Kôpta (vahoaka)

Ny Kôpta dia ny vahoaka kristiana any Afrika Avaratra izay monina indrindra any Ejipta izay mampiasa ny fiteny kôpta ao amin' ny litorjiany. Ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta no be mpanaraka indrindra nefa ahitana Fiangonana Katôlika Kôpta sy Fiangonana ara-Pilazantsara Kôpta koa ny ao. Atao hoe ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ / nirem n-khēmi izy ireo amin' ny teny kôpta (midika hoe "olon' i Ejipta") fa أقباط / Aqbāṭ kosa amin' ny teny arabo (قِبْط / Qibṭ raha tokana).

Tsy afangaro amin' ny Fiangonana Etiôpiana Ôrtôdôksa ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta. Noho ny fitenin' ny Kôpta nampiasaina tamin' ny fotoana nidiran' ny fivavahana kristiana tao Ejipta dia antsoina hoe kôpta ihany koa io fiteny io izay ampiasaina amin' ny fotoam-pivavahana ao amin' ireo fiangonana misy ireo.

Amin' ny lafiny foto-pampianarana, ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta dia mifikitra amin' ny kônsily ekiomenika telo voalohany ary matetika no diso ny fampifandraisana, toy ny Fiangonana Armeniana, ny Fiangonana Etiôpiana ary ny Fiangonana Eritreana, amin' ny Fiangonana ôrtôdôksa Tatsinanana, angamba noho ny fitovitovian' ny fombafomban' izy ireo. Miavaka amin' ireo fiangonana ireo anefa izy io, satria miorina amin' ny fampianarana miafizita izay nomelohin' ny Kônsilin' i Kalkedôna. Miteny arabo ny Kôpta, tahaka ny Ejiptiana rehetra afa-tsy ny Nobiana, ary ankalazaina amin' io fiteny io ny lamesa izay ankalazaina amin' ny teny kôpta koa indraindray; ny Fanekem-pinoana sy ny Vavaka Nampianarin' ny Tompo dia mbola tononina amin' ny teny kôpta, toraka izany koa ny litorjia.

Ara-tantara, fiteny hamitô-semitika avy amin' ny fiteny ejiptiana demôtika, izay nampiasaina tamin' ny faran' ny Andro Taloha, ny fiteny kôpta. Taorian' ny korontana teo amin' ny tantaran' ny Ejiptiana izay nahatonga ny vahoaka kôpta ho vitsy anisa, dia diaspôra iray no nisy fandaminana tsikelikely, indrindra ny tamin' ny taonjato faha-20.

Bibliografia

Wolfgang Kosack: Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke, Graz 1974.
Wolfgang Kosack: Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
Wolfgang Kosack: Schenute von Atripe De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
Westendorf, Wolfhart. 1965/1977. Koptisches Handwörterbuch. Heidelberg: Carl Winter.