Jean-Joseph Rabearivelo
Jean Joseph Rabearivelo
| |||
| Ankapobeny | |||
| Anarana | Jean Joseph Rabearivelo | ||
| Teraka | 04 martsa 1901 | ||
| Toerana | Antananarivo | ||
| Maty | 22 Jona 1937 | ||
| Fiaviana sy ny andraikitra | |||
| Firenena |  Madagasikara | ||
| Asa : | Poeta | ||
| Asa hafa | Mpandika teny | ||
| Taona niasana | 1934 | ||
| Fiainana manokana | |||
I Jean-Joseph Rabearivelo dia mpanoratra malagasy nandritra ny fanjanahantany frantsay, teraka tamin'ny 4 Marsa 1901 tao Isoraka[1], Antananarivo. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany. Tamin'ny 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny teny malagasy. Nanoratra tamin' ny teny frantsay koa izy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Tamin'ny 22 Jona 1937 no maty namono tena tamin' ny alalan' ny sianiora Rabearivelo.
Tantaram-piainany
[hanova | hanova ny fango]Mpanoratra malagasy i Jean-Joseph Rabearivelo izay teraka tamin'ny tamin'ny 4 Marsa, tamkn' ny taona 1901 (na 1902, 1903, 1904 arakaraka ny loharabno) tao Isoraka, Antananarivo, tamin' ny anarana hoe Joseph-Casimir Rabe Antsa (avy amn' ny anaran' ny olomasina mifandraika amin' ny volana sy ny andro nahaterahany), zanak' i Rabozivelo, ao amin' ny foko Zanadralambo, avy ao Ambatofotsy ao avaratr'Antananarivo. Zazasary izy.
Ny rainy (Dokotera Rakotamalala), izay tsy afaka nanoratra azy ho zanaka, sady anisan' ny olona tsongoimbolo tao tamin' izany fotoana izany, dia rahalahin' ny pastora Ravelojaona. Io rainy io, izay tsy fantany mihitsy, dia anisan' ny zanaka efatra ambin' ny folon' ny mpampianatra iray tao amin' ny sekoly ambony nosahanin' ny London Missionary Society sady mpiara-miasa akaiky amin' i James Sibree[2][3]. Efa taona maro taty aoriana no nanova anarana hoe Jean-Joseph Rabearivelo izy.
Ilay fianakaviany, izay mpanan-tany midadasika teo aloha, dia rava fananana noho ny fiovana maro nentin' ny fanjanahantany, indrindra fa ny fanafoanana ny fanandevozana niankian' ny toakaren' ny andriana. Voatery nivarotra ny tanim-bary sy ny firavaka vitsivitsy mbola nananany i Rabozivelo mba hahafahan' ny zanany lahy tokana mividy boky.
Nanomboka tamin'ny taona 1908 dia ny anadahin-dreniny no niantoka sy nitaiza azy. Nianatra tao amin'ny Frères des Écoles Chrétiennes Andohalo izy, avy eo tao amin'ny sekoly Masindahy Misely ao Amparibe, ary rehefa voaroaka tao dia nifindra tao amin'ny sekoly Flacourt Faravohitra. Teo amin'ny faha-13 taonany izy nandao ny fianarana saingy nanohy namaky boky ary nampiana-tena niteny frantsay sy espaniôla. Tamin'ny 1916 izy no nanomboka niasa, mpandika teny, mpitan-tsoratra tao amin'ny lehiben'ny kantao (canton) tao Ambatolampy, mpanao sary (dentelles) tao amin'ny goverinora tao Antananarivo. Nampianatra teny frantsay koa izy. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany na dia tsy nandray karama aza izy tamin'ny roa taona voalohany. Mpanao fanitsiana no asany tamin'izany. Nanambady an'i Mary Razafitrimo tamin'ny Jolay 1926 izy ary nanan-janaka dimy izy ireo, dia i Solofo, i Sahondra, i Voahangy, i Noro ary i Velomboahangy. Maty tamin'ny taona 1933 i Voahangy zanany, ary izay no nahatonga ny anaran'ny zanany faravavy hoe Velomboahangy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Ohatra: tamin' ny taona 1933 dia maty ny zanany vavimatoa. Sahirana tamin'ny fiainana izy sady tsy nahatratra ny tanjona niriany. Tamin'ny 22 Jiona 1937 no maty namono tena Rabearivelo.
Asa soratra
[hanova | hanova ny fango]
Tamin'ny taona 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny teny malagasy tao amin'ny gazetiboky Vakio Ity, ary ny solonanarana K. Verbal no nentiny tamin'izany.
Tamin'ny 24 Mey 1921 kosa no nitranga voalohany tao amin'ny gazety La Tribune de Madagascar ny asa-sorany amin'ny teny frantsay, izay mitondra ny lohanteny hoe Le Couchant.
Tamin'ny taona 1924 no namoaka ny andian-tononkalo amin'ny teny frantsay La Coupe de Cendres izy. Nanomboka teo dia hita tamin'ny gazety maro teto an-toerana sy tany ivelany, anisan' izany ireto: Tsarahafatra, Mpanolotsaina, Capricorne, La Revue de Madagascar, Le Journal des Poetes, Zodiaque sns, i Rabearivelo ary anisan' ny solonanarana nentiny tamin'izany ny hoe Amance Valmond. Nitana an-tsoratra ny fiainany tanaty diary (journal intime) koa Rabearivelo, ary na efa norovitiny aza ny pejy nirakitra ny voalohandohan'ny fiainany dia mbola mihoatra ny 1 800 pejy no voatahiry, izay mitantara ny fiainany nanomboka tamin'ny 1933 hatramin'ny nahafatesany.
Miavaka izy sy ny asa sorany satria nandray betsaka tamin'ny fomba fanoratana vahiny izy, nefa nanome lanja tanteraka ihany koa ny foto-pisainana sy ny lalan-tsaina ary ny fomba fanehoan-javatra malagasy. Saro-takarina ny asa sorany. Saropiaro tamin'ny fanomezana hasina ny poezia sy ny teny malagasy izy.
Boky nivoaka
[hanova | hanova ny fango]Amboaran-tononkalo
[hanova | hanova ny fango]- La Coupe des Cendres (1924)
- Sylves (1927)
- Volumes (1928)
- Presque-Songes (1934)
- Traduit de la Nuit (1935)
- Vientos de la Mañana (1935)
- Chants pour Abéones (1936)
- Le Vin Lourd (1936)
- Stances Oubliées (1936)
- Trèfles de Toujours et de Jamais (1936)
Tantara foronina
[hanova | hanova ny fango]- Le Prince s'amuse (1921)
- Le Bijou Rose et Noir (1921)
- Adèle et Arthur (1923)
- Interférences (1923)
- L'Aube Rouge (1923)
- Contes de la Nuit (1923)
Tantara tsangana
[hanova | hanova ny fango]- Enfants d'Orphée (1931)
- Ephémérides (1934)
- Aux portes de la Ville (1935)
- Imaitsoanala (1936)
Boky hafa
[hanova | hanova ny fango]- Tananarive, ses rues et ses quartiers (1936)
- Snoboland (1936)
Jereo koa
[hanova | hanova ny fango]Rohy hafa
[hanova | hanova ny fango]- Pôetawebs, ahitana tantaram-piainana pôeta malagasy maro ka anisany ny an-dRabearivelo
- Tononkalo ao amin'ny serasera.org
- Takelaka ho an'i Rabearivelo Archived Jolay 26, 2008 at the Wayback Machine
- Momba an-dRabearivelo Archived Jolay 12, 2007 at the Wayback Machine, lahatsoratra amin'ny teny frantsay
- Momba an-dRabearivelo Archived Jiona 13, 2008 at the Wayback Machine, lahatsoratra amin'ny teny malagasy
Loharano
[hanova | hanova ny fango]- ↑ Serge Meitinger, "Jean-Joseph Rabearivelo, poète de l'enracinement et de la nuit", Littérature, vol. 83, no 3, 1991, p. 74–88 (DOI 10.3406/litt.1991.2576) [archive]
- ↑ Jean-Joseph Rabearivelo, Œuvres complètes : Le diariste (Les Calepins bleus), L'épistolier, Le moraliste, vol. 1, CNRS, 28 octobre 2010 (arsiva), p. 1074.
- ↑ Louis Molet, "Ravelojaona Archived Septambra 11, 2017 at the Wayback Machine", Dictionnaire Biographique des Chrétiens d'Afrique. (arsiva)