Hankany amin'ny vontoatiny

Tsaboraha

Avy amin'i Wikipedia
tsaboraha ny Antakarana

Tsaboraha dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny Betsimisaraka, indrindra amin’ny faritra atsinanan’i Madagasikara. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny Zanahary sy ny razana, ary matetika tarihin’ny tangalamena[1].

Ny tsaboraha dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny razana sy ny famonoana omby izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny tsikafara, ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny rohim-pihavanana[2].

Heviny sy tanjony

[hanova | hanova ny fango]

Amin’ny fomba fijery nentin-drazana, ny tsaboraha dia fotoana iantsoana an’i Zanahary sy ny razana mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny velona sy ny razana[3].Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny tangalamena, izay mitarika ny joro sy ny fombafomba mifandray amin’ny razana.

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny tsaboraha dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny fihavanana izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra Betsimisaraka, indrindra manodidina an’i Fenoarivo Atsinanana, ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny fihavanana eo amin’ny fiarahamonina Betsimisaraka[4].

Fomba fanatanterahana

[hanova | hanova ny fango]
Rasavôlagna atao amin'ny Tsaboraha

Ny fizotry ny tsaboraha dia miovaova arakaraka ny fianakaviana sy ny faritra. Matetika anefa dia ahitana fanomanana ataon’ny fianakaviana, fivoriana sy kabary, joro tarihin’ny tangalamena, fanolorana zavatra ho an’ny razana, ary fiaraha-misakafo. Amin’ny toe-javatra maro dia misy koa ny famonoana omby, izay heverina ho sorona na fanatitra mifandray amin’ny fangataham-pitahiana sy ny fanajana ny razana[5].

Ao amin’ny fanazavan’ny Newsmada momba ny fanao ao Androrangavola, distrikan’i Fenoarivo Atsinanana, dia voalaza fa ny tsaboraha dia mety ho fotoana hanaterana lamba ho an’ny razana. Voalaza ao koa ny fisian’ny toerana sy fitaovana manan-danja toy ny ''fisokina'' sy ny ''lambanambato'', izay ampiasaina amin’ny fifandraisana ara-pomba amin’ny Zanahary sy ny razana[6].

Anjara toeran’ny tangalamena

[hanova | hanova ny fango]

Ny tangalamena dia olona manana andraikitra ara-pomba sy ara-tsosialy eo amin’ny fiarahamonina Betsimisaraka. Amin’ny tsaboraha dia izy no mitarika ny joro, manambara ny teny atao amin’ny razana, ary manampy amin’ny fanajana ny lamina sy ny fady mifandraika amin’ny lanonana. Ny bokin’i Pascal Lahady, ''Le Culte betsimisaraka et son système symbolique'', dia anisan’ny asa lehibe miresaka ny rafi-pivavahana sy ny fombafomba Betsimisaraka[7].

Fiovana ankehitriny

[hanova | hanova ny fango]
Ôsiky atao amin'ny Tsaboraha

Ankehitriny dia misy fiovana eo amin’ny fanatanterahana ny tsaboraha. Misy fianakaviana mbola mitazona azy, misy manova ampahany amin’ny fomba fanaovana azy, ary misy kosa tsy manao intsony. Anisan’ny antony mahatonga izany ny fiovan’ny fomba fiaina, ny fidiran’ny finoana samihafa, ny fiovan’ny fiarahamonina, ary ny fifandraisana amin’ny kolontsaina hafa[8].

Loharano nanovozan-kevitra

[hanova | hanova ny fango]
  1. <ref>Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/
  2. <nowiki><ref>Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar, Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf
  3. <ref>Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.
  4. <ref>Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.
  5. <ref>Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 232–234.
  6. <ref>Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.
  7. <nowiki><ref>Pascal Lahady, Le Culte betsimisaraka et son système symbolique, Fianarantsoa, Ambozontany, 1979. Jereo: Bibliothèque nationale de France, https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35645889x
  8. <ref>Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.

Jereo koa

[hanova | hanova ny fango]

references

[hanova | hanova ny fango]