Vy Vato Sakelika

Ny Vy Vato Sakelika, izay hafohezina amin' ny hoe V. V. S. na V.V.S. na VVS, dia fikambanana miafina mpanindrahindra firenena (nasiônalista) naorin' ny avara-pianarana merina teto Madagasikara, indrindra ny mpianatra mpitsabo maromaro^[1], tamin' ny taona 1913 mba hanetsika ny fitiavan-tanindrazana sy hanentana ny fikomiana hanoherana ny fanjakazakan' ny mpanjanatany frantsay teto amin' ny Nosy. Nenjehin' ny fahefana mpanjanatany frantsay ilay fikambanana tamin' ny taona 1915. Niisa 223 no voasambotra tamin' ny mpikambana tao ary 41 no naiditra am-ponja ka 8 mandra-pahafatiny.

Maro ny mpikambana niditra tao amin' ny tafika frantsay sy nandray anjara tamin' ny Ady Lehibe Voalohany mba hialana amin' ny fanenjehana^[1]. I Jean Ralaimongo, i Joseph Ravoahangy, i Joseph Raseta ary i Ny Avana Ramanantoanina no olona nalaza tao amin' ny tolona nataon' ny VVS.

Tantara

Zava-nisy mialoha

Niteraka fikomiana maro nanoherana ny Frantsay, fantatra amin ' ny anarana hoe Menalamba, ny fanjanahana ny Fanjakan' i Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 1896. Nampangaina ho tompon' antoka tamin' izany ny mpanjakavavy Ranavalona III sy i Rainilaiarivony vadiny sady praiminisitra ary ny vondrona tandapa vitsivitsy. Maty notifirina i Rainandriamampandry (ben' ny tanànan' i Toamasina) sy ny maro hafa, fa natao sesitany kosa ny mpanjakavavy sy ny praiminisitra. Nesorina tamin' ny olona ambony merina sady prôtestanta, izay tao amin' ny sarangan' ny mpitondra teto amin' ny firenena, ny tombontsoan' izy ireo manokana sy ny fananany. Nisy fikomiana maro mitovy amin' izany koa nipoaka tany amin' ny faritra hafa teto amin' ny Nosy nandritra ny folo taona voalohany nanjakazakan' ny mpanjanaka.

Fananganana ny VVS

Nampiray ity tambajotran' ny fianakaviana merina prôtestanta matanjaka ity hanohitra ny manam-pahefana mpanjanaka ny famonoana sy ny fanenjehana ny olona ambony merina. Anisan' ny voalohany namoaka lahatsoratra nanandratra ny filamatra nasiônalista ny mpitandrina prôtestanta Ravelojaona. Anisan' ny sangan' asany voalohany sy nahataona olona maro indrindra ny lahatsoratra maromaro navoaka tao amin' ny andian-dahatsoratra mitondra ny lohateny hoe "Le Japon et les Japonais" izay nidera ny fahombiazan' ny fiarahan' ny fomban-drazana sy ny fomba môderina tamin' ny vanim-potoana Meiji^[2].

Fotoana fohy taorian' ny namoahana ireo lahatsoratra ireo, tamin' ny Jolay 1913 dia nisy mpianatra fito tao amin' ny sekolin' ny mpitsabo tao Antananarivo^[3] (antsoina ankehitriny hoe Centre hospitalier universitaire Joseph Ravoahangy Andrianavalona) nanangana ny fikambanana nasiônalista malagasy voalohany teto Madagasikara, dia ny fikambanana miafina Vy Vato Sakelika^[4]. Vetivety dia nahasarika mpikambana marobe teo amin' ny kilasy samihafan' ny mpiasa ilay fikambanana, anisan' izany ny mpiasa birao sy ny mpiasan' ny trano fivarotana ary ny mpampianatra teny amin' ny sekoly ambaratonga fototra^[2]. Anisan' ny mpikambana koa ny pôeta sy ny mpanao gazety ary ny mpitondra fivavahana^[5].

Araka izany, ny olona ambony merina teo aloha no mpikambana fototra ao amin' ny VVS tamin' ny fiantombohany^[4]. Na dia niseho ho fikambanana ara-kolontsaina aza indraindray ilay vondrona^[6], dia nampiasa ny gazetim-pirenena izy mba hiantso ny vahoaka hanao sorona ny tenany ho an' ny fahafahana sy ny hasin' ny tanindrazana^[2].

Famoretana ny VVS

Rehefa niditra an-tsehatra tamin' ny Ady Lehibe I i Frantsa, dia nihevitra fa fanalam-baraka tsy azo leferina ireo antsoana manidrahidra firenena (nasiônalista) ireo^[2]. Nihamafy ny pôlitikan' ny Frantsay manoloana ny VVS izay noravana tamin' ny taona 1915 taorian' ny tsaho momba ny firaisana tsikombakomba hanohitra ny fanjakana^[7]. Mpikambana maro no nosamborina ary voaheloka hanao asa an-terivozona^[6]. Olona 223 no nosamborina, ka ny 41 voasazy higadra an-tranomaizina (anisan' izany 8 izay voaheloka higadra mandra-pahafatiny)^[1] ary nakatona ny sekolin' ny mpitsabo.

Nafahana izy ireo amin' ny farany tamin' ny taona 1918^[7] ary navela heloka tamin' ny taona 1922^[6]. Niharan' ny famoretana mahery vaika nataon' ny manampahefana mpanjanaka ny mpikambana ao amin' ny VVS. Nisy ny nalefa tany amin' ny fonjan' i Nosy Lava (nosy kely any atsimo-andrefana). Nesorina tamin' ny toerany ao amin' ny governemanta na nomelohina hanao asa an-tery vozona ny sasany. Voarara ny VVS tamin' ny fiandohan' ny taona 1916 ary nakatona ny gazety iray an' ny mpanohana ny VVS^[8]. Nanery ny adihevitra am-pahibemaso momba ny fanindrahndran-pirenena sy ny fitovian-jo ho an' ny Malagasy izany valin-kafatra henjana izany, ka nitarika ho amin' ny firoboroboan' ny hetsika nasiônalista manerana ny Nosy izay nihoatra ny fisaratsarahana ara-poko na ara-pinoana na ara-piaviana^[2]. Maro amin' izy ireo no niray hina ka niaraka tamin' i Jean Ralaimongo, mpitarika ny VVS teo aloha izay nitarika ny tolona ho amin' ny fampitovian-jo ho an' ny Malagasy^[9].

Na dia fohy aza ny fotoana nisian' ny VVS. dia nametraka ny fototry ny nasiônalisma malagasy ankehitriny ity fikambanana ity ary nisy fiantraikany tamin' ny hetsika nandritra ny vanim-potoanane teo anelanelan' ny Ady lehibe I sy ny Ady Lehibe II.

Fitarihana sy tanjona

Fitarihana ny hetsika

I Jean Ralaimongo, i Joseph Ravoahangy, i Joseph Raseta, ary i Ny Avana Ramanantoanina no olona nalaza tao amin' ny VVS.

Mpampianatra teraka tamin' ny tana 1885 i Jean Ralaimongo, tsy mpitarika mivantana ny VVS; anisan' ny taranaka nasiônalista nanohy ny tolona pôlitika taorian' ny naharavan' ny ilay hetsika izy.

Dokotera i Joseph Ravoahangy, teraka tamin' ny taona 1893 tao Fianarantsoa, mpiara-manorina ny antoko Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM) taorian' ny Ady Lehibe II.

Dokotera i Joseph Raseta, teraka tamin' ny 9 Desambra 1886 tany Marovoay, izay lasa mpitarika ny hetsiky ny mpitaky fahaleovantena koa taty aoriana ary nandray anjara tamin' ny fananganana ny MDRM niaraka amin-dRavoahangy.

Pôeta sy mpanoratra boky ary mpanoratra tantara an-tsehatra i Ny Avana Ramanantoanina, teraka tamin' ny taona 1891; nampiasa literatiora sy ny tononkalo izy mba hitsikerana ny fanjanahantany frantsay; rehefa hitan' ny mpanjanaka frantsay ny V.V.S. dia natao sesitany tany Mayotte izy.

Tanjona

Ny tanjon' ny VVS dia ny hiaro ny kolontsaina malagasy, hiady amin' ny tsy rariny ataon' ny mpanjanatany, hanamafy ny firaisankin' ny Malagasy, hampiroborobo ny fitiavan-tanindrazana, hanafaka an' i Madagasikara amin' ny fanjakazakan' ny Frantsay, ary hanafaka azy koa amin' ny fanjanahantany.

Na dia tsy naharitra ela aza ity hetsika ity (1913-1916) dia nisy fiantraikany lehibe teo amin' ny tolona ho an' ny fahaleovantenan' i Madagasikara^[10]. Mifanohitra amin' ny filazan' ny besinimaro ny tena fomba fiasany izay tsy nampiasa herisetra fa nampiely hevitra manindrahindra firenena (nasiônalista) tamin' ny alalan' ny trakta sy gazety miafina.

Jereo koa

Fanovozan-kevitra

Boahen, Adu (1990). General History of Africa VII: Africa Under Colonial Domination. Paris: UNESCO. ISBN 9780852550977.
Coquery-Vidrovitch, Catherine (1986-01-01). Les sociétés secrètes nationalistes à Madagascar dans la première moitié du XXème siècle : V.V.S. (Vy Vato Sakelika) 1913-1915, PA.NA.MA (Parti National Socialiste Malgache) 1941-1947, JINY (Jeunesse nationaliste) 1943-1947. Paris 7. Notsidihina tamin' ny 24 Febroary 2024.
Ellis, Stephen; Rajaonah, Faranirina (1998). L'insurrection des menalamba: une révolte à Madagascar, 1895-1898. Paris: Karthala Editions. ISBN 9782865377961.
Helen Chapin Metz, ed. Madagascar: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1994.
Oliver, Roland; Fage, John Donnelly; Sanderson, G.N. (1985). The Cambridge History of Africa. Vol. 6. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-22803-9.
Randrianja, Solofo (6–10 December 2005). "Quelques réflexions d'historien sur le nationalisme académique" (PDF). XIth CODESRIA General Assembly, Fourth Parallel Working Session. Maputo, Mozambique.
Ravoahangy-Andrianavalona, Josette Randriamandimby (1978). La V.V.S., Vy, Vato, Sakelika (Fer, Pierre, Ramification): contribution à l'étude sur l'origine du nationalisme malgache. Notsidihina tamin' ny 24 Febroary 2024.
Ralaimihoatra, Edouard. "Quelques aspects de la VVS". Bulletin de l’Académie malgache, N.S., 1971, t. 49, fasc. 2, p. 113—16.
Thomas, Martin (2005). The French Empire Between the Wars: Imperialism, Politics and Society. Manchester, U.K.: Manchester University Press. ISBN 9780719065187.
UNESCO, "Gisèle Rabesahala pedagogical unit 1 | Women". UNESCO. Notsidihina tamin' ny 24 Febroary 2024.

Loharano sy fanamarihana

1 2 3 Michelle Zancarini-Fournel, "Être en guerre (1914-1920)", Les luttes et les rêves : Une histoire populaire de la France de 1685 à nos jours, Paris, Éditions La Découverte, 2016, 995 p., chap. 13, p. 560
1 2 3 4 5 Boahen, Adu (1990). General History of Africa VII: Africa Under Colonial Domination. Paris: UNESCO, p. 117.
↑ Boahen, Adu (1990). General History of Africa VII: Africa Under Colonial Domination. Paris: UNESCO, p. 115.
1 2 Ellis, Stephen; Rajaonah, Faranirina (1998). L'insurrection des menalamba: une révolte à Madagascar, 1895-1898. Paris: Karthala Editions, pp. 231–232.
↑ Benjamina Ramanantsoa Ramarcel, Les sociétés Secrètes Nationalistes à Madagascar dans la première moitié du 20ème Siècle : V.V.S (Vy, Vato, Sakelika) 1913-1915 Archived Mey 30, 2024 at the Wayback Machine, Paris, soutenance en 1986 (Arsiva), Fintina
1 2 3 Thomas, Martin (2005). The French Empire Between the Wars: Imperialism, Politics and Society. Manchester, U.K.: Manchester University Press, p. 81.
1 2 Oliver, Roland; Fage, John Donnelly; Sanderson, G.N. (1985). The Cambridge History of Africa. Vol. 6. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, p. 396.
↑ Randrianja, Solofo (6–10 December 2005). "Quelques réflexions d'historien sur le nationalisme académique" (PDF). XIth CODESRIA General Assembly, Fourth Parallel Working Session. Maputo, Mozambique. Arsiva (PDF) tamin' ny 5 Mey 2021.
↑ Oliver, Roland; Fage, John Donnelly; Sanderson, G.N. (1985). The Cambridge History of Africa. Vol. 6. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, p. 397.
↑ "Histoire du mouvement V.V.S à Madagascar", fr.sribd.com (notsidihina tamin' ny 7 Mars 2026)

[:4-1] 1 2 3 Michelle Zancarini-Fournel, "Être en guerre (1914-1920)", Les luttes et les rêves : Une histoire populaire de la France de 1685 à nos jours, Paris, Éditions La Découverte, 2016, 995 p., chap. 13, p. 560

[:0-2] 1 2 3 4 5 Boahen, Adu (1990). General History of Africa VII: Africa Under Colonial Domination. Paris: UNESCO, p. 117.

[3] Boahen, Adu (1990). General History of Africa VII: Africa Under Colonial Domination. Paris: UNESCO, p. 115.

[:1-4] 1 2 Ellis, Stephen; Rajaonah, Faranirina (1998). L'insurrection des menalamba: une révolte à Madagascar, 1895-1898. Paris: Karthala Editions, pp. 231–232.

[5] Benjamina Ramanantsoa Ramarcel, Les sociétés Secrètes Nationalistes à Madagascar dans la première moitié du 20ème Siècle : V.V.S (Vy, Vato, Sakelika) 1913-1915 Archived Mey 30, 2024 at the Wayback Machine, Paris, soutenance en 1986 (Arsiva), Fintina

[:2-6] 1 2 3 Thomas, Martin (2005). The French Empire Between the Wars: Imperialism, Politics and Society. Manchester, U.K.: Manchester University Press, p. 81.

[:3-7] 1 2 Oliver, Roland; Fage, John Donnelly; Sanderson, G.N. (1985). The Cambridge History of Africa. Vol. 6. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, p. 396.

[8] Randrianja, Solofo (6–10 December 2005). "Quelques réflexions d'historien sur le nationalisme académique" (PDF). XIth CODESRIA General Assembly, Fourth Parallel Working Session. Maputo, Mozambique. Arsiva (PDF) tamin' ny 5 Mey 2021.

[9] Oliver, Roland; Fage, John Donnelly; Sanderson, G.N. (1985). The Cambridge History of Africa. Vol. 6. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, p. 397.

[10] "Histoire du mouvement V.V.S à Madagascar", fr.sribd.com (notsidihina tamin' ny 7 Mars 2026)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]