Catharanthus roseus

Ny Catharanthus roseus dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana Apocynaceae. Ity zavamaniry ity dia maniry isan-taona ary tsy hita firy raha tsy eto Madagasikara. Indreto ny anarana ahafantarana ny amin' ny teny malagasy: arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina.

Any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly no ambolena azy io be dia be. Fantatra indrindra noho ny fisian' ny vinkristinina sy vinblastinina, môlekiola ampiasaina amin' ny fitsaboana simika amin' ny homamiadana maro.

Taksônômia

Anarany ara-tsiansa

Maro ny anaran' ny tonga na trongatse na vonenina ara-tsiansa, dia ireto tanisaina manaraka ireto izany:

Catharanthus roseus (L.) G. Don, 1837

Vinca rosea L. [basionyme]
Ammocallis rosea (L.) Small
Lochnera rosea (L.) Reichenb. ex Spach
Pervinca rosea (L.) Gaterau
Vinca speciosa Salisb.

Ovan-karazana

Manana ovan-karazana roa ny Catharanthus roseus:

Catharanthus roseus var. roseus (←Catharanthus roseus var. angustus Steenis ex Bakhuizen f., Catharanthus roseus var. albus G.Don, Catharanthus roseus var. occellatus G.Don, Catharanthus roseus var. nanusMarkgr., Lochnera rosea f. alba (G.Don) Woodson, Lochnera rosea var. ocellata (G.Don) Woodson)

Catharanthus roseus var. angustus (Steenis) Bakh. f. (←Catharanthus roseus var. nanus Markgr., Lochnera rosea var. angusta Steenis)

Famariparitana

Kirihitra na ahitra misy fofona tsy mahafinaritra ny Catharanthus roseus, manana haavo hatramin' ny 1 m. Maniry any amin' ny faritra mando sy amin' ny faritra maina, na saika maina, manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina hatramin' ny haabo 1 500 m ity karazana tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ity. Ahitana azy io ny eny amin' ny sahalava, eny amin' ny saha voavoly, any anaty ala mahalana, ary eny amoron-dalana. Amin' izao fotoana izao dia ambolena sy lasa maniry hoazy any amin' ny faritra trôpikaly hafa koa izy io.

Ravina

Ny raviny dia feno mifanohitra tsiroaroa, mibikan' atody na somary lavalava, 2,5 hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 hatramin' ny 3,5 sm ny sakany, maitso manjelatra, tsy misy volovolo, misy kirany hatsatra sy tangozan-dravina fohy manana halava 1 hatramin' ny 2 sm.

Vony

Manomboka amin' ny fotsy misy mavo afovoany na mena ka hatramin' ny mavokely antitra misy mena antitra kokoa afovoany ny vonin' ny Catharanthus roseus, izay misy fantsona manana halava mirefy 2,5 hatramin' ny 3 sm eo am-potony, ary vondrom-pelambony misy fantsona tery manana halava 20 hatramin' ny 30 mm sy savaivo mirefy 2 hatramin' ny 5 sm, misy felambony dimy mivelatra. Miseho mandritra ny taona ny famelanany.

Voa

Fôlikiola roa misy volovolo sy manana halava 2 hatramin' ny 4 sm sy sakany 3 mm ny voan' ny Catharanthus roseus.

Toetra ara-tsimia

Ahitana alkalôida 0,2 hatramin' ny 1% ny tava ivelan' ny tany ao amin' ny vonenina. Alkalôida miisa 71 no voavaka, anisan' izany ny vinkristinina sy ny vinblastinina ary ny leorôsidinina. Ny hasaro-drafitr' izy ireo hatreto dia manakana ny fanamboarana azy ireo amin' ny labôratoara. Ny ravina koa dia be asidra fenôlika sy flavônôida. Ny faka maina dia misy ajmalisinina, izay môlekiola miady amin' ny tosi-dra ambony, ampiasaina hanatsarana ny fiasan' ny atidohan' ny zokiolona.

Fampiasana azy amin' ny fitsaboana

Fitsaboana aretin' olombelona

Amin' ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy, ny vonenina na tonga dia ampiasaina amin' ny fitanehana azy mba hitsaboana olana amin' ny aretin' aty sy ny fiakaran' ny tosi-dra ary hanamaivanana ny diabeta. Amin' ny endrika tsindrona na kapsiola, ny tonga dia ampiasaina amin' ny raokandro hitsaboana ny homamiadan' ny nono sy ny homamiadan' ny vozon-tranonjaza.

Ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana sinoa sy ny fitsaboana Ayurveda (indiana), ity zavamaniry ity dia nampiasaina hitsaboana aretina maro, anisan' izany ny diabeta sy ny tazomoka ary ny aretin' i Hodgkin. Ny singa miasa (vinblastinina sy vinkristinina) alaina ao amin' ilay zavamaniry dia antimitôtika, izay ahafahana mamokatra fanafody iadiana amin' ny homamiadana, indrindra ny limfôma (hodgkinianina sy tsy hodgkinianina) ary homamiadan' ny ra mahery vaika isan-karazany.

Ny fitanehana ny faritra samihafa amin' ny Catharanthus roseus sy ny fisotroana izany dia fantatra ho mampihena be loatra ny fatran' ny gliokôzy ao amin' ny ra (hipôglisemia). Alaina ihany koa izy io mba hitsaboana ny tazo dengy sy ny aretim-pivalanana ary ny aretin-koditra.

Mety hampidi-doza ity zavamaniry ity raha atelina. Mety ho hahavarivery saina izy io, ary voatanisa (amin' ny anarana hoe Vinca rosea) ao amin' ny "Louisiana State Act 159". Tahaka ny ankamaroan' ny molekiola misy hetsika antitomôraly, ny alkalôida binera ao amin' ny trongatsy dia misy poizina betsaka.

Fanandramana amin' ny fitsaboana zavamaniry

Ny C. roseus dia ampiasaina hitsaboana ny aretin' ny zavamaniry amin' ny alalan' ny fanandramana azy ho toy ny mpampiantrano ny fitôplasma (bakteria miteraka aretin' ny zavamaniry). Mora voan' ny anamaroan' ny fitôplasma mantsy ity karazan-javamaniry ity, ary matetika manana soritr' aretina miavaka toy ny filôdia sy fihenan' ny haben' ny ravina.

Fampiasana hafa

Haingo

Ambolena hatao haingon-trano na haingon-tanàna ny Catharanthus roseus.

Jereo koa

Catharanthus
Vinca
Befela (Catharanthus roseus (L.) G. Don, Melhania orbiculari-dentata Arènes)
Felabaratra (Catharanthus roseus (L.) G. Don, Tachiadenus carinatus Griseb.)
Salotsa (Catharanthus lanceus (Bojer ex A. DC.) Pichon, Catharanthus roseus (L.) G. Don, Pachypodium horombense Poiss., Pachypodium rosulatum Bake)
Tonga (zavamaniry) (Catharanthus longifolius Pichon, Catharanthus roseus (L.) G. Don, Stachytarpheta jamaicensis (L.) Vahl)
Trongatse (Catharanthus roseus (L.) G. Don, Cenchrus ciliaris L.)
Tsingevika (Catharanthus roseus (L.) G. Don, Tabernaemontana coffeoides Bojer ex A.DC. na Hazunta modesta (Baker) Pichon)
Vonenina (Catharanthus lanceus (Bojer ex A. DC.), Catharanthus roseus (L.) G. Don, Catharanthus trichophyllus (Baker) Pichon)
Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara
Voninkazo