madagascar", traveltoeat.com
  23. ↑ Andriamparany et al., 2015, p. 43)
  24. ↑ Projet PACE (2001).
  25. 1 2 3 "ntroduced Opuntia spp. in Southern Madagascar: Problems and Opportunities", docslib.org
  26. 1 2 "Prickly Pear Cactus and Pastoralism in Southwest Madagascaraquila.usm.edu
  27. 1 2 3 4 "À propos de l'Opuntia épineux de Madagascar", www.persee.fr
  28. 1 2 "Distribution and socio-ecological impacts of the invasive alien cactus Opuntia stricta in eastern Africa", link.springer.com
  29. ↑ "Challenges Inherent in Controlling Prickly Pear Species; a Global Review of the Properties of Opuntia stricta, Opuntia ficus-indica and Opuntia monacantha", www.mdpi.com
  30. ↑ "Opuntia cactus flower", www.flickr.com
  31. ↑ "Opuntia monacantha (common prickly pear)", www.cabidigitallibrary.org
Hita tao amin'ny "https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Raketa&oldid=1128030"