Vitaminina
Ny vitaminina dia môlekiola ôrganika (na andia-môlekiola mifandray akaiky atao hoe vitamera) izay manan-danja ho an' ny zavamananaina amin' ny fatra kely mba hahatomombana ny fiasa metabôlika. Otrikaina tena ilaina ny vitaminina izay tsy azo foronina ao amin' ny zavamananaina amin' ny fatra ampy mba hahavelona, ka noho izany dia tsy maintsy azo amin' ny alalan' ny sakafo. Ohatra, ny vitaminina C dia azon' ny karazana sasany foronina fa tsy azon' ny hafa; tsy heverina ho vitaminina amin' ny voalohany izy io fa amin' ny faharoa. Ny ankamaroan' ny vitaminina dia tsy môlekiola tokana, fa vondrona môlekiola mifandray antsoina hoe vitamera. Ohatra, misy vitamera valo ny vitaminina E: tôkôferôla efatra sy tôkôtrienôla efatra.
Ny teny hoe vitaminina dia tsy anondroana ny vondrona telo hafa misy otrikaina tena ilaina: ny mineraly, ny asidra matavy tena ilaina ary ny asidra amine tena ilaina.
Karazana vitaminina
[hanova | hanova ny fango]
Mitanisa vitaminina telo ambin' ny folo ny fikambanana ara-pahasalamana lehibe:
- Vitaminina A (amin' ny endrika retinôla, retinaly, asidra retinôinina (tretinôinina) ary fôsfata-na retinila)
- Vitaminina B
- Vitaminina B1 (tiaminina)
- Vitaminina B2 (ribôflavinina)
- Vitaminina B3 (niasinina)
- Vitaminina B5 (asidra pantôtenika)
- Vitaminina B6 (piridôksinina)
- Vitaminina B7 (biôtinina)
- Vitaminina B9 (asidra fôlika sy fôlata)
- Vitaminina B12 (kôbalaminina)
- Vitaminina C (asidra askôrbika sy askôrbata)
- Vitaminina D (kalsiferôla)
- Vitaminina D2 (ergôkalsiferôla)
- Vitaminina D3 (kôlekalsiferôla)
- Vitaminina E (tôkôferôla sy tôkôtrienôla)
- Vitaminina K (filôkinôna sy menainôna ary menadiôna)
- Vitaminina K1 (filôkinôna)
- Vitaminina K2 (menakinôna)
- Vitaminina K3 (menadiôna)
Asan' ny vitaminina
[hanova | hanova ny fango]Manana asa biôsimika isan-karazany ny vitaminina. Ny vitaminina A dia miasa ho mpandrindra ny fitomboan' ny sela sy ny tamba-tsela ary ny fizarazarana. Ny vitaminina D dia miantoka asa toy ny an' ny hôrmônina, mandrindra ny metabôlisma mineraly ho an' ny taolana sy ny taova hafa. Miasa toy ny kôanzima na mpialoha lalana azy ireo ny vitaminina B. Miasa toy ny antiôksidanta ny vitaminina C sy E. Mety hiteraka aretina ny tsy fahampiana sy ny fihinanana vitaminina be loatra, na dia tsy dia misy an' izany loatra aza ny fihinanana vitaminina be loatra levona amin' ny rano.
Hita teo anelanelan' ny taona 1913 sy 1948 ny vitaminina rehetra. Raha ny tantara no jerena dia aretina tsy fahampiana vitaminina no vokany rehefa tsy ampy ny vitaminina avy amin' ny sakafo. Avy eo, nanomboka tamin' ny taona 1935 dia nisy katrana vitaminina B azo avy amin' ny leviora (na kavingy) sy vitaminina C namboarina izay namidy teny amin' ny tsena. Izany dia narahin' ny famokarana sy fivarotana faobe ny vitaminina fanampin-tsakafo tamin' ny taompolo 1950 mba hisorohana ny tsy fahampian' ny vitaminina eo amin' ny mponina amin' ny ankapobeny. Nanome baiko ny fampidirana vitaminina sasany amin' ny sakafo fototra toy ny koba na ronono, antsoina hoe fanamafisana sakafo, ny governemanta maro, mba hisorohana ny tsy fahampiana vitaminina. Nampihena ny mety hisian' ny tsy fahatomombanan' ny fantsom-pitatitra ao amin' ny zazamena ny hafatrafatra ny amin' ny famenoana asidra fôlika mandritra ny fitondrana vohoka.